ئىزاھات

قۇرئان كەرىمدە ئاللاھ تائالانىڭ «ئەرش ئۈستىگە ئىستىۋائـ» قىلغانلىقى يەتتە يەردە ئۆتىدۇ: بەش يەردە ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقاندىن كېيىن «ئەرش ئۈستىگە ئىستىۋائـ» قىلغانلىقى زىكىر قىلىنىدۇ (قاراڭ: 7 - سۈرە ئەئراف، 54 - ئايەت؛ 10 - سۈرە يۇنۇس، 3 - ئايەت؛ 25 - سۈرە فۇرقان، 59 - ئايەت؛ 32 - سۈرە سەجدە، 4 - ئايەت؛ 57 - سۈرە ھەدىد، 4 - ئايەت)، بىر يەردە ئاسمانلارنى كۆتۈرگەندىن كېيىن «ئەرش ئۈستىگە ئىستىۋائـ» قىلغانلىقى زىكىر قىلىنىدۇ (قاراڭ: 13 - سۈرە رەئد، 2 - ئايەت)، بىر يەردە زېمىننى ۋە ئېگىز ئاسمانلارنى ياراتقانلىقى بايان قىلىنغاندىن كېيىن «ئەرش ئۈستىگە ئىستىۋا» قىلغانلىقى زىكىر قىلىنىدۇ (قاراڭ: 20 - سۈرە تاھا، 5 - ئايەت). لۇغەتتە «ئىستىۋائـ» (استواء) كەلىمىسى ئەلا (على) ھەرپى بىلەن ئىشلىتىلگەندە يۈكسەلمەك، ئۆرلىمەك، يۇقىرىلىماق، كۆتۈرۈلمەك، ئېگىزلىمەك، ئورۇنلاشماق دېگەن مەنىلەر بېرىلىدۇ. بۇ مەنىلەر بىر - بىرىگە يېقىندۇر، ھەتتا ئوخشاشتۇر. قۇرئان كەرىمدە نۇھ ئەلەيھىسسالامنىڭ كېمىسىنىڭ جۇدىي تېغىنىڭ ئۈستىدە ئورۇنلىشىشى ئۈچۈن بۇ كەلىمە ئىشلىتىلگەن (قاراڭ: 11 - سۈرە ھۇد، 44 - ئايەت)، زىرائەتنىڭ ئۈنۈپ ئۆز غوللىرى ئۈستىدە تۈز تۇرىشى ئۈچۈن بۇ كەلىمە ئىشلىتىلگەن (قاراڭ: 48 - سۈرە فەتھ، 29 - ئايەت)، ئۇلاغنىڭ ئۈستىدە ئوبدان ئورۇنلىشىش ئۈچۈن بۇ كەلىمە ئىشلىتىلگەن (قاراڭ: 43 - سۈرە زۇخرۇف، 13 - ئايەت). «ئەرش» (عرش) كەلىمىسىنىڭ مەنىسى «تەخت» دېگەن بولىدۇ.‏‎ ‎‏ قۇرئان كەرىمدە بۇ كەلىمە سەبەئـ مەلىكىسىنىڭ تەختى ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن (قاراڭ: 27- سۈرە نەمل، 23، 38، 41 ۋە 42- ئايەتلەر)؛ يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ تەختى ئۈچۈنمۇ ئىشلىتىلگەن (قاراڭ: 12- سۈرە يۇسۇف، 100- ئايەت) ئاللاھ تائالا يۇقىرىدىكى يەتتە ئايەتتىن باشقا بىرقانچە ئايەتتىمۇ ئۆزىنىڭ «ئەرش»ى بارلىقى ھەققىدە مەلۇمات بېرىدۇ. ئۇلار تۆۋەندىكىچە: «ئەرشنىڭ ئىگىسى» (قاراڭ: 17 - سۈرە ئىسرا، 42 - ئايەت؛ 21 - سۈرە ئەنبىيا، 22 - ئايەت؛ 40 - سۈرە غافىر، 15 - ئايەت؛ 81 - سۈرە تەكۋىر، 20 - ئايەت؛ 85 - سۈرە بۇرۇج، 15 - ئايەت)، «ئەرشنىڭ رەببى» (قاراڭ: 43 - سۈرە زۇخرۇف، 82 - ئايەت)، «بۈيۈك ئەرشنىڭ رەببى» (قاراڭ: 9 - سۈرە تەۋبە، 129 - ئايەت؛ 23 - سۈرە مۇئمىنۇن، 86 - ئايەت؛ 27 - سۈرە نەمل، 26 - ئايەت)، «ئۇلۇغ ئەرشنىڭ رەببى» (قاراڭ: 23 - سۈرە مۇئمىنۇن، 116 - ئايەت)، «ئاللاھنىڭ ئەرشى سۇنىڭ ئۈستىدە ئىدى» (قاراڭ: 11 - سۈرە ھۇد، 7 - ئايەت)، «ئەرشنى كۆتۈرۈپ تۇرىدىغانلار ۋە ئەرشنىڭ چۆرىسىدىكىلەر رەبىبىگە ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتماقتىدۇر» (قاراڭ: 40 - سۈرە غافىر، 7 - ئايەت)، «ئۇ كۈندە رەببىڭنىڭ ئەرشىنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدە سەككىز پەرىشتە كۆتۈرىدۇ» (قاراڭ: 69 - سۈرە ھاققە، 17 - ئايەت). «پەرىشتىلەرنى ئەرشنىڭ چۆرىسىنى ئوراپ تۇرۇۋاتقان ۋە رەببىگە ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتىۋاتقان ھالەتتە كۆرىسەن» (قاراڭ: 39 - سۈرە زۇمەر، 75 - ئايەت). شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ ئىككى ئاتالغۇنى ئاللاھ تائالا بىلدۈرگەن بويىچە، ئۆز پېتى چۈشىنىش ۋە شۇنداق ئىشىنىش كېرەك. يەنى ئاللاھ تائالانىڭ ئۆز ئەرشى ئۈستىگە ئىستىۋا قىلىشىنى- ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلۇقى، بۈيۈكلۈكى ۋە كاتتىلىقىغا لايىق رەۋىشتە يۈكسىلىشى دەپ چۈشىنىش ۋە شۇنداق ئىشىنىش لازىم. شۇنىڭدەك، ئاللاھ تائالانىڭ ئەرشىنىڭ ھېچقانداق بىر تەختكە ئوخشىمايدىغانلىقىنى، ئاللاھ تائالانىڭ شەنىگە لايىق تەخت ئىكەنلىكىنى چۈشىنىش ۋە شۇنداق ئىشىنىش لازىم. ئاللاھ تائالانىڭ «ئەرش ئۈستىگە ئىستىۋائـ قىلىشى»نىڭ قانداقلىقىنى ياكى «ئەرشى»نىڭ قانداقلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىش، كوچىلاش، يۈكسلىشىنى باشقا بىر يۈكسىلىشكە، «ئەرشى»نى باشقا بىر تەختكە ئوخشىتىش ياكى باشقا مەنىلەرگە تەئۋىل قىلىش توغرا ئەمەس. چۈنكى «ئاللاھقا ھېچ نەرسە ئوخشىمايدۇ» (قاراڭ: 42 - سۈرە شۇرا، 11 - ئايەت)، «ئاللاھقا ھېچ كىم تەڭ ئەمەس» (قاراڭ: 112 - سۈرە ئىخلاس، 4 - ئايەت). شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھنى بىرەر نەرسىگە ئوخشىتىش ياكى بىرەر نەرسىنى ئاللاھقا ئوخشىتىش ۋە ياكى ئاللاھ تائالانىڭ ئىشلىرىنى مەخلۇقاتلارنىڭ ئىشلىرىغا ئوخشىتىش چەكلەنگەن (قاراڭ: 16 - سۈرە نەھل، 74 - ئايەت). ئاللاھ تائالا زاتى، ئىسىملىرى، سۈپەتلىرى ۋە ئىشلىرىدا ئوخشىشى بولمىغان يەككە - يېگانە زاتتۇر، مىسلىسىز پادىشاھتۇر. شېرىكى يوقتۇر، تەڭدىشى يوقتۇر، ئىسىمدىشى يوقتۇر. چەكسىز قۇدرەت ۋە مۇتلەق ھاكىمىيەت ئىگىسىدۇر.‏
13

Quran Uyghur Translation - www.uyquran.com - قۇرئان كەرىم ئۇيغۇرچە ئىزاھلىق تەرجىمىسى تور بىكىتى