تارىق سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان، جەمئىي 17 ئايەتمەنىسى: يورۇق يولتۇز. ئاتىلىش سەۋەبى: باشتىلا يورۇق يۇلتۇز بىلەن قەسەم قىلىنغان
-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ
ئاسمان بىلەن، تارىق (يەنى كېچىدە ئاشكارا بولغۇچى يۇلتۇز) بىلەن قەسەم قىلىمەن — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمان بىلەن، - كېچىدە ئاشكارا بولغۇچى يۇلتۇز- تارىق بىلەن قەسەم قىلىمەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمان بىلەن ۋە تارىق بىلەن قەسەمكى- — ئەنەس ئالىم
(1-3) قۇرئان كەرىمدە 17 دانە سۈرە ئاللاھنىڭ قەسىمى بىلەن باشلىنىدۇ. بۇ سۈرە ئۇلارنىڭ بىرىدۇر. ئاللاھ تائالانىڭ بەزى نەرسە ۋە ھادىسە بىلەن قەسەم قىلىشى ئىنسانلار ئۈچۈن ئۇلارنىڭ مۇھىم ۋە زۆرۈرلۈكىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈندۇر. «تارىق - طارق» كېچىسى كەلمەك، يول يۈرمەك، ئۇرماق، سوقماق، ئىشىكنى چەكمەك، ئىشىكنى قاقماق دېگەن مەنىلەردە كېلىدىغان «تەرق - طَرْق» سۆز تومۇرىدىن تۈرلەنگەن ئېنىق سۈپەتداش (ئىسمى فائىل) بولۇپ، مەنىسى: كېچىسى كەلگۈچى، يول يۈرگۈچى، ئۇرغۇچى، سوققۇچى، ئىشىكنى چەككۈچى، ئىشىكنى قاققۇچى دېگەنلەردىن ئىبارەت. ئاللاھ تائالا 1 - ئايەتتە «تارىق» بىلەن قەسەم قىلغاندىن كېيىن، 2 - ئايەتتە «تارىق»نىڭ نېمىلىكىنى سەن نەدىن بىلىسەن؟ دەپ ئۇنىڭ نېمىلىكىنى (يەنى ئۇنىڭدىن نېمىنىڭ مەقسەت قىلىنغانلىقىنى) بىلىشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى بايان قىلىدۇ، ئاندىن 3 - ئايەتتە ئۇنىڭ «نەجم ساقىب - نجم ثاقب» ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. «نەجم ساقىب» تەشكۈچى يۇلتۇز دېگەن بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن تەپسىرلەردە «نەجم ساقىب» - ئاساسەن، ئۆتكۈر نۇرى قاراڭغۇلۇقلارنى تېشىپ ئۆتكۈچى دېگەن مەنىدە «پارلاق يۇلتۇز» دەپ ئىزاھلىنىدۇ. لېكىن مۇتەخەسسىسلەرنىڭ، بولۇپمۇ ئاسترونوملارنىڭ ئىسپاتلىشىچە، «نەجم ساقىب» - ئېلېكتروماگنىت دولقۇنلىرى ئاسمانلارنى تېشىپ ئۆتكۈچى «پۇلسار يۇلتۇزى» ۋە مۇشۇنداق يۇلتۇز تۈركۈمىدۇر. پۇلسار يۇلتۇزى (ئىمپۇلس يۇلتۇزى دەپمۇ ئاتىلىدۇ)- ئۆز ئوقىدا ناھايىتى تېز ئايلىنىپ تۇرىدىغان ۋە رىتىملىق ھالدا ئۈزلۈكسىز ئېلېكتىروماگنىت دولقۇنى تارقىتىپ تۇرىدىغان يۇلتۇزنى كۆرسىتىدۇ. «تارىق»نىڭ لۇغەت مەنىسىمۇ بۇنى تەكىتلەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ
تارىقنىڭ نېمىلىكىنى بىلەمسەن؟ — مۇھەممەد سالىھ
تارىقنىڭ نېمىلىكىنى بىلەمسەن؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
تارىق نېمە، سەن نەدىن بىلىسەن؟ — ئەنەس ئالىم
-
النَّجْمُ الثَّاقِبُ
ئۇ يورۇق يۇلتۇزدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ يورۇق يۇلتۇزدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ، تېشىپ ئۆتكۈچى يۇلتۇزدۇر- — ئەنەس ئالىم
-
إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ
ھەر بىر ئادەم بىلەن (شۇ ئادەمنى) ساقلىغۇچى (پەرىشتە) بار — مۇھەممەد سالىھ
ھەر بىر ئادەم بىلەن بىرلىكتە ئۇنى ساقلىغۇچى باردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ساقلىغۇچىسى بولمىغان ھېچقانداق نەفس يوقتۇر. — ئەنەس ئالىم
(4-5) ھەر كىشى بىلەن بىرلىكتە ئۇنىڭ سۆز - ھەرىكەتلىرىنى يېزىپ تۇرىدىغان پەرىشتە بار. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ (ھەر ئىنسان) ئويلانسۇن، پىكىر يۈرگۈزسۇن، ئۆزىنىڭ نېمىدىن يارىتىلغانلىقى، قايسى باسقۇچلاردىن ئۆتۈپ ئىنسان بولغانلىقى ئۈستىدە تەپەككۇر قىلسۇن ۋە ئۆلگىنىدىن كېيىن قايتا تىرىلىشىنىڭ مۇمكىنلىكىنى تونۇپ يەتسۇن، شۇنداقلا مەزكۇر «ساقلىغۇچى»نىڭ دەپتىرىگە خاتالىق يازدۇررۇشتىن ساقلانسۇن، چۈنكى ئۆلگىنىدىن كېيىن ئۇ دەپتەر ئۇنىڭغا بېرىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ
ئىنسان نېمىدىن يارىتىلغانلىقىغا قارىسۇن — مۇھەممەد سالىھ
ئىنسان نېمىدىن يارىتىلغانلىقىغا قارىسۇن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ھالدا ئىنسان ئويلانسۇن، ئۇ نېمىدىن يارىتىلدى؟ — ئەنەس ئالىم
-
خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ
ئۇ ئېتىلىپ چىققۇچى مەنىدىن يارىتىلدى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ ئېتىلىپ چىققۇچى سۇ-مەنى-دىن يارىتىلدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ، ئېتىلىپ چىققۇچى سۇدىن يارىتىلدى. — ئەنەس ئالىم
(6-7) ئاللاھ تائالا 71 - سۈرە (نۇھ)نىڭ 14 - ئايىتىدە ئىنساننى تۈرلۈك باسقۇچلاردىن ئۆتكۈزۈپ ياراتقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بۇ «سۇ» دەسلەپكى باسقۇچلاردىن بىرى بولۇپ، ئىنساننىڭ ۋۇجۇدى بۇنىڭدىن كېيىن يەنە بىرقانچە باسقۇچتىن ئۆتىدۇ، ئاندىن تولۇق ئىنسان ھالىتىگە كېلىپ تۇغۇلىدۇ. بۇ يەردە مەزكۇر «سۇ»نىڭ، ئاتا - ئانىنىڭ ۋۇجۇدىدا يارىتىلىپ ساقلىنىدىغان يېرىگە ئىشارەت قىلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ
ئۇ مەنى ئۇمۇرتقا بىلەن قوۋۇرغا سۆڭىكىنىڭ ئارىسىدىن چىقىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ سۇ ئۇمۇرتقا بىلەن قوۋۇرغا سۆڭىكىنىڭ ئارىسىدىن چىقىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ سۇ ئومۇرتقا بىلەن قوۋۇرغا سۆڭەكلىرىنىڭ ئارىسىدىن چىقىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
إِنَّهُ عَلَىٰ رَجْعِهِ لَقَادِرٌ
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە (يەنى تىرىلدۈرۈشكە) قادىردۇر — مۇھەممەد سالىھ
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە قادىردۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا ئىنساننى دەسلەپكى قېتىمدا يوقتىن ياراتقان، دەسلەپتە يوقتىن يارىتىشقا قادىر بولغان ئاللاھ ئۇ ئۆلگەندىن كېيىن ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر. يوقتىن يارىتىش ئەسلىگە كەلتۈرۈشتىن تەس. تەسنى قىلىشقا قادىر بولغان ئاللاھ ئاساننى قىلىشقا قادىر بولمامدۇ؟! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ
سىرلار ئاشكارا قىلىنىدىغان كۈندە (يەنى قىيامەتتە) — مۇھەممەد سالىھ
سىرلار ئاشكارا قىلىنىدىغان كۈندە، — تەرجىمە ھەيئىتى
كۈن كېلىدۇ، سىرلار ئاشكارا قىلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا ئىنسانلارنى سىرلار ئاشكارىلىنىدىغان كۈندە يەنى قىيامەت كۈنىدە قايتا تىرىلدۈرۈپ ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. ئۇ كۈنى ئىنسانلار قايتا تىرىلدۈرۈلىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ پۈتۈن سىرلىرى ئاشكارىلىنىدۇ، دىللاردىكى ئېتىقاد، نىيەت ۋە باشقىلار ھەققىدىكى كۆزقاراش قاتارلىق سىرلار ئاشكارىلىنىدۇ، ئىنسانلاردىن يوشۇرۇپ ئىخلاس بىلەن قىلىنغان خالىس ئەمەل، ئىنسانلارنىڭ ئارىسىدا رىيا بىلەن قىلىنغان ساختا ئەمەل، سەمىمىي مۇئامىلە، ساختا مۇئامىلە قاتارلىق پۈتۈن ئەمەللەرنىڭ ھەقىقىتى ئوتتۇرىغا چىقىرىلىدۇ. ئۇ كۈنى ھېچبىر مەخپىيەتلىك يوشۇرۇن قالمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ
ئۇنىڭدىن (يەنى ئىنساندىن) (ئازابنى دەپئى قىلىدىغان) ھېچ كۈچ ۋە ياردەمچى يوقتۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ ئىنساندىن ئازابنى كۆتۈرۋېتدىغان ھېچقانداق كۈچ ۋە ياردەمچى بولمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ چاغدا ئىنساننىڭ ھېچقانداق كۈچى ۋە ھېچقانداق ياردەمچىسى بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئىنسانلار قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلدۈرۈلگەن چاغدا، دەسلەپتە يوقتىن يارىتىلغان چېغىدىكىدەك ئاجىز بولىدۇ، ھەر ئىنسان ئاللاھ تائالانىڭ ھۇزۇرىغا يالغۇز كېلىدۇ، قورقۇپ كۆزلىرى چەكچىيىپ، يۈرىكى سېلىپ كېتىدۇ. ئەنە شۇ ھالەتتىكى ئىنساننىڭ ھېچقانداق كۈچى بولمايدۇ. ھەر ئىنسان ئۆز ئەھۋالى بىلەن بولۇپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن ھېچكىمنىڭ ياردەمچىسى بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ
يامغۇرلۇق بۇلۇت بىلەن قەسەمكى — مۇھەممەد سالىھ
يامغۇرلۇق بۇلۇت بىلەن قەسەم قىلىمەن — تەرجىمە ھەيئىتى
يامغۇر ياغدۇرۇپ تۇرىدىغان ئاسمان بىلەن — ئەنەس ئالىم
بۇ ئايەتتە «قايتۇرۇش» دەپ تەرجىمە قىلىنغان كەلىمە «رەجئ - رَجْع» بولۇپ، بۇ كەلىمە بۇ يەردە ئۆتۈملۈك تۈپ سۆز (مەسدەر)دۇر. ئاسماننىڭ قايتۇرۇشقا ئىگە بولۇشى، ئاللاھ تائالا بېكىتكەن سىستېما بويىچە ئاسماننىڭ زېمىنغا ۋە زېمىن ئەھلىگە بۇلۇتتىن يامغۇر ۋە باشقا جىسىملاردىن ھەر تۈرلۈك ئېنېرگىيەلەرنى يوللاپ تۇرۇشىنى ۋە زىيانلىق بولغان ئېنېرگىيەلەرنى توسۇپ كەينىگە قايتۇرۇۋېتىپ تۇرۇشىنى كۆرسىتىدۇ . — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ
يېرىلىپ (گىياھلارنى ئۈندۈرۈپ بېرىدىغان) زېمىن بىلەن قەسەمكى — مۇھەممەد سالىھ
(مايسىلارغا) يېرىلىپ بېرىدىغان زېمىن بىلەن قەسەم قىلىمەنكى — تەرجىمە ھەيئىتى
ۋە يېرىلىدىغان زېمىن بىلەن قەسەمكى [1]، — ئەنەس ئالىم
بۇ، ئۆسۈملۈكلەرنىڭ چىقىشى بىلەن تۇپراقنىڭ يېرىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى، يەر شارىنىڭ ئىچىدە ۋە دېڭىز - ئوكيانلاردا تۈرلۈك يېرىقلارنىڭ بارلىقىنى كۆرسىتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ
قۇرئان شەك ـ شۈبھىسىز (ھەق بىلەن باتىلنى ئايرىغۇچى) سۆزدۇر — مۇھەممەد سالىھ
قۇرئان ھەقىقەتەن ھەق بىلەن باتىلنى ئايرىغۇچى سۆزدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
قۇرئان ياخشى-ياماننى ئايرىغۇچى سۆزدۇر. — ئەنەس ئالىم
قۇرئان ھەق بىلەن باتىلنى، راست بىلەن يالغاننى ۋە ياخشى بىلەن ياماننى ئايرىپ كۆرسىتىدىغان ھەق سۆزدۇر. چۈنكى ئۇ ئىنسانلارنى قاراڭغۇلۇقلاردىن نۇرغا چىقىرىش ئۈچۈن كەسكىن دەلىل ۋە پارلاق نۇر سۈپىتىدە نازىل قىلىنغان كىتابتۇر. قۇرئاننىڭ ئاللاھنىڭ كىتابى ئىكەنلىكىگە ئىشەنگەن ۋە ئىچىدىكى ئايەتلەرنىڭ مەنىلىرىنى ئۆگەنگەنلەر نېمىنىڭ ھەق، نېمىنىڭ باتىل، نېمىنىڭ ياخشى، نېمىنىڭ يامانلىقىنى ئايرىپ بىلەلەيدۇ ۋە نىجاتلىق يولىغا كىرەلەيدۇ، شۇنداقلا باتىل ئېتىقاد، يالغان سۆز، يامان ئىللەت، قەبىھ ئىش ۋە خاتا پىكىر قاراڭغۇلۇقلىرىدىن قۇتۇلۇپ، ئېتىقادى تۈزۈك، زېھنى سۈزۈك، غايىسى ئېنىق، يولى توغرا، يۆنىلىشى ئۇدۇل ھالەتكە كېلىدۇ- دە، ھەر جەھەتتىن نۇرغا چىققان بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ
ئۇ چاقچاق ئەمەستۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ چاقچاق ئەمەستۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ھەرگىزمۇ چاقچاق ئەمەستۇر. — ئەنەس ئالىم
(14-15) قۇرئان چاقچاق سۆز ئەمەس، ئەكسىچە ئىنسانلارغا قىلىنغان جىددىي ئۇقتۇرۇشتۇر. قۇرئاننى ئىنكار قىلغانلار، ئۆزلىرى ئىنكار قىلىپلا قالماستىن باشقىلارنىمۇ قۇرئاندىن ياندۇرۇش ئۈچۈن قۇرئان ھەققىدە ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھەققىدە ھەر تۈرلۈك پىتنە - ئىغۋالارنى تارقاتقان، ھەتتا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا سۇيىقەست پىلانلىغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ
ئۇلار (يەنى مۇشرىكلار) (قۇرئاننى يوققا چىقىرىش ئۈچۈن) ھەقىقەتەن ھىيلە ـ مىكىر ئىشلىتىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
شۈبھىسىزكى ئۇلار ھىيلە ـ مىكىر ئىشلىتىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ھىيلە قىلىپ تۇرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا
مەن ئۇلارنىڭ ھىيلە ـ مىكرىگە تاقابىل تۇرىمەن — مۇھەممەد سالىھ
مەن ئۇلارنىڭ ھىيلە ـ مىكرىگە تاقابىل تۇرىمەن — تەرجىمە ھەيئىتى
مەن ئۇلارنىڭ ھىيلىسىگە تاقابىل تۇرىمەن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ۋەدە قىلغان بويىچە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ياردەم قىلىپ، ئۇنى مۇشرىكلارنىڭ زىيانكەشلىكىدىن قۇتقۇزغان. ئاللاھ تائالانىڭ ھەر تۈرلۈك ياردىمى بىلەن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەككىدىن ساق - سالامەت چىقىپ مەدىنىگە بېرىشى ۋە مۇشرىكلارنىڭ ھېچقانداق مەقسىتىگە يېتەلمەسلىكى، ئاللاھ تائالانىڭ ئۇلارنىڭ ھىيلە - مىكرىگە تاقابىل تۇرغانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَكِيدُ كَيْدًا
(ئى مۇھەممەد!) كاپىرلارنىڭ ھالاك بولۇشىغا ئالدىرىمىغىن، ئۇلارغا ئازراق مۆھلەت بەرگىن (ئۇزاققا قالماي ئۇلارغا قانداق قىلغانلىقىمنى كۆرىسەن) — مۇھەممەد سالىھ
شۇڭا كاپىرلارغا مۆھلەت بەرگىن ياكى ئۇلارنى ئازراق تاشلىۋېتىپ تۇرغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنداقتا، كافىرلارغا مۆھلەت بەرگىن. شۇنداق، ئۇلارغا بىرئاز مۆھلەت بەرگىن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نۇسرەت ۋەدە قىلىدۇ، مۇشرىكلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئۇزۇن ئۆتمەي بۇ ۋەدە ئەمەلگە ئاشىدۇ: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئۇلاردىن ئايرىلىپ مەدىنىگە ھىجرەت قىلىدۇ، ھىجرەتنىڭ 2 - يىلى «بەدر»دە مۇشرىكلار قوشۇنى تارمار قىلىنىدۇ، ئۇلارنىڭ قوماندانى ئەبۇ جەھىل بىلەن بىرلىكتە 20 دىن ئارتۇق كاتتىۋېشى ئۆلتۈرۈلىدۇ، مۇشرىكلار ئۇنىڭدىن كېيىنكى ھۇجۇملىرىدىمۇ مەغلۇپ بولىدۇ، ھىجرەتنىڭ 8 - يىلى، يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مەككىدىن بىر ساھابىسى بىلەن يالغۇز چىقىپ كېتىپ 8 يىلدىن ئاز بىر ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن مەككىنى مۇزەپپەر قوماندان سۈپىتىدە كىرىپ فەتھى قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن مۇشرىكلارنىڭ ھاكىمىيىتى تامامەن ئاخىرلىشىدۇ. ھايات قالغان مۇشرىكلار ئەگەر تەۋبە قىلمىسا ئاخىرەت ئازابىغىمۇ دۇچار بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى