شۇرا سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان، جەمئىي 53 ئايەتمەنىسى: كېڭەش. ئاتىلىش سەۋەبى: كېڭەشنىڭ ئىسلامدىكى ئالاھىدە ئورنى بايان قىلىنغان (48-ئايەت)
-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ حم
ھامىم — مۇھەممەد سالىھ
ھامىيم — تەرجىمە ھەيئىتى
ھا، مىم. — ئەنەس ئالىم
(1-2) ھا، مىم، ئېين، سىن، قاف. ئى ئىنكارچىلار! قۇرئان، سىلەر سۆزۈڭلارنى تۈزىدىغان مۇشۇنداق ھەرپلەردىن تەركىب تاپىدۇ. ئۇنداقتا، قۇرئاننىڭ ئوخشىشىنى مەيدانغا كەلتۈرۈپ بېقىڭلار! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
عسق
ئەين، سىين، قاف — مۇھەممەد سالىھ
ئەين، سىين، قاف — تەرجىمە ھەيئىتى
ئېين، سىن، قاف. — ئەنەس ئالىم
-
كَذَٰلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
غالىب، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچى ئاللاھ ساڭا ۋە سەندىن ئىلگىرىكى (پەيغەمبەر) لەرگە مۇشۇنداق ۋەھىي قىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
غالىب، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچى ئاللاھ ساڭا ۋە سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە مۇشۇنداق ۋەھىي قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! ئەزىز ۋە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچى ئاللاھ ساڭا ۋە سەندىن ئىلگىرىكىلەرگە مۇشۇنداق ۋەھىي قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! يېڭىلمەيدىغان قۇدرەت، ئېرىشىلمەيدىغان ئۈستۈنلۈك ۋە خاتلاشمايدىغان ھېكمەت ئىگىسى بولغان ئاللاھ ساڭا قۇرئاننى، بۇ سۈرىنى ۋەھىي قىلغاندەك ۋەھىي قىلىدۇ، سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە ۋەھىي قىلغان كىتاب ۋە سەھىپىلەرنى ساڭا قۇرئاننى ۋەھىي قىلغاندەك ۋەھىي قىلىدۇ. دەرۋەقە «ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا دىن ئىسلامدۇر»، ئاللاھ تائالا بارلىق پەيغەمبەرلەرگە ۋەھىي قىلغان كىتابلىرىدا ئەنە شۇ ئىسلامنى بايان قىلغان، ئادەم ئەلەيھىسسالامدىن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغىچە كەلگەن پۈتكۈل پەيغەمبەرلەر ئىنسانلارنى ئۆزلىرىگە ۋەھىي قىلىنغان كىتابلار بىلەن ئەنە شۇ ئىسلامغا دەۋەت قىلغان. بۇ ھەقتە 13 - ئايەتنىڭ تەپسىرىدە مەلۇمات بېرىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۖ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
ئاسمانلاردىكى شەيئىلەر ۋە زېمىندىكى شەيئىلەر ئاللاھنىڭدۇر (يەنى ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئاللاھنىڭ تەسەررۇپى ئاستىدىدۇر)، ئاللاھ ئۈستۈندۇر، كاتتىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلاردىكى شەيئىلەر ۋە زېمىندىكى شەيئىلەر ئاللاھنىڭدۇر، ئاللاھ ئۇلۇغدۇر، كاتتىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئاسمانلاردىكى نەرسىلەرنىڭ ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىسىدۇر. ئاللاھ ئۇلۇغدۇر، بۈيۈكتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ شۇنداق ئۇلۇغ ۋە شۇنداق بۈيۈك زاتكى، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق مەخلۇقاتنى ئاللاھ ياراتقان، ئاللاھ باشقۇرىۋاتىدۇ ۋە ئاللاھ ئۇلارغا لازىمەتلىك نەرسىلەرنى يەتكۈزۈپ بېرىپ ئۇلارنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرىۋاتىدۇ. ئەنە شۇ قۇدرەتلىك ۋە مەرھەمەتلىك ئاللاھ ھەر نەرسىدىن ئۈستۈن ۋە بۈيۈكتۇر؛ ئاللاھ بار بولۇشتا، بارلىقىنى داۋاملاشتۇرۇشتا، سۈپەتلىرى ۋە ئىشلىرىدا ھېچ نەرسە ۋە ھېكىمگە ئوخشىمايدۇ، ھېچ نەرسە ۋە ھېچكىم ئاللاھقا ئوخشىمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ ۚ وَالْمَلَائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ ۗ أَلَا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
(ئاللاھنىڭ كاتتىلىقىدىن) ئاسمانلار يۇقىرى تەرىپىدىن يېرىلىپ كېتىشكە تاس قالىدۇ، پەرىشتىلەر پەرۋەردىگارىغا تەسبىھ ئېيتىدۇ، ھەمدى ئېيتىدۇ، يەر يۈزىدىكىلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ. بىلىڭلاركى، ئاللاھ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلار يۇقىرى تەرىپىدىن يېرىلىپ كېتىشكە تاس قالىدۇ، پەرىشتىلەر رەببىغا تەسبىھ ئېيتىدۇ، ھەمدى ئېيتىدۇ ۋە يەر يۈزىدىكىلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ. بىلىڭلاركى، ئاللاھ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمانلار يۇقىرى تەرىپىدىن يېرىلىپ كەتكىلى تاس قالىدۇ. پەرىشتىلەر رەببىگە ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتىدۇ ۋە زېمىندىكى كىشىلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ. بىلىڭلاركى، ئاللاھ مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، كۆپ ئىنئام قىلغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاسمانلار ئاللاھنىڭ ھەيۋىتىدىن ئەيمىنىپ ۋە ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ئالدىدا ھېيىقىپ، يۇقىرى تەرىپىدىن يېرىلىپ كەتكىلى تاس قالىدۇ، پەرىشتىلەرمۇ ئاللاھتىن قورقۇپ ھەمدۇسانا ۋە تەسبىھ ئېيتىپ تۇرىدۇ؛ ئاللاھنى ئۇلۇغلاپ تۇرىدۇ، ئاللاھنىڭ كەمچىلىك ۋە نۇقساندىن پاك ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەپ تۇرىدۇ، ئاللاھقا ئەستايىدىللىق بىلەن ئىتائەت قىلىدۇ، زېمىندىكى مۇئمىن كىشىلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ. بىلىڭلاركى، ئاللاھ مەغپىرەت ۋە مەرھەمەت قىلغۇچىدۇر؛ تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ، گۇناھكار بەندىلىرىگە مۆھلەت بېرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ
ئاللاھنى قويۇپ (باشقىلارنى) ئىگە قىلىۋالغانلارنىڭ (ئەمەللىرىنى) ئاللاھ كۈزىتىپ تۇرغۇچىدۇر، سەن ئۇلارغا ھامىي ئەمەسسەن — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھنىڭ تۆۋىنىدىن دوستلارنى قىلىۋالغانلارنى ئاللاھ كۈزىتىپ تۇرغۇچىدۇر، سەن ئۇلارغا ھامىي ئەمەسسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھتىن غەيرىينى ۋەلىي قىلىۋالغانلارنى ئاللاھ كۆزىتىپ تۇرماقتىدۇر. سەن ئۇلارنىڭ ئۈستىدە ۋەكىل ئەمەسسەن. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! مۇشرىكلار: «بىزنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرىدۇ، بىزگە ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا شافائەت قىلىدۇ» دېگەن خاتا كۆزقاراش بىلەن ئاللاھتىن غەيرىيگە چوقۇنماقتا ۋە ئۇلارنى ئۆزلىرىگە يېقىن دوست، ھىمايىچى ۋە مەدەتكار قىلىۋالماقتا، ئاللاھ ئۇلارنى كۆزىتىپ تۇرىدۇ ۋە قىلمىشلىرىنى كۆرۈپ تۇرىدۇ، شۇنداقلا ۋاقتى كەلگەندە تېگىشلىك جازاغا دۇچار قىلىدۇ. سەن ئۇلارنى كۆزىتىشكە مەسئۇل ئەمەسسەن؛ ئۇلارنىڭ ھىدايەت تېپىپ تاپمىغانلىقىدىن جاۋابكار ئەمەسسەن، چۈنكى سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغدۇر، ھېساب ئېلىش بىزنىڭ ئىشىمىزدۇر. شۇڭلاشقا ئۇلارنىڭ تەرسالىقىغا قاراپ قايغۇرمىغىن، سەن تەبلىغ قىلغاندىن كېيىن بىز ھىدايىتىمىزگە لايىق بولغان كىشىنى ھىدايەت قىلىمىز، ئازغۇنلۇقتا قېلىشقا تېگىشلىك بولغان كىشىنى ئازغۇنلۇقتا تاشلىۋېتىمىز. ئاللاھ تائالا 1 ~ 6 - ئايەتلەردە قۇرئان كەرىمنىڭ مۆجىزىلىكىنى ۋە ئۇنى ئۆزىنىڭ نازىل قىلغانلىقىنى بىلدۈرۈپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىنى تەكىتلەيدۇ، ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى بايان قىلىدۇ، مۇشرىكلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا تەسەللى بېرىدۇ. 7 ~ 12 - ئايەتلەردە بولسا، قۇرئان كەرىمنىڭ ئالاھىدىلىكىنى ۋە نازىل قىلىش سەۋەبىنى بايان قىلىدۇ، ئۆزىنىڭ ھىدايەت قىلىش قانۇنىنى ئۇقتۇرىدۇ، ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، رەھمىتى كەڭ، ئىلمى چەكسىز ۋە بىردىنبىر ئىلاھ ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ، بەزى نېمەتلىرىنى ئەسلىتىپ مۇشرىكلارنىڭ خاتالىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 7-ئايەت) تىرىلىش جەننەتنىڭ تەسۋىرى ئاگاھلاندۇرۇش ۋە خۇش خەۋەر قۇرئاننىڭ ئىلاھىي مەنبەسىوَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ
مەككە ئاھالىسىنى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ئۈچۈن، (كىشىلەرنى) قىيامەت كۈنىدىن ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ئۈچۈن، ساڭا بىز مۇشۇنداق ئەرەبچە قۇرئاننى نازىل قىلدۇق. ئۇ كۈندە ھېچ شەك يوقتۇر، (ئۇ كۈندە) بىر پىرقە (كىشىلەر) جەننەتتە ۋە بىر پىرقە كىشىلەر جەھەننەمدە بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
شۇنىڭدەك بىز سېنىڭ مەككە ئاھالىسىنى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ۋە كىشىلەرنى قىيامەت كۈنىدىن ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ئۈچۈن ئەرەبچە بىر قۇرئاننى نازىل قىلدۇق، ئۇ كۈندە ھېچ شەك يوقتۇر، ئۇ كۈندە بىر بۈلۈك كىشىلەر جەننەتتە ۋە بىر بۈلۈك كىشىلەر جەھەننەمدە بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! بىز سەندىن ئىلگىرىكىلەگە كىتاب ۋەھىي قىلغاندەك، ساڭا ئەرەبچە قۇرئان ۋەھىي قىلدۇق. بۇنى يۇرتلارنىڭ ئانىسى بولغان مەككە ئاھالىسىنى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى كىشىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ۋە ئۇلارنى كېلىشىدە شەك بولمىغان جەم قىلىش كۈنىدىن ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ئۈچۈن قىلدۇق. ئۇ كۈنى ئىنسانلارنىڭ بىر پىرقىسى جەننەتكە، بىر پىرقىسى دوزاخقا كىرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە كىتاب ۋەھىي قىلغاندەك، ساڭا بۇ ئەرەبچە قۇرئاننى ۋەھىي قىلدۇق. ساڭا بۇ قۇرئاننى ۋەھىي قىلىشىمىز، يۇرتلارنىڭ ئانىسى (مەركىزى) بولغان مەككە ئاھالىسىنى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى يۇرتلارنىڭ ئاھالىلىرىنى ئازابتىن ئاگاھلاندۇرۇشىڭ ئۈچۈندۇر، شۇنىڭدەك، ساڭا بۇ قۇرئاننى ۋەھىي قىلىشىمىز ئىنسانلارنى قىيامەت كۈنىدىكى ئازابتىن ئاگاھلاندۇرۇشىڭ ئۈچۈندۇر. سەن ئاگاھلاندۇرغاندىن كېيىن ئىنسانلارنىڭ بىر پىرقىسى ئاگاھلاندۇرۇشىڭغا بويسۇنۇپ قىيامەت كۈنى جەننەتكە كىرىشكە لايىق بولىدۇ، بىر پىرقىسى بولسا ئاگاھلاندۇرۇشىڭغا بويسۇنماي قىيامەت كۈنى دوزاخقا كىرىشكە تېگىشلىك بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ۚ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ
ئەگەر ئاللاھ خالىسا، ئۇلارنى (يەنى پۈتۈن ئىنسانلارنى) ئەلۋەتتە بىر ئۈممەت (يەنى بىر دىندا) قىلاتتى، لېكىن ئاللاھ خالىغان ئادەمنى رەھمىتىگە داخىل قىلىدۇ، زالىملارغا ھېچقانداق ئىگە، ھېچقانداق مەدەتكار بولمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر ئاللاھ خالىسا، ئۇلارنى ئەلۋەتتە بىر ئۈممەت قىلاتتى، لېكىن ئاللاھ خالىغان ئادەمنى رەھمىتىگە داخىل قىلىدۇ، زالىملارغا ھېچقانداق ئىگە، ھېچقانداق مەدەتكار بولمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى، ئۇلارنى بىر ئۇممەت قىلاتتى. لېكىن ئاللاھ خالىغان كىشىنى رەھمىتىگە كىرگۈزىدۇ. زالىملارنىڭ ۋەلىيسىمۇ، ياردەمچىسىمۇ بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ خالىسا ئىدى، ئىنسانلارنى ھەق دىن (ئىسلام) ئۈستىدە بىرلەشكەن بىرلا ئۇممەت قىلاتتى. لېكىن ئاللاھ ئۇلارغا ياخشى - ياماننى تاللاش ئەركىنلىكى بېرىپ، ئۆز ئەركىنلىكى بىلەن ئېزىپ كېتىشنى تاللىغانلارنى ئازدۇرۇشنى، ئۆز ئەركىنلىكى بىلەن ھىدايەتنى تاللىغانلارنى ھىدايەت قىلىشنى خالىدى. شۇڭلاشقا ئاللاھ ئۆزى خالىغان كىشىنى دۇنيادا ھىدايەتكە ئېرىشتۈرىدۇ، ئاخىرەتتە جەننەتكە كىرگۈزىدۇ. ئازغۇنلۇقنى تاللاش بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنى ئازابتىن قۇتقۇزىدىغان بىرەر ھامىيىسىمۇ بىرەر ياردەمچىسىمۇ بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئۆزى خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. مۇناسىۋەتلىك باشقا ئايەتلەردە ھىدايەت قىلىشى ئۈچۈن كىمنى خالايدىغانلىقىنى، كىمنى خالىمايدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئۇ ئايەتلەرنىڭ مۇناسىۋەتلىك قىسىملىرىنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: 1) ئاللاھ تائالا ئۆزىگە ئۈزلۈكسىز يۆنەلگەن كىشىنى ھىدايەت قىلىدۇ، 2) ئاللاھ تائالا زالىم قەۋمنى ھىدايەت قىلمايدۇ، 3) فاسىق قەۋمنى ھىدايەت قىلمايدۇ، 4) كافىر قەۋمنى ھىدايەت قىلمايدۇ، 5) ئازغۇنلۇق يولىغا ماڭغان كىشىنى ھىدايەت قىلمايدۇ، 6) يالغانچى ۋە تۇزكورنى ھىدايەت قىلمايدۇ، 7) ھەددىدىن ئاشقۇچىنى، كاززاپنى ھىدايەت قىلمايدۇ. دېمەككى ئاللاھ تائالاغا ئۈزلۈكسىز يۆنەلگەن، ھەقىقەتكە ئىنتىلگەن، دەلىلگە قايىل بولغان ۋە ھەقنى قوبۇل قىلغان كىشى ئاللاھ تائالانىڭ ھىدايىتىگە ئېرىشىدۇ، ئۇنداق قىلمىغان كىشى زالىم، كافىر، فاسىق، كاززاپ، ئازغۇن، تۇزكور، ھەددىدىن ئاشقۇچى قاتارلىقلاردىن بىرى بولىدۇ، شۇنداقلا ئاللاھ تائالانىڭ ھىدايىتىدىن مەھرۇم قالىدۇ. ئەسكەرتىش: «مەككىنىڭ ئەتراپىدىكى يۇرتلارنىڭ ئاھالىلىرى»، قىيامەتكە قەدەر دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى بارلىق ئىنسانلارنى، ھەتتا بارلىق جىنلارنى ۋە ئىنسانلارنى كۆرسىتىدۇ، چۈنكى ئاللاھ تائالا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى قىيامەتكە قەدەر پۈتكۈل ئەھلى جاھانغا پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەن. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىنىڭ جىنلارغىمۇ رەھمەت ئىكەنلىكىنىڭ دەلىللىرى تۆۋەندىكىچە: 1) ئاللاھ تائالانىڭ، 55 - سۈرە (رەھمان)، 2 - ئايەتتە ئۆزىنىڭ قۇرئاننى ئۆگەتكەنلىكىنى بىلدۈرۈشى، ئاندىن سۈرىنىڭ ئاخىرىغىچە جىنلارغا ۋە ئىنسانلارغا ئاتا قىلغان ئورتاق نېمەتلىرىنى ئۇ ئىككى تائىپىگە ئەسلىتىشى، ئاللاھ تائالانىڭ قۇرئاننى ئۆگىتىشىنىڭمۇ ھەر ئىككى تائىپىگە ئورتاق نېمەت ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. 2) ئاللاھ تائالا ئىنسانلارنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئىمان كەلتۈرۈشكە ۋە ئەگىشىشكە بۇيرۇغان. شۇنىڭدەك، جىنلاردىن بىر جامائەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام قۇرئان ئوقۇغان سورۇنغا ھازىر قىلىپ، ئۇلارنى ئىمان كەلتۈرۈشكە مۇيەسسەر قىلغان، ئاندىن ئۇلارنى باشقا جىنلارنىڭ يېنىغا بېرىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئىمان كەلتۈرۈشكە دەۋەت قىلغىلى سالغان. بۇ ئەمەلىيەت ۋە ھەقىقەتلەر، قۇرئان كەرىمنىڭ جىنلارغىمۇ نازىل قىلىنغان كىتاب، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ جىنلارغىمۇ ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنى ناھايىتى ئېنىق ئىپادىلەيدۇ. بۇ سەۋەبتىن قۇرئان كەرىمگە بويسۇنۇش ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئەگىشىش جىنلارغىمۇ ئوخشاشلا پەرزدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ۖ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَهُوَ يُحْيِي الْمَوْتَىٰ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
بەلكى ئۇلار ئاللاھتىن باشقىلارنى ئىگە قىلىۋالدى، پەقەت ئاللاھ ئىگىدۇر، ئاللاھ ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرىدۇ، ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىر — مۇھەممەد سالىھ
ياكى بولمىسا ئۇلار ئاللاھتىن باشقىلارنى دوست قىلىۋالدىمۇ؟ ھالبۇكى ھەقىقى دوست ئاللاھ تەئەلادۇر، ئاللاھ ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرىدۇ، ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىر — تەرجىمە ھەيئىتى
بەلكى ئۇلار ئاللاھتن غەيرىينى ۋەلىي قىلىۋالدى. ھالبۇكى، ۋەلىي پەقەتلا ئاللاھتۇر. ئاللاھ ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرىدۇ. ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر. — ئەنەس ئالىم
شېرىك كەلتۈرۈش بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان مۇشرىكلار ئاللاھنى ئۆزلىرىنىڭ ھىمايىچىسى قىلىۋالمىدى، ئەكسىچە ئۇلار ئاللاھتىن غەيرىينى ئۆزلىرىنىڭ ھىمايىچىسى قىلىۋالدى. ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلىشى توغرا ئەمەس، چۈنكى ھىمايىچى پەقەتلا ئاللاھتۇر؛ ئاللاھ كائىناتتىكى ھەر نەرسىنى يوقتىن ياراتقان ۋە ئۇنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاۋاتقان زاتتۇر. قىيامەت كۈنى ئۆلۈكلەرنى ئاللاھ تىرىلدۈرىدۇ ۋە ئۇلارنى ھۇزۇرىغا كەلتۈرۈپ ھېساب ئالىدۇ. ئاللاھ ئۆزى خالىغان ھەر نەرسىنى يارىتىشقا ۋە ھەر ئىشنى قىلىشقا قادىردۇر. ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىگە ھامىي قىلىۋالغان نەرسىلىرى بولسا، ھېچ نەرسە يارىتالمايدۇ، ھېچ نەرسىگە ئىگە بولالمايدۇ، چوقۇنغۇچىلىرىغا ھېچقانداق پايدا يەتكۈزەلمەيدۇ، چوقۇنغۇچىلىرىدىن ھېچبىر زىياننى قايتۇرۇۋېتەلمەيدۇ، تىرىكلەرنىڭ جېنىنى ئېلىش، ئۆلۈكلەرگە جان بېرىش ۋە قىيامەت كۈنى ئۆلۈكلەرنى قايتا تىرىلدۈرۈپ قەبرىلىرىدىن چىقىرىش قاتارلىق ئىشلارنىڭ ھېچبىرىنى قىلالمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ
سىلەر (دىن ئۈستىدە ۋە ئۇنىڭدىن باشقا) ھەر قانداق نەرسە ئۈستىدە ئىختىلاپ قىلىشماڭلار، ئۇنىڭغا ئاللاھ ھۆكۈم چىقىرىدۇ. (ئى مۇھەممەد! ئۇلارغا ئېيتقىنكى) ئەنە شۇ ئاللاھ مېنىڭ پەرۋەردىگارىمدۇر، ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلدىم، (ھەممە ئىشتا) ئاللاھقا مۇراجىئەت قىلىمەن — مۇھەممەد سالىھ
سىلەر ئىختىلاپ قىلىشقان نەرسە ھەققىدىكى ھۆكۈم ئاللاھقا ئائىتتۇر. ئەنە شۇ ئاللاھ مېنىڭ رەببىمدۇر، ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلدىم، ھەممە ئىشتا ئاللاھقا مۇراجىئەت قىلىمەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلارغا: «سىلەر قانداق نەرسە ئۈستىدە ئىختىلاپ قىلىشساڭلار، ئۇنىڭ ھۆكمى ئاللاھقا تاپشۇرۇلىدۇ[1]. ئەنە شۇ ئاللاھتۇر، مېنىڭ رەببىمدۇر. مەن ئۇنىڭغىلا تەۋەككۇل قىلدىم ۋە ئۇنىڭغىلا يۆنىلىمەن» دېگىن. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئىنسانلارغا ئېيتقىنكى: «ئى ئىنسانلار! سىلەر قانداق نەرسە ئۈستىدە ئىختىلاپ قىلىشساڭلار، قانداق مەسىلە توغرىسىدا كېلىشەلمىسەڭلار قانداق ئىش ھەققىدە بىرلىككە كېلەلمىسەڭلار ئۇنىڭ ھۆكمىنى ئاللاھقا قايتۇرۇڭلار؛ ئۇ توغرىدا ئاللاھ چىقارغان ھۆكۈم بويىچە ئىش قىلىڭلار. ئەنە شۇ ئاللاھ مېنى يوقتىن ياراتقان، نېمەتلىرى بىلەن ياشاتقان ۋە ئەلچىسى قىلىپ ئەۋەتكەن ئىگەمدۇر، تايانچوقۇمدۇر، باشپاناھىمدۇر؛ مەن شۇ ئىگەمگىلا تاياندىم، ئۇنىڭغىلا چوقۇنىمەن ۋە ئۇنىڭ پاناھىغىلا سېغىنىمەن». بۇ ئايەت ۋە مۇناسىۋەتلىك باشقا ئايەتلەر كۆرسىتىدۇكى: ھەرقانداق مەسىلە ۋە ھەرقانداق ئىش توغرىسىدا ھۆكۈمنى ئاللاھ ئۆز كىتابىدا چىقىرىدۇ، ئاللاھنىڭ رەسۇلى ئۇ ھۆكۈمنى يەتكۈزىدۇ، ئۆگىتىدۇ ۋە ئىجرا قىلىدۇ، شۇنداقلا ئۈلگە بولىدۇ. بۇ سەۋەبتىن ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىتائەت قىلىش ئاللاھقا ئىتائەت قىلغانلىق بولىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى قىيامەتكە قەدەر بارلىق ئىسانلارغا ئەلچىسى قىلىپ ئەۋەتكەنلىكى ئۈچۈن، قىيامەتكە قەدەر ھەر ماكان ۋە ھەر زاماندىكى پۈتۈن دۇنيا ئىنسانلىرىنىڭ ئۇنىڭغا ئىشىنىشى، ئۇنىڭغا ئەگىشىشى، ئۇنى قوللاپ - قۇۋۋەتلىشى ۋە ئىشلىرىنى ئۇنىڭ ھۆكمى بويىچە بىر تەرەپ قىلىشى لازىم. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 11-ئايەت) ئاللاھنىڭ ئاڭلاپ ۋە كۆرۈپ تۇرۇشى ئاللاھنىڭ مۇكەممەللىكى ئاسمان ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشى نىكاھفَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچىدۇر، ئاللاھ سىلەرگە ئۆز جىنسىڭلاردىن جۈپتىلەرنى (يەنى ئاياللارنى) ياراتتى. ھايۋانلارغىمۇ ئۆز تىپىدىن جۈپتىلەرنى ياراتتى. بۇ ئارقىلىق ئاللاھ سىلەرنى كۆپەيتىدۇ، ھېچ شەيئى ئاللاھقا ئوخشاش ئەمەستۇر، ئاللاھ ھەممىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ھەممىنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچىدۇر، ئاللاھ سىلەرگە ئۆز جىنسىڭلاردىن جۈپتىلەرنى ياراتتى. ھايۋانلارغىمۇ ئۆز تىپىدىن جۈپتىلەرنى ياراتتى. بۇ ئارقىلىق ئاللاھ سىلەرنى كۆپەيتىدۇ، ھېچ شەيئى ئاللاھقا ئوخشاش ئەمەستۇر، ئاللاھ ھەممىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ھەممىنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچىدۇر. ئاللاھ سىلەرگە ئۆزۈڭلاردىن جۈپلەر يارىتىپ بەردى. ئاللاھ تۆگە، كالا، قوي ۋە ئۆچكىلەرنى جۈپلۈك قىلىپ يارىتىپ بەردى. ئاللاھ بۇ ئارقىلىق سىلەرنى كۆپەيتىدۇ. ئاللاھقا ئوخشايدىغان ھېچ نەرسە يوقتۇر. ئاللاھ ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئەنە شۇ ئاللاھ قۇدرەت، مەرھەمەت ۋە ئىلىمدە شۇنداق تەڭدىشى يوق زاتكى، ئاسمانلارنى، زېمىننى ۋە ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى بارلىق مەخلۇقاتنى يوقتىن ياراتقان، سىلەرگە ئۆزۈڭلاردىن جۈپلەر يارىتىپ بەرگەن، تۆگە، كالا، قوي ۋە ئۆچكىلەرنىمۇ جۈپلۈك قىلىپ يارىتىپ ئۇلارنىڭ سۈت - قېتىق، گۆش - ياغ ۋە باشقا مەھسۇلاتلىرى بىلەن سىلەرنىڭ نەسلىڭلارنى كۆپەيتكەن، زاتىدا، سۈپەتلىرىدە ۋە ئىشلىرىدا ئاللاھقا ئوخشايدىغان ھېچ نەرسە يوقتۇر. ئاللاھ پۈتكۈل سۆزلەرنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ھەر نەرسىنى ۋە ھەر ئىشنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ (خەزىنىلىرىنىڭ) ئاچقۇچلىرى ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر، ئاللاھ خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى (سىناش يۈزىسىدىن) كەڭ قىلىدۇ، خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى (بالاغا مۇپتىلا قىلىپ سىناش يۈزىسىدىن) تار قىلىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھەممە نەرسىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ خەزىنىلىرىنىڭ ئاچقۇچلىرى ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر، ئاللاھ خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلىدۇ، خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى تار قىلىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھەممە نەرسىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ ئاچقۇچلىرىنىڭ ئىگىسىدۇر. ئاللاھ رىزىقنى خالىغان كىشىگە كەڭ قىلىدۇ، خالىغان كىشىگە تار قىلىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ھەر نەرسىنى بىلگۈچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى خەزىنىلەرنىڭ ياراتقۇچىسى، ئىگسى ۋە باشقۇرغۇچىسى ئاللاھتۇر؛ ياخشىلىق، يامانلىق، ئىززەت، خارلىق ئاللاھنىڭ ئىلكىدە بولۇپ، ئاللاھ ئۆزى خالىغان كىشىنى ئەزىز، ئۆزى خالىغان كىشى خار، ئۆزى خالىغان كىشىنى باي، ئۆزى خالىغان كىشىنى گاداي قىلىدۇ. چۈنكى ئاللاھ بەندىلىرنىڭ ئەھۋالىنى، خۇي - پەيلىنى ۋە نېمىگە لايىق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ، ئۇلارنىڭ بارلىق ئىشلىرىنى كۆرۈپ تۇرىدۇ، شۇنداقلا ئۆز ھېكىمىتىنىڭ تەلىپى بويىچە بەزى بەندىلىرىنى بايلىق ۋە ئىززەت بىلەن بەزى بەندىلىرىنى پېقىرلىق ۋە خارلىق بىلەن سىنايدۇ، بايلىق ئاللاھنىڭ ئەزىر قىلغانلىقى، پېقىرلىق ئاللاھنىڭ خار قىلغانلىقى ئەمەس، ئەلۋەتتە. ئاللاھ تائالا 7 ~ 12 - ئايەتلەردە قۇرئان كەرىمنىڭ ئالاھىدىلىكىنى ۋە نازىل قىلىش سەۋەبىنى بايان قىلىدۇ، ئۆزىنىڭ ھىدايەت قىلىش قانۇنىنى ئۇقتۇرىدۇ، ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، رەھمىتى كەڭ، ئىلمى چەكسىز ۋە بىردىنبىر ئىلاھ ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ، بەزى نېمەتلىرىنى ئەسلىتىپ مۇشرىكلارنىڭ خاتالىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. 13 ~ 19 - ئايەتلەردە بولسا، قۇرئان كەرىمنىڭ مەزمۇنىنى بىلدۈرىدۇ ۋە ئۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىسىنى تەكىتلەيدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰ ۖ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ
ئاللاھ سىلەرگە دىندىن نۇھقا تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى، ساڭا (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا) بىز ۋەھىي قىلغان نەرسىنى، ئىبراھىمغا، مۇساغا ۋە ئىيساغا بىز تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى بايان قىلدى. سىلەر دىننى بەرپا قىلىڭلار، دىندا تەپرىقىچىلىك قىلماڭلار، مۇشرىكلارغا سەن ئۇلارنى دەۋەت قىلغان نەرسە (يەنى تەۋھىد) ئېغىر كەلدى، ئاللاھ تەۋھىدكە خالىغان ئادەمنى تاللايدۇ، ئاللاھنىڭ (تائىتىگە) قايتىدىغان ئادەمنى تەۋھىدكە باشلايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ سىلەرگە دىندىن نۇھقا تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى، ساڭا بىز ۋەھىي قىلغان نەرسىنى، ئىبراھىمغا، مۇساغا ۋە ئىساغا بىز تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى بايان قىلدى. سىلەر دىننى بەرپا قىلىڭلار، دىندا تەپرىقىچىلىك قىلماڭلار، مۇشرىكلارغا سەن ئۇلارنى دەۋەت قىلغان نەرسە ئېغىر كەلدى، ئاللاھ خالىغان ئادەمنى ئۆزى تەرەپكە تاللايدۇ، ئاللاھنىڭ تائىتىگە قايتىدىغان ئادەمنى توغرا يولغا باشلايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ، ئۆزى نۇھقا بۇيرۇغان نەرسىنى سىلەر ئۈچۈن دىننىڭ قانۇنى قىلدى. ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا ۋەھىي قىلغان نەرسىنىمۇ، بىز ئىبراھىمغا، مۇساغا ۋە ئىيساغا بۇيرۇغان نەرسىنىمۇ سىلەر ئۈچۈن دىننىڭ قانۇنى قىلدۇق. ئۇ نەرسە شۇنىڭدىن ئىبارەتتۇر: «دىننى توغرا چۈشىنىپ ھۆكۈملىرىنى تولۇق ئىجرا قىلىڭلار، دىندا بۆلۈنمەڭلار». ئى مۇھەممەد! مۇشرىكلارغا، سەن ئۇلارنى دەۋەت قىلغان نەرسە ئېغىر كەلدى. ئاللاھ خالىغان كىشىنى ئۇنىڭغا تاللايدۇ، ئۆزىگە ئۈزلۈكسىز يۆنەلگەن كىشىنى ئۇنىڭغا ئېرىشتۈرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇئمىنلار! ئى ئۇممەتى مۇھەممەد! ئاللاھ، نۇھقا، مۇھەممەدكە، ئىبراھىمغا، مۇساغا ۋە ئىيساغا ۋەھىي ئارقىلىق تاپشۇرغان ئىشنى سىلەر ئۈچۈن دىن قىلىپ بەلگىلىدى، ئۇ ئىش - ئۇلارنىڭ ھەربىرىگە: «دىننى توغرا چۈشىنىپ ھۆكۈملىرىنى تولۇق ئىجرا قىلىڭلار، ئۇ دىندا بۆلۈنمەڭلار» دېگەن ئىلاھىي بۇيرۇقتۇر. شۇڭلاشقا سىلەر ئۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەربىرىگە تاپشۇرۇلغان ۋە ئۇلارنىڭ ئاخىرقىسى ئارقىلىق سىلەرگە يەتكۈزۈلگەن بۇ دىننى توغرا چۈشىنىڭلار، بۇ دىننىڭ ئەتراپىدا بىرلىشىڭلار، بۇ دىندا بۆلۈنمەڭلار. ئى مۇھەممەد! سەن مۇشرىكلارنى دەۋەت قىلغان ھەقىقەت ئۇلارغا ئېغىر كەلدى. ئاللاھ ئۆزى خالىغان كىشىنى ئۇ ھەقىقەتكە تاللايدۇ، ئۆزىگە يۆنەلگەن كىشىنى ئۇنىڭغا ئېرىشتۈرىدۇ. ئاللاھنىڭ كىمنى ھىدايەت قىلىش ئۈچۈن تاللايدىغانلىقى، كىمنى ئازغۇنلۇقتا تاشلىۋېتىىدىغانلىقى بىرقانچە ئايەت ئىلگىرى ئۆتكەن بىر (8 -) ئايەتنىڭ تەپسىرىدە بايان قىلىندى. ئەسكەرتىش: ئاللاھ ھەر پەيغەمبەرگە ئۆزىنىڭ ھۇزۇرىدىكى بىرلا دىن بولغان ئىسلامنى ۋەھىي قىلغان ۋە ئۇلارنى ئۇ ئىسلامغا دەۋەت قىلىشىنى ئۇقتۇرغان. شۇڭلاشقا ئىنسانىيەت تارىخى بويىچە كەلگەن ھەر پەيغەمبەر دەۋەت قىلغان دىننىڭ بەزى ۋاقىتلىق ھۆكۈملىرى پەرقلىق بولسىمۇ، ئىسلامنىڭ ئىمان ئاساسلىرى، ئىبادەت ئەھكاملىرى، ئەخلاق پىرىنسىپلىرى ۋە ئادالەت ئۆلچىمى ئۆزگەرمىگەن. مەسىلەن: ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىدە، مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىدە ھارام قىلىنغان بەزى ھاراملار ھالال قىلىنغان، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىدە ئۇ ئىككى پەيغەمبەرنىڭ شەرىئىتىدىكى ئېغىر ئەمىرلەر ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان، بەزى يېڭى ھالال - ھاراملار بەلگىلەنگەن، لېكىن ئىسلامنىڭ ئانا يولى ئەينەن داۋاملاشقان. ھەر ئۇممەت ئۆز پەيغەمبىرى يەتكۈزگەن دىنغا لايىق رەۋىشتە بويسۇنسا يوقىرىدىكى ئىلاھىي بۇيرۇقنى ئادا قىلغان بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ
(يەھۇدىي، ناسارا قاتارلىقلار) ئۇلارغا ئىلىم كەلگەندىن كېيىن (يەنى ئۇلار رەسۇلۇللاھنىڭ ھەق پەيغەمبەرلىكىنى بىلگەندىن كېيىن)، ئاندىن ئۆزئارا ھەسەت قىلىشىپ پىرقىلەرگە بۆلۈندى. ئەگەر پەرۋەردىگارىڭنىڭ (ئۇلارنى جازالاشنى) قىيامەتكىچە تەخىر قىلىشتىن ئىبارەت سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلىپ بولغان بولاتتى (يەنى ئۇلار تېز ھالاك قىلىنغان بولاتتى). ئۇلاردىن كېيىن كىتابقا ۋارىسلىق قىلغانلار (يەنى رەسۇلۇللاھ بىلەن زامانداش بولغان ئەھلى كىتاب) (كىتاب ھەققىدە) قاتتىق دەرگۇماندىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارغا ئىلىم كەلگەندىن كېيىن، ئاندىن ئۆزئارا ھەسەت قىلىشىپ پىرقىلەرگە بۆلۈندى. ئەگەر رەببىڭنىڭ - قىيامەتكىچە تەخىر قىلىشتىن ئىبارەت- سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلىپ بولغان بولاتتى. ئۇلاردىن كېيىن كىتابقا ۋارىسلىق قىلغانلار كىتاب ھەققىدە قاتتىق گۇماندىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇرۇنقى ئۇممەتلەر پەقەت ئۆزلىرىگە ئىلىم كەلگەندىن كېيىن بۆلۈندى. ئۇلار ئۆزئارا ھەسەت قىلىشىپ شۇنداق قىلىشتى. ئەگەر رەببىڭنىڭ بۇرۇن ئېيتقان: «ئۇلارنىڭ جازاسى بەلگىلەنگەن ئەجەلگە قەدەر كېچىكتۈرۈلىدۇ» دېگەن سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلغان بولاتتى. ئۇلاردىن كېيىن كىتابقا ۋارىس قىلىنغانلار قۇرئان توغرىسىدا قاتتىق شۈبھىلەنمەكتىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ بۇرۇنقى ئۇممەتلەرنى، ئەلچىلىرى ئارقىلىق دىننى توغرا چۈشىنپ ئىجرا قىلىشقا ۋە دىندا بۆلۈنمەسلىككە بۇيرۇغاندىن كېيىن، ئۇلار ئۆزئارا ھەسەت قىلىشىپ ئاداۋەتلەشتى، پىرقىلەرگە ۋە گۇرۇھلارغا ئايرىلدى. ئى مۇھەممەد! ئەگەر سېنىڭ ئىگەڭ - ئاللاھنىڭ گۇناھكارلارنى جازالاشنى بەلگىلەنگەن ئەجەلگە قەدەر كېچىكتۈرۈش ھەققىدە بۇرۇن ئېيتقان سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم چىقىرىپ كافىرلارنى دەرھال ھالاك قىلغان ۋە مۇئمىنلارنى غەلىبىگە ئېرىشتۈرگەن بولاتتى. ئى مۇھەممەد! ئۇ پىرقە ۋە گۇرۇھلاردىن كېيىن ئىلگىرىكى كىتابلىرىمىزغا ۋارىس بولغان بۇ يەھۇدىيلار ۋە خىرىستىيانلار، يەنى بۇرۇنقى قەۋملەرنىڭ سېنىڭ دەۋرىڭدىكى نەسىللىرى ئۆزلىرىنىڭ كىتابىدا شەك قىلماقتىدۇر؛ ئۇلار سەن بىزنىڭ ئەلچىمىز سۈپىتىدە ئۇلارغا ئۆز كىتابلىرىدا يەتكۈزۈلگەن دىن - ئىسلامنى يەتكۈزسەڭ، شۇنداقلا بۇ دىندا بىرلىشىش لازىملىقىنى ۋە بۆلۈنۈشنىڭ خاتالىقىنى ئۇقتۇرساڭ، ئۇلار ئۆز كىتابلىرىدىن شۈبھە قىلىپ يەنىلا پىرقىلەرگە ئايرىلدى؛ ئۇلارنىڭ بىر قىسمى ساڭا ئىشەندى، بىر قىسمى سېنى ئىنكار قىلدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 15-ئايەت) ئاللاھنىڭ ئادالىتى ئىمان تەۋھىد پەيغەمبەرگە بېرىلگەن كۆرسەتمە قۇرئاننىڭ ھىدايىتى ھۆكۈمدارالارنىڭ جاۋبكارلىقىفَلِذَٰلِكَ فَادْعُ ۖ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ۖ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ۖ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ۖ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ ۖ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ۖ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا ۖ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ
شۇنىڭ ئۈچۈن (يەنى دىندا ئىختىلاپ قىلىشقانلىقى ئۈچۈن) (ئى مۇھەممەد! بارلىق ئىنسانلارنى توغرا دىن ئاساسىدا ئىتتىپاق بولۇشقا) چاقىرغىن، بۇيرۇلغىنىڭ بويىچە توغرا يولدا چىڭ تۇرغىن، ئۇلار (يەنى مۇشرىكلار) نىڭ نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشمىگىن ۋە ئېيتقىن: «ئاللاھ نازىل قىلغان (بارلىق) كىتابلارغا ئىمان ئېيتتىم، ئاراڭلاردا ئادىل بولۇشقا بۇيرۇلدۇم، ئاللاھ بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىزدۇر، سىلەرنىڭمۇ پەرۋەردىگارىڭلاردۇر، بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈندۇر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزلىرىڭلار ئۈچۈندۇر، سىلەر بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا جېدەللىشىشكە (ئورۇن) يوق (چۈنكى ھەقىقەت ئاشكارىدۇر)، ئاللاھ (قىيامەت كۈنى) بىزنى (ھۆكۈم چىقىرىش ئۈچۈن) يىغىدۇ، ئاخىر قايتىدىغان جاي ئاللاھنىڭ دەرگاھىدۇر» — مۇھەممەد سالىھ
شۇنىڭ ئۈچۈن سەن دەۋەت قىلغىن، بۇيرۇلغىنىڭ بويىچە توغرا يولدا چىڭ تۇرغىن، ئۇلارنىڭ نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشمىگىن ۋە ئېيتقىنكى: «ئاللاھ نازىل قىلغان بارلىق كىتابلارغا ئىمان ئېيتتىم، ئاراڭلاردا ئادىل بولۇشقا بۇيرۇلدۇم، ئاللاھ بىزنىڭ رەببىمىزدۇر، سىلەرنىڭمۇ رەببىڭلاردۇر، بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈندۇر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزلىرىڭلار ئۈچۈندۇر، سىلەر بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا جېدەللىشىشكە ئورۇن يوق، ئاللاھ قىيامەت كۈنى بىزنى يىغىدۇ، ئاخىر قايتىدىغان جاي ئاللاھنىڭ دەرگاھىدۇر» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ ئۈچۈن سەن ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ دىنىغا دەۋەت قىلغىن، ئەمر قىلىنغىنىڭ بويىچە توغرا يولدا ئۇدۇل ماڭغىن، ئۇلارنىڭ نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشمىگىن ۋە مۇنداق دېگىن: «مەن ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابقا ئىشەندىم، سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا ئادىل بولۇشقا بۇيرۇلدۇم. ئاللاھ بىزنىڭمۇ رەببىمىزدۇر، سىلەرنىڭمۇ رەببىڭلاردۇر. بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز بىزگە، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلار سىلەرگە. سىلەر بىلەن ئارىمىزدا مۇنازىرىلىشىشكە ئورۇن يوق. ئاللاھ بىزنى قىيامەت كۈنى بىر يەرگە يىغىدۇ. ئاخىرى ھەممىمىز ئۇنىڭ ھۇزۇرىغا قايتىپ بارىمىز». — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! شۇنىڭ ئۈچۈن سەن ئىنسانلارنى ئاللاھ بارلىق پەيغەمبەرلەرگە، جۈملىدىن ساڭا تاپشۇرغان دىننى ئىجرا قىلىشقا، ئۇ دىندا بىرلىشىشكە ۋە بۆلۈنمەسلەككە دەۋەت قىلغىن، ئاللاھ سېنى بۇيرۇغان بۇ دەۋەتنى دادىللىق بىلەن ئىجرا قىلىشنى داۋاملاشتۇرغىن، مۇشرىكلارنىڭ نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشمىگىن، ئۇلارنىڭ ھېچبىر تەكلىپىنى قوبۇل قىلمىغىن، ھېچقانداق پىكرىگە قوشۇلمىغىن ۋە ئۇلارغا ئېيتقىنكى: «مەن، ئاللاھ بارلىق پەيغەمبەرلىرىگە نازىل قىلغان كىتابلارغا، خۇسۇسەن ماڭا نازىل قىلغان كىتاب - قۇرئانغا ئىشەندىم، ئاللاھ مېنى ئاراڭلاردا ئادالەتنى بەرپا قىلىشقا بۇيرۇدى. ئاللاھ بىزنىمۇ سىلەرنىمۇ يوقتىن ياراتقان، باشقۇرۇۋاتقان، بىزگىمۇ سىلەرگىمۇ لازىمەتلىك نەرسىلەرنى بېرىپ مەۋجۇتلۇقىمىزنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقان ئىگىمىزدۇر، ھەربىرىمىز قىيامەت كۈنى ئۇ ئىگىمىزنىڭ ھۇزۇرىغا چىقىپ ئۆز قىلمىشىمىزنىڭ ھېسابىنى بېرىمىز، ھەقىقەت ناھايىتى ئېنىق بولغانلىقى ئۈچۈن سىلەر بىلەن ئارىمىزدا مۇنازىرىلىشىشنىڭ ھاجىتى يوق، تارتىشىشقا ئورۇن يوق، دەتالاش قىلىشىشقا كېرەك يوق. ئاللاھ ھەممىمىزنى قىيامەت كۈنى مەھشەرگە يىغىدۇ ۋە ئارىمىزدا ئادالەت بىلەن ھۆكۈم چىقىرىدۇ، يېقىندا ھەممىمىز ئۆلۈپ كېتىمىز، قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلىپ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا بارىمىز». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ
كىشىلەر ئاللاھنىڭ دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، (كىشىلەرنى ئىماندىن توسۇش ئۈچۈن) ئاللاھنىڭ دىنىدا خۇسۇمەت قىلىشقانلارنىڭ دەلىللىرى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا باتىلدۇر، ئۇلار (دۇنيادا) غەزەپكە ئۇچرايدۇ، (ئاخىرەتتە) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
كىشىلەر ئاللاھنىڭ دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، ئاللاھنىڭ دىنىدا خۇسۇمەت قىلىشقانلارنىڭ دەلىللىرى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا باتىلدۇر، ئۇلار دۇنيادا غەزەپكە ئۇچرايدۇ، ئاخىرەتتە بولسا ئۇلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھنىڭ دەۋىتى قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن، ئاللاھ توغرىسىدا مۇنازىلىشىدىغانلارنىڭ دەلىللىرى رەببىنىڭ ھۇزۇرىدا باتىلدۇر. ئۇلارنىڭ ئۈستىگە غەزەب ياغىدۇ. ئۇلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھنىڭ، ئاخىرقى ئەلچىسى ئارقىلىق يەتكۈزگەن دىنىنى بىر قىسىم ئىنسانلار قوبۇل قىلىپ مۇسۇلمانلىقىنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، ئۇ دىننىڭ توغرىلىقىدا شۈبھىلىنىپ ۋە مۇسۇلمانلارنى شۈبھىلەندۈرۈشكە ئۇرۇنۇپ ئۇلار بىلەن مۇنازىلىشىدىغان ئادەملەرنىڭ دەلىلى، ئۇلارنىڭ ئىگىسى بولغان ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا باتىل، پاكىتى ئىناۋەتسىز ۋە سۆزى ئېتىبارسىزدۇر. ئۇلار ئاللاھنىڭ غەزىپى ۋە ئازابىغا يولۇقىدۇ. ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلار بىلەن ئۇچراشقان چاغلىرىدا ئۆزلىرىنىڭ كۆزقارىشغا كەلتۈرگەن دەلىللىرىنىڭ بەزىسى تۆۋەندىكىچە: «بۇ مەبۇدلىرىمىز ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا بىزگە شافائەت قىلىدۇ». «بىز بۇلارغا، بىزنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرۇشى ئۈچۈن چوقۇنىمىز»، «بۇ قانداق ئەلچى، تاماق يەيدۇ، بازارلاردا ئايلىنىپ يۈرۈيدۇ؟ نېمە ئۈچۈن ئۇنىڭغا بىرەر پەرىشتە چۈشۈرۈلۈپ، ئۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ئاگاھلاندۇرغۇچى بولمىدى؟ ياكى نېمە ئۈچۈن ئۇنىڭغا بىرەر خەزىنە بېرىلمىدى؟ ياكى نېمە ئۈچۈن ئۇنىڭ بىرەر بېغى بولۇپ، ئۇنىڭ مېۋىلىرىدىن يېمىدى؟»، «ئەگەر مۇھەممەدكە ئەگەشسەڭلار، سېھىرلەنگەن ئادەمگە ئەگەشكەن بولىسىلەر»، «بىز ئۆلۈپ توپا بولۇپ كەتكەندىن كېيىن بۇرۇنقى ھالىتىمىزگە قايتامدۇق؟ بۇ ئېھتىمالدىن يىراق قايتىشتۇر». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ ۗ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ
ئاللاھ كىتاب (يەنى قۇرئان) نى ھەق بىلەن نازىل قىلدى ۋە ئادالەتنى نازىل قىلدى. سەن نېمە بىلىسەن؟ قىيامەت يېقىن بولۇشى مۇمكىن — مۇھەممەد سالىھ
بۇ كىتاب –يەنى قۇرئان- نى ھەق بىلەن نازىل قىلغان ۋە ئادالەتنى نازىل قىلغان زات ئاللاھتۇر. سەن نېمە بىلىسەن؟ قىيامەت يېقىن بولۇشى مۇمكىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ، كىتابنى ھەق بىلەن نازىل قىلغان ۋە مىزاننى نازىل قىلغان زاتتۇر. سەن نەدىن بىلىسەن؟ قىيامەت يېقىن بولۇشى مۇمكىن. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئاللاھ بارلىق كىتابلىرىنى، جۈملىدىن ئاخىرقى كىتابى قۇرئاننى ھەقىقەتنى ئۆز ئىچىگە ئالدۇرۇپ نازىل قىلغان ۋە ئادالەت ئۆلچىمىنىمۇ نازىل قىلغان زاتتۇر. قىيامەت چوقۇم قايىم بولىدۇ، ئاللاھ ئۇ كۈنى خالايىقنى قايتا تىرىلدۈرۈپ قەبرىلىرىدىن چىقىرىدۇ ۋە ھۇزۇرىغا كەلتۈرۈپ ھېساب ئالىدۇ، ئۇ ۋاقىت يېقىن بولۇشى مۇمكىن، سەن بۇنى بىلەلمەيسەن. شۇڭلاشقا سەن ئۇ كۈن ئۇشتۇمتۇت كېلىشتىن ئىلگىرى قۇرئانغا ئەمەل قىلىشنى ۋە ئادالەتنى پەرپا قىلىشنى داۋاملاشتۇرغىىن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ ۗ أَلَا إِنَّ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ
قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغانلار ئۇنىڭ بولۇشىنى ئالدىرىتىدۇ، ئۇنىڭغا ئىشىنىدىغانلار بولسا قىيامەتتىن قورقىدۇ، قىيامەتنى ھەق دەپ بىلىدۇ، بىلىڭلاركى، قىيامەت توغرۇلۇق مۇجادىلە قىلىدىغانلار ئەلۋەتتە چوڭقۇر گۇمراھلىقتىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغانلار ئۇنىڭ بولۇشىنى ئالدىرىتىدۇ، ئۇنىڭغا ئىشىنىدىغانلار بولسا قىيامەتتىن قورقىدۇ، قىيامەتنى ھەق دەپ بىلىدۇ، بىلىڭلاركى، قىيامەت توغرۇلۇق مۇجادىلە قىلىدىغانلار ئەلۋەتتە چوڭقۇر گۇمراھلىقتىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغانلار قىيامەتنىڭ تېز قايىم بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئىشىنىدىغانلار قىيامەتتىن قورقۇپ تىترەيدۇ ۋە قىيامەتنى ئەلۋەتتە قايىم بولىدۇ دەپ بىلىدۇ. ئاگاھ بولۇڭلاركى، قىيامەت توغرىسىدا مۇنازىرىلىشىدىغانلار ئەلۋەتتە چوڭقۇر ئازغۇنلۇق ئىچىدىدۇر. — ئەنەس ئالىم
قىيامەتنىڭ قايىم بولۇشىغا ئىشەنمەيدىغان كافىرلار ھاماقەتلىكىدىن ۋە دىلى قارىيىپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن قىيامەتنىڭ قايىم بولىدىغانلىقىنى مەسخىرە قىلىپ ئۇنىڭ تېز قايىم بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەمما قىيامەتنىڭ قايىم بولۇشىغا ئىشىنىدىغان مۇئمىنلار قىيامەت كۈنىدىكى دەھشەت، ھېساب ۋە ئۆزلىرىنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە يولۇقىدىغانلىقىنى ئويلاپ ئۇنىڭ قايىم بولۇشىدىن قورقۇپ تىترەيدۇ ۋە قىيامەتنىڭ قايىم بولىدىغانلىقىنى قەتئىي رەۋىشتە بىلىدۇ، شۇنداقلا ئىمان ۋە ياخشى ئەمەل بىلەن تەييارلىق قىلىشنى داۋاملاشتۇرىدۇ. ئى مۇئمىنلار! بىلىڭلاركى، قىيامەتنىڭ قايىم بولۇشى توغرىسىدا سىلەر بىلەن مۇنازىرىلىشىدىغان كافىرلار ھەقتىن يىراقلىشىپ ئازغۇنلۇققا چۆمۈپ كەتكەن ئادەملەردۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ ۖ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ
ئاللاھ بەندىلىرىگە كۆيۈنگۈچىدۇر، ئۇ خالىغان ئادەمگە (كەڭ) رىزىق بېرىدۇ، ئاللاھ كۈچلۈكتۇر، غالىبتۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ بەندىلىرىگە كۆيۈنگۈچىدۇر، ئۇ خالىغان ئادەمگە كەڭ رىزىق بېرىدۇ، ئاللاھ كۈچلۈكتۇر، غالىبتۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ بەندىلىرىگە مېھرىباندۇر. ئۇ خالىغان كىشىگە رىزىق بېرىدۇ. ئۇ كۈچلۈكتۇر، ئەزىزدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ بەندىلىرىگە مېھرىباندۇر؛ بۇ دۇنيادا كافىر، مۇنافىق، مۇئمىن دەپ ئايرىماستىن ھەممىسىگە ئۆز ھېكمىتىنىڭ تەلىپى بويىچە مەرھەمەت قىلىدۇ، ئۆزى خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلىدۇ، ئۆزى خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى تار قىلىدۇ، گۇناھكارلارغا مۆھلەت بېرىدۇ، ئۇلارنى دەرھال جازالىمايدۇ. لېكىن قىيامەت كۈنى كافىر ۋە مۇنافىقلارنى ئايرىپ ئۇلارنى تېگىشلىك جازا بىلەن جازالايدۇ، ئاللاھ يېڭىلمەيدىغان كۈچ ۋە ئېرىشىلمەيدىغان ئۈستۈنلۈك ئىگىسىدۇر. ئاللاھ تائالا 13 ~ 19 - ئايەتلەردە ئۆز دىنىنىڭ بىرلىكىنى ۋە پىرقىلەرگە بۆلۈنگەنلەرنىڭ بۆلۈنۈش سەۋەبىنى بىلدۈرىدۇ، ئۇلارغا توغرا يول ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرۇش ۋە بۆلۈنگەنلەرگە ئەگەشمەسلىك لازىملىقىنى ئۇقتۇرىدۇ، بۆلۈنگەنلەرنى ئاگاھلاندۇرىدۇ، بەندىلىرىگە ئىلتىپات قىلدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. 20 ~ 26 - ئايەتلەردە بولسا، بەندىلىرىگە ئۆزىنىڭ ئىلتىپاتىغا ئېرىشىش يولىنى كۆرسىتىدۇ، بۆلۈنگەنلەرنىڭ بىر تۈرى بولغان مۇشرىكلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ، خاتا يولدا مېڭىۋاتقان بەندىلىرىنى تەۋبىگە تەرغىب قىلىدۇ، مۇئمىنلارغا خۇش خەۋەر بېرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ۖ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
كىمكى (ئۆزىنىڭ ئەمەلى بىلەن) ئاخىرەتنىڭ ساۋابىنى كۆزلىسە، ئۇنىڭ ساۋابىنى زىيادە بېرىمىز، كىمكى (ئەمەلى بىلەن) دۇنيانىڭ مەنپەئىتىنى كۆزلىسە، (ئۇنىڭ تىلىگەن) مەنپەئىتىنىڭ بەزىسىنى بېرىمىز، ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە (ساۋابتىن) ھېچ نېسىۋە يوق — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى ئاخىرەتنىڭ تېرىكچىلىكىنى كۆزلىسە، ئۇنىڭ تېركچىلىكىنى زىيادە قىلىمىز، كىمكى دۇنيانىڭ مەنپەئىتىنى كۆزلىسە، ئۇنىڭغا ئۇنىڭدىن بېرىمىز، ئەمما ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە ھېچ نېسىۋە يوقتۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
كىم ئاخىرەت ئېكىنىنى ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭ ئېكىنىنى زىيادە قىلىمىز. كىم دۇنيا ئېكىنىنى ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭغا ئۇنىڭدىن بېرىمىز، ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە ھېچ نېسىۋە يوقتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئاللاھ بەندىلىرىگە مېھرىبان، ئۆزى خالىغان كىشىگە ئۆزى خالىغانچە رىزىق بېرىدۇ، لېكىن بۇ تۆۋەندىكى قانۇنىمىز بويىچە بولىدۇ: كىمكى ئاخىرەت ھاياتىدا بەخت - سائادەتكە ئېرىشىش ئۈچۈن ئىشلەيدىكەن، بىز ئۇ كىشىنى ياخشى ئىشلارغا مۇيەسسەر قىلىمىز ۋە قىلغان ئىشىنى ئوندىن يەتتە يۈزگىچە كۆپەيتىپ مۇكاپات بېرىمىز. كىمكى دۇنيا ھاياتىدا ۋاقىتلىق مەنپەئەتكە ئېرىشىش ئۈچۈن ئىشلەيدىكەن، بىز ئۇ كىشىگە دۇنيا مەنپەئەتىدىن ئۆزىمىز خالىغاننى بېرىمىز، بۇ كىشى ئاخىرەتتە نېمەتلەردىن مەھرۇم قالىدۇ، ئەكسىچە دوزاخقا تاشلىنىدۇ ۋە مەڭگۈ ئازاب چېكىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ۗ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
ئۇلارنىڭ ئاللاھ رۇخسەت قىلمىغان نەرسىلەرنى دىن قىلىپ بېكەتكەن مەبۇدلىرى بارمۇ؟ (ئاللاھنىڭ ئۇلارغا بېرىلىدىغان ئازابنى قىيامەتكىچە تەخىر قىلىش توغرىسىدىكى) ھۆكمى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە (دۇنيادىلا) ھۆكۈم چىقىرىلغان بولاتتى، (ئۆزلىرىگە) زۇلۇم قىلغۇچىلار (يەنى كاپىرلار) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ياكى بولمسا ئۇلارنىڭ ئاللاھ رۇخسەت قىلمىغان نەرسىلەرنى دىن قىلىپ بېكىتكەن شېرىكلىرى بارمۇ؟ ئاللاھنىڭ كەسكىن ھۆكمى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلغان بولاتتى، ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ياكى ئۇلارنىڭ، ئاللاھ رۇخسەت قىلمىغان نەرسىلەرنى ئۇلار ئۈچۈن دىن قىلىپ بېكىتكەن مەبۇدلىرى بارمۇ؟ ئەگەر ئاللاھنىڭ «ياخشى - ياماننى ئايرىش قىيامەتتە بولىدۇ» دېگەن سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلغان بولاتتى. شۈبھىسزكى، زالىملارغا ئەلەملىك ئازاب بار. — ئەنەس ئالىم
مۇشرىكلار ئاللاھنىڭ دىنىغا ئەمەس، ئەكسىچە ئۆزلىرىنىڭ جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان مەبۇدلىرى بەلگىلەپ بەرگەن باتىل دىنغا ئەگىشىۋاتىدۇ، ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلىشى توغرا ئەمەس، چۈنكى ئاللاھ بۇنىڭغا رۇخسەت قىلمىغان. ئەگەر ئاللاھنىڭ گۇناھكارلارنى جازالاش، ئىتائەتكارلارنى مۇكاپاتلاش بىلەن ياخشى - ياماننى ئايرىشنى قىيامەت كۈنى ئېلىپ بېرىش ھەققىدە بۇرۇن ئېيتقان سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم چىقىرىپ كافىرلارنى دەرھال ھالاك قىلغان بولاتتى. ئاللاھ بۇيرۇمىغان ۋە رۇخسەت بەرمىگەن ئىشلارنى «دىن» دەپ ئەمەل قىلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان ئادەملەر قىيامەت كۈنى ئەلەملىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ ۗ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ ۖ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ
كاپىرلارنىڭ (قىيامەت كۈنى دۇنيادا) قىلغان گۇناھلىرىنىڭ جازاسىدىن قورقۇپ تۇرغانلىقىنى كۆرىسەن، (ئۇلار مەيلى قورقسۇن، قورقمىسۇن) جازا ئۇلارغا (چوقۇم) نازىل بولغۇسىدۇر، ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىدا بولىدۇ، ئۇلار پەرۋەردىگارىنىڭ ھۇزۇرىدا خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ، بۇ كاتتا ئىنئامدۇر — مۇھەممەد سالىھ
سەن ئۆزىگە زۇلۇم قىلغانلارنى قىلغان گۇناھلىرىنىڭ جازاسىدىن قورقۇپ تۇرغانلىقىنى كۆرىسەن، جازا ئۇلارغا چوقۇم نازىل بولغۇسىدۇر، ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىدا بولىدۇ، ئۇلار رەببىنىڭ ھۇزۇرىدا خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ، بۇ كاتتا ئىنئامدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
سەن زالىملارنى ئۆز قىلمىشلىرىدىن قورقۇۋاتقان ھالەتتە كۆرىسەن. ھالبۇكى، ئۇلارنىڭ قورققىنى باشلىرىغا كېلىدۇ. ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىدا بولىدۇ. ئۇلار رەببىنىڭ ھۇزۇرىدا خالىغان نەرسىلىرىگە ئېرىشىدۇ. مانا بۇ بۈيۈك ئىلتىپاتتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! سەن ئۇ زالىملارنى قىيامەت كۈنى ئۆز قىلمىشلىرىنىڭ جازاسىدىن قورققان ھالەتتە كۆرىسەن. ئۇ چاغدا ئۇلارنىڭ قورققىنى باشلىرىغا كېلىدۇ؛ ئۇلار ئۆز قىلمىشلىرى سەۋەبلىك مەڭگۈ ئازاب چېكىشلىرى ئۈچۈن دوزاخقا تاشلىنىدۇ. ئى مۇھەممەد! سەن ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنى ئۇ كۈنى جەننەت باغچىلىرىدا نېمەتلەردىن بەھرىمەن بولغان ھالەتتە كۆرىسەن؛ ئۇلار رەببىنىڭ ھۇزۇرىدا ئۆزلىرى خالىغان نەرسىلەرگە ئېرىشىدۇ. مانا بۇ مۇكاپات ئاللاھنىڭ ئۇلارغا قىلغان بۈيۈك ئىلتىپاتىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
ذَٰلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ۗ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَىٰ ۗ وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ
ئاللاھ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىگە ئەنە شۇ ئىنئام بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدۇ. «(دىننى) تەبلىغ قىلغانلىقىمغا سىلەردىن ھەق تەلەپ قىلمايمەن، پەقەت تۇغقانچىلىق ھەققى ئۈچۈن مېنى دوست تۇتۇشۇڭلارنى (يەنى پەرۋەردىگارىمنىڭ دەۋىتىنى يەتكۈزۈشۈمگە چېقىلماسلىقىڭلارنى) تىلەيمەن» دېگىن، كىمكى بىرەر ياخشى ئىش قىلسا، ئۇنىڭغا بىز ساۋابنى زىيادە بېرىمىز، ئاللاھ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئاز ياخشىلىققا كۆپ ساۋاب بەرگۈچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىگە ئەنە شۇ ئىنئام بىلەن خۇش ـ خەۋەر بېرىدۇ. ئېيتقىنكى : «مەن سىلەردىن تەبلىغ قىلغانلىقىمغا، پەقەت تۇغقانچىلىق ھەققى ئۈچۈن مېنى دوست تۇتۇشۇڭلاردىن باشقا بىر ھەق تەلەپ قىلمايمەن»، كىمكى بىرەر ياخشى ئىش قىلسا، ئۇنىڭغا بىز ساۋابنى زىيادە بېرىمىز، ئاللاھ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئاز ياخشىلىققا كۆپ ساۋاب بەرگۈچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىگە ئەنە شۇ ئىلتىپات بىلەن خۇش خەۋەر بېرىدۇ. ئى مۇھەممەد! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: «مەن تەبلىغ قىلغانلىقىمغا سىلەردىن ھەق تەلەپ قىلمايمەن. مەن سىلەردىن پەقەت تۇغقانچىلىقتىكى دوستلۇقنى تەلەپ قىلىمەن[2]». كىم ياخشى ئىش قىلسا، ئۇنىڭ ياخشىلىقىنى زىيادە قىلىمىز. چۈنكى ئاللاھ مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، شۈكۈر قىلغۇچىغا كۆپ ئىنئام ئاتا قىلغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئەنە شۇ بۈيۈك ئىلتىپات، ئاللاھ، لايىق رەۋىشتە ئىمان كەلتۈرگەن ۋە ياخشى ئەمەللەرنى ئىخلاسمەنلىك بىلەن قىلغان بەندىلىرىگە قىيامەت كۈنى ئاتا قىلىدىغان مۇكاپاتتۇر؛ ئاللاھ ئۇلارغا بۇ دۇنيادا ئۇ مۇكاپاتنىڭ خۇش خەۋىرىنى بېرىدۇ. ئى مۇھەممەد! قەۋمىڭگە ئېيتقىنكى: «مەن سىلەرگە ھەقنى تەبلىغ قىلغانلىقىمغا ۋە ئاللاھ تاپشۇرغان ئەلچىلىكنى يەتكۈزگەنلىكىمگە، سىلەردىن ھېچقانداق ھەق تەلەپ قىلمايمەن. مەن سىلەردىن پەقەت تۇغقانچىلىقتىكى دوستلۇقنى تەلەپ قىلىمەن؛ ئارىمىزدىكى تۇغقانچىلىقنىڭ ھەققى ئۈچۈن تەبلىغ قىلىشىمغا توسالغۇ بولماسلىقىڭلارنى تەلەپ قىلىمەن، تەبلىغ قىلىشىمغا توسالغۇ بولمىساڭلارلا مېنى ياخشى كۆرگەن ۋە مېنى دوست تۇتقان بولىسىلەر». (ئاللاھ ئېيتىدۇ) كىم بىر ياخشى ئىش قىلسا، بىز ئۇ كىشىگە ئۇ ياخشىلىقنى كۆپەيتىپ مۇكاپات بېرىمىز. ئاللاھ تەقۋادار بەندىلىرىنىڭ يامانلىقلىرىنى كەچۈرىدۇ، ياخشىلىقلىرىنى كۆپەيتىپ ئەجىر بېرىدۇ، چۈنكى ئاللاھ چوڭ گۇناھلاردىن ساقلانغان بەندىلىرىنىڭ كىچىك گۇناھلىرىنى ۋە تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنىڭ بارلىق گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدىغان ۋە ئۇلارنى ياخشىلىقلىرى ئۈچۈن تەقدىرلەيدىغان زاتتۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ۖ فَإِنْ يَشَإِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ ۗ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ ۚ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
ئۇلار (يەنى مۇشرىكلار): «ئۇ (يەنى مۇھەممەد) ئاللاھقا يالغاننى توقۇدى» دەمدۇ؟ ئەگەر ئاللاھ خالىسا (يەنى ئۇلار گۇمان قىلغاندەك، ئاللاھقا يالغاننى توقۇغان بولساڭ) سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋەتكەن بولاتتى، ئاللاھ باتىلنى يوق قىلىدۇ، (پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان) سۆزلىرى ئارقىلىق ھەقنى ھەق قىلىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن دىللاردىكى سىرلارنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ياكى بولمىسا ئۇلار: «ئۇ –يەنى مۇھەممەد- ئاللاھقا يالغاننى توقۇدى» دەمدۇ؟ ئەگەر ئاللاھ خالىسا سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋەتكەن، باتىلنى يوق قىلىۋەتكەن ۋە سۆزلىرى ئارقىلىق ھەقنى تەدبىقلىغان بولاتتى، ئاللاھ ھەقىقەتەن دىللاردىكى سىرلارنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ياكى ئۇلار: «مۇھەممەد ئاللاھقا بوھتان چاپلىدى» دەمدۇ؟ ئى مۇھەممەد! ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى، سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋېتەتتى. ئاللاھ باتىلنى يوق قىلىدۇ. ھەقنى ئۆزىنىڭ سۆزلىرى بىلەن ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ. ئاللاھ دىللاردىكىنى بىلگۈچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! مۇشرىكلار: «مۇھەممەد ئوقۇۋاتقان سۆزلىرىنى ئاللاھ ماڭا ۋەھىي قىلدى دەپ ئاللاھقا بوھتان چاپلىدى» دەمدۇ؟ ئى مۇھەممەد! سېنىڭ ئاللاھقا بوھتان چاپلىغىنىڭ يوق، ناۋادا ئاللاھقا بوھتان چاپلىغان بولساڭ يەنى ئەگەر قۇرئاننى ساڭا ئاللاھ نازىل قىلمىغان بولسا ۋە سەن: «ئاللاھ ماڭا بۇ قۇرئاننى نازىل قىلدى» دەپ دەۋا قىلغان بولساڭ، ئاللاھ سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋېتىشنى خالايتتى ۋە پېچەتلىۋەتكەن بولاتتى. ئاللاھ مۇشرىكلارنىڭ بۇ يالغان دەۋالىرىنى ۋە باتىل دىنىنى يوق قىلىدۇ. سەن يەتكۈزگەن ھەقنى ئۆزىنىڭ سۆزلىرىنى نازىل قىلىپ ساڭا يول كۆرسىتىش ۋە قۇرئاننى پۈتۈنلەش بىلەن غالىب قىلىدۇ. ئاللاھ دىللاردىكى نىيەت ۋە سىرلارنى بىلىپ تۇرىدۇ؛ سېنىڭ ۋە مۇئمىنلارنىڭ دىللىرىدىكى خالىس نىيەت ۋە ھەقنىڭ غالىب كېلىشىگە باغلانغان ئۈمىدلەرنى بىلىدۇ، بۇلارنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ. شۇنىڭدەك، مۇشرىكلارنىڭ بۇزۇق نىيەت، باتىلنى راۋاجلاندۇرۇش مەقسىتى، شۇنداقلا سەن يورۇتقان نۇرنى ئۆچۈرۈش ئارزۇسى قاتارلىق سىرلىرىنى بىلىدۇ، بۇلارنى يوق قىلىدۇ، نەتىجىگە ئېرىشتۈرمەيدۇ. دەرۋەقە ئاللاھ تائالا ۋەدە قىلغان بويىچە قىسقا مۇددەتتە ئىسلام ئەرەب يېرىم ئارىلىغا ھاكىم بولغان، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئۆمرىنىڭ ئاخىرلىرىدا قىلغان ۋىدا ھەججى ئەسناسىدا قۇرئان كەرىم تاماملانغان، ئىسلام كامالەتكە يەتكەن، كافىرلارنىڭ ئۈمىدى قالمىغان، ئەرەب يېرىم ئارىلىدا باتىل يوقالغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ
ئاللاھ بەندىلىرىدىن تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ، يامان ئىشلارنى ئەپۇ قىلىدۇ، قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ بەندىلىرىدىن تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ، يامان ئىشلارنى ئەپۇ قىلىدۇ، قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ شۇنداق زاتكى، بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ، يامانلىقلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ، قىلمىشىڭلارنى بىلىپ تۇرىدۇ، — ئەنەس ئالىم
(25-26) ئاللاھ تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدىغان، يامانلىقلىرىنى ئەپۇ قىلىدىغان، سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلارنى بىلىپ تۇرىدىغان، شۇنداقلا ۋاقتى كەلگەندە ياخشىلىقىڭلارغا مۇكاپات، يامانلىقىڭلارغا جازا بېرىدىغان زاتتۇر. شۇنىڭدەك، ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدىغان ۋە ئۆز ئىلتىپاتى بىلەن ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە كۆپ مۇكاپات بېرىدىغان، كافىرلارنى قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىدىغان زاتتۇر. ئاللاھ تائالا 26 - ئايەتتە مۇئمىنلارنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدىغانلىقىنى ۋە ئۇلارنىڭ ياخشى ئەمەللىرىگە كۆپ مۇكاپات بېرىدىغانلىقىنى، كافىرلارنى قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. 27 ~ 31 - ئايەتلەردە بولسا، ئۇلارنىڭ ھەر دۇئاسىنى ئىجابەت قىلمايدىغانلىقىنى، ئەكسىچە ئۆز ھېكمىتىگە توغرا كەلگەن دۇئالىرىنى ئىجابەت قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ، ئۆزىنىڭ ھېكمىتىنى چۈشەندۈرىدۇ ۋە قۇدرىتىنى ئەسلىتىدۇ، يامان ئىش قىلغانلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَيَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ۚ وَالْكَافِرُونَ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنىڭ دۇئاسىنى ئاللاھ ئىجابەت قىلىدۇ، (كامالى) پەزلىدىن ئۇلارغا ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ، كاپىرلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنىڭ دۇئاسىنى ئاللاھ ئىجابەت قىلىدۇ، ئۆز پەزلىدىن ئۇلارغا ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ، كاپىرلار ئۈچۈن قاتتىق ئازاب باردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدۇ ۋە ئۆز پەزلىدىن ئۇلارغا كۆپ بېرىدۇ. كافىرلارغا قاتتىق ئازاب بار. — ئەنەس ئالىم
-
وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ
ئەگەر ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلسا، ئۇلار ئەلۋەتتە زېمىندا پىتنە ـ پاسات تېرىيتتى. لېكىن ئاللاھ خالىغان نەرسىنى ئۆلچەم بىلەن چۈشۈرىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلىرىنىڭ (ئەھۋالىدىن) تولۇق خەۋەرداردۇر، (ئۇنى) كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلسا، ئۇلار ئەلۋەتتە زېمىندا پىتنە ـ پاسات تېرىيتتى. لېكىن ئاللاھ خالىغان نەرسىنى ئۆلچەم بىلەن چۈشۈرىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلىرىنىڭ ئەھۋالىدىن تولۇق خەۋەرداردۇر، ئۇنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر ئاللاھ بەندىلىرىگە رىزىقنى يايسا ئىدى، ئۇلار زېمىندا ھەددىدىن ئاشاتتى. لېكىن ئۇ خالىغىنىنى ئۆلچەم بىلەن چۈشۈرىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ بەندىلىرىدىن خەۋەرداردۇر، ئۇلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئەگەر ئاللاھ بەندىلىرى تەلەپ قىلغان رىزىقنى ئۇلارنىڭ ئالدىغا يايسا ئىدى، كىم نېمە تەلەپ قىلسا ئۇنىڭغا شۇنى بەرسە ئىدى، ئۇلار شۈكۈر قىلمىغان، ئەكسىچە كۆرەڭلەپ ھەددىدىن ئاشقان ۋە بىر - بىرىگە زۇلۇم قىلغان بولاتتى. لېكىن ئاللاھ رىزىقنى بەندىلىرىگە ئۆزى بەلگىلىگەن ئۆلچەم بىلەن بېرىدۇ؛ ئاللاھ ئۆزىنىڭ ھېكمىتى بويىچە ئۆزى خالىغان بەندىسىنىڭ رىزقىنى كەڭ، ئۆزى خالىغان بەندىسىنىڭ رىزقىنى تار قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ نىيەت، ئەھۋال ۋە قىلمىشلىرىنى بىلىپ تۇرىدۇ، كۆرۈپ تۇرىدۇ؛ كىمنىڭ نېمىگە لايىق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ، بەزىلەرنى بايلىق بىلەن، بەزىلەرنى پېقىرلىق بىلەن سىنايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ ۚ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ
ئۇلار (يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن) ئاللاھ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ، رەھمىتىنى يايىدۇ، ئاللاھ (ھەممىنىڭ) ئىگىسىدۇر، مەدھىيەگە لايىقتۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن ئاللاھ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ ۋە رەھمىتىنى يايىدۇ، ئاللاھ ھەممىنىڭ ئىگىسىدۇر، مەدھىيىگە لايىقتۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ شۇنداق زاتكى، ئىنسانلار ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن يامغۇرنى ياغدۇرىدۇ، رەھمىتىنى يايىدۇ. ئۇ ۋەلىيدۇر، مەدھىيەگە لايىقتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ شۇنداق زاتكى، ئىنسانلار قۇرغاقچىلىققا يولۇققاندىن كېيىن يامغۇرغا تەلمۈرۈپ مەمۇرچىلىقتىن ئۈمىدىنى ئۈزگەن چاغدا يامغۇرنى ياغدۇرىدىغان، شۇنداقلا زېمىندا تۈرلۈك ئۆسۈملۈكلەرنى ئۈندۈرۈپ پۈتۈن جانلىقلارنى جۈملىدىن ئىنسانلارنى رىزىق بىلەن تەمىنلەيدىغان زاتتۇر. ئاللاھ مەخلۇقاتىنىڭ ئىشلىرىنى پىلانلايدىغان ۋە ئىجرا قىلىدىغان زاتتۇر، ھەر پىلانى پۇختا ۋە ھەر ئىشى مۇكەممەل بولغانلىقى ئۈچۈن مەدھىيەگە لايىقتۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 29-ئايەت) ئاللاھنىڭ كۈچ-قۇدرىتى ئىلاھىي دەلىللەر ئاسمان ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشى ھايۋاناتلار ۋە ئۆسۈملۈكلەروَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِنْ دَابَّةٍ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاءُ قَدِيرٌ
ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ يارىتىلىشى ۋە ئۇ ئىككىسىدە جاندارلارنىڭ يېيىلىشى ئاللاھنىڭ (قۇدرىتىنىڭ) دەلىللىرىدىندۇر، ئاللاھ ئەگەر خالىسا، ئۇلارنى جەمئى قىلىشقا قادىردۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ يارىتىلىشى ۋە ئۇ ئىككىسىدە جاندارلارنىڭ يېيىلىشى ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدىندۇر، ئاللاھ خالىغان ۋاقىتتا، ئۇلارنى جەمئى قىلىشقا قادىردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشى ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىدىندۇر. ئاللاھ يارىتىپ ئۇ ئىككىسىگە تارقاتقان جانلىقلارمۇ ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىدىندۇر. ئۇ خالىغان چېغىدا ئۇلارنى جەم قىلىشقا قادىردۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ يوقتىن يارىتىلىشى، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق جانلىقلار ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، ھېكمىتى چوڭقۇر، ئىلمى چەكسىز ۋە رەھمىتى كەڭ، شۇنداقلا ئىبادەت قىلىنىشقا لايىق بىردىنبىر مەبۇد ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەردۇر. ئاللاھ قىيامەت كۈنى مەخلۇقاتنى قايتا تىرىلدۈرۈپ ھۇزۇرىغا يىغىشقا ۋە ئۇلاردىن ھېساب ئېلىشقا ئەلۋەتتە قادىردۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ
سىلەرگە (يەنى جېنىڭلار ياكى مېلىڭلارغا) ھەرقانداق بىر مۇسىبەت يەتسە، ئۇ سىلەرنىڭ قىلغان گۇناھىڭلار تۈپەيلىدىن كەلگەن بولىدۇ، ئاللاھ نۇرغۇن گۇناھىڭلارنى ئەپۇ قىلىدۇ (ئەپۇ قىلمايدىغان بولسا، بالا ۋە مۇسىبەتتىن ھېچ قۇتۇلماس ئىدىڭلار) — مۇھەممەد سالىھ
سىلەرگە ھەرقانداق بىر مۇسىبەت يەتسە، ئۇ سىلەرنىڭ قىلغان گۇناھىڭلار تۈپەيلىدىن كەلگەن بولىدۇ، ئاللاھ نۇرغۇن گۇناھىڭلارنى ئەپۇ قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەرگە قانداق مۇسىبەت يەتسە ئۆز قىلمىشىڭلار تۈپەيلىدىن يېتىدۇ. ئاللاھ تولىسىنى ئەپۇ قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى ئىنسانلار! سىلەرگە يەتكەن ھەر مۇسىبەت، سىلەر ئۇچرىغان ھەر پېشكەللىك ۋە سىلەر يولۇققان ھەر ئوڭۇشسىزلىق ئۆزۈڭلار قىلغان گۇناھ ۋە يامانلىقلارنىڭ جازاسى سۈپىتىدە سىلەرگە يېتىدۇ. ئاللاھ يامان قىلمىشىڭلارنىڭ تولىسىنى ئەپۇ قىلىدۇ. ئەسكەرتىش: ئاللاھ تائالا ئىنسانغا تۈرلۈك مۇسىبەتلەر ئەۋەتىدۇ. ئۇلار قورقۇنچ، ئاچارچىلىق، ئۆلۈم - يېتىم، ئىقتىسادىي زىيان ۋە قەھەتچىلىك شەكلىدە مەيدانغا كېلىدىغان بالايىئاپەتلەر بولۇپ، ئۇلارنىڭ سەۋەبلىرى تۆۋەندىكىچە: 1) بۇ ئايەتتە ۋە مۇناسىۋەتلىك باشقا ئايەتلەردە بىلدۈرۈلگەندەك جازالاش، ئاللاھ تائالا بەزىدە ئىنساننىڭ گۇناھلىرىنىڭ بىر قىسىم جازاسىنى مۇشۇ دۇنيادا تېتىتىش ئۈچۈن ئۇنىڭغا بالايىئاپەت ئەۋەتىدۇ . 2) ئاگاھلاندۇرۇش، ئاللاھ تائالا بەزىدە گۇناھكار ئىنساننى ئاگاھلاندۇرۇش، سىلكىشلەش ۋە تەنبىھ قىلىش ئۈچۈن ئۇنىڭغا بالايىئاپەت ئەۋەتىدۇ. 3) سىناش، ئاللاھ تائالا ئىنساننى ئىبادەت ئۈچۈن ياراتقان. ئىنساننىڭ باياشاتچىلىقتا ۋە قىيىنچىلىقتا سەۋر قىلىشىنى ئىبادەتنىڭ بىر قىسمى ھېسابلىغان. بۇ سەۋەبتىن ئۆزىنىڭ ھېكمىتىنىڭ تەلىپى بويىچە ئۇنىڭ سەۋرچانلىقىنى سىناش ئۈچۈن ئۇنى بەزىدە نېمەت بىلەن بەزىدە بالايىئاپەت بىلەن سىنايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. بالايىئاپەتلەر ئىنساننىڭ بېشىغا قايسى سەۋەب بىلەن كەلسە كەلسۇن ئۇلارنى ئاللاھ ئەۋەتىدۇ، ئۇلارنى يەنە ئاللاھتىن باشقا كۆتۈرۈۋەتكۈچى يوقتۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن بىرەر بالايىئاپەتكە گىرىپتار بولغان ئىنساننىڭ ئۆزىنى تەكشۈرۈشى ۋە خاتا يولدا كېتىۋاتقان بولسا ئاللاھقا يېلىنىپ يالۋۇرۇشى (دۇئا قىلىشى) لازىم، شۇنداقلا ئۆزىنى ئىسلاھ قىلىشى، يەنى تەۋبە قىلىپ ئۆزىنى تۈزىتىشى كېرەك. ئەگەر بىرەر ئىنسان توغرا يولدا كېتىۋاتقان تەقدىردىمۇ بېشىغا بالايىئاپەت كەلگەن بولسا، ئۇنىڭ سەۋر قىلىشى ۋە توغرا يولدا مېڭىشنى داۋاملاشتۇرۇشى كېرەك. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ۖ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ
(ئى مۇشرىكلار!) سىلەر زېمىندا ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر، سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ھېچ ئىگە ۋە مەدەتكار يوق — مۇھەممەد سالىھ
سىلەر زېمىندا ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر، سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ھېچ ئىگە ۋە مەدەتكار يوق — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەر زېمىندا ئاللاھتىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر. سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ۋەلىي ۋە ياردەمچى يوقتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى ئىنكارچىلار! سىلەر مەيلى زېمىننىڭ قايسى يېرىدە بولساڭلار بولۇڭلار، ھېچبىر يەردە ئاللاھنىڭ جازالىشىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر، چۈنكى ئاللاھ سىلەرنى ئۆز ئىلمى ۋە قۇدرىتى بىلەن قورشاپ تۇرماقتىدۇر. ئاللاھ سىلەرنى خالىغاندا، سىلەرنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ساقلايدىغان بىرەر ھىمايىچىڭلار، ئاللاھنىڭ ئازابىنى سىلەردىن قايتۇرۇۋېتىدىغان بىرەر ياردەمچىڭلار بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ
دېڭىزدا قاتنىغۇچى تاغدەك كېمىلەر ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدىندۇر — مۇھەممەد سالىھ
دېڭىزدا قاتنىغۇچى تاغدەك كېمىلەر ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدىندۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
دېڭىزدىكى تاغدەك كېمىلەرئاللاھنىڭ ئايەتلىرىدىندۇر. — ئەنەس ئالىم
(32-34) ئى ئىنسانلار! دېڭىز - ئوكيانلاردا ئۈزۈپ كېتىۋاتقان ئېگىز تاغلاردەك كېمىلەر ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، ھېكمىتى چوڭقۇر، ئىلمى چەكسىز ۋە رەھمىتى كەڭ، شۇنداقلا ئىبادەت قىلىنىشقا لايىق بىردىنبىر مەبۇد ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەردىندۇر. ئۇ كېمىلەر ئاللاھنىڭ دېڭىز - ئوكيانلارنى ۋە شامالنى ئىنسانىيەتنىڭ مەنپەتىگە بويسۇندۇرۇشى بىلەن رايوندىن رايونغا، قىتئەدىن قىتئەگە ئىنسان ۋە يۈك توشۇۋاتىدۇ. ئاللاھ سىلەرگە ئۇ كېمىلەرنى ماڭدۇرۇپ بېرىۋاتىدۇ. ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى شامالنى توختىتاتتى، شۇنىڭ بىلەن ئۇ كېمىلەر سۇنىڭ ئۈستىدە توختاپ قالاتتى. ئەنە شۇ دەلىللەرنى بالا - مۇسىبەتلەرگە سەۋر قىلىپ ھەق ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرىدىغان ۋە بىز ئاتا قىلغان ياخشىلىقنىڭ قەدىرىنى بىلىدىغان كىشىلەر كۆرىدۇ. باشقىلار بولسا دىققەت قىلمايدۇ، ئۇلارنى كۆرمەيدۇ. ياكى ئاللاھ خالىسا ئىدى، شىددەتلىك شامال ئەۋەتىپ ئۇ كېمە ۋە پاراخوتلارنى، ئىچىدىكىلەرنىڭ گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن چۆكتۈرۈۋېتەتتى. لېكىن ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ كۆپ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ، ئۇلارغا مەرھەمەت قىلىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇلارنىڭ كېمىلىرىنى سۇنىڭ ئۈستىدە توختىتىپ ياكى چۆكتۈرۈۋېتىپ ئۇلارنى جازالىمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 33-ئايەت) سەۋر ئاللاھنىڭ كۈچ-قۇدرىتى كېمىلەر ۋە دېڭىز شۈكۈر سەۋر ۋە ناماز ئارقىلىق ياردەم تىلەشإِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَىٰ ظَهْرِهِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
ئەگەر ئاللاھ خالىسا، شامالنى توختىتىۋېتىدۇ ـ دە، كېمىلەر دېڭىزنىڭ ئۈستىدە توختاپ قالىدۇ، بۇنىڭدا (قاتتىقلىقتا) سەۋر قىلغۇچى، (كەڭچىلىكتە) شۈكۈر قىلغۇچى ھەر مۆمىن ئۈچۈن نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر ئاللاھ خالىسا، شامالنى توختىتىۋېتىدۇ ـ دە، كېمىلەر دېڭىزنىڭ ئۈستىدە توختاپ قالىدۇ، بۇنىڭدا كۆپ سەۋر قىلغۇچى ۋە كۆپ شۈكۈر قىلغۇچى ھەر بىر كىشى ئۈچۈن نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر ئاللاھ خالىسا شامالنى توختىتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن كېمىلەر دېڭىزنىڭ ئۈستىدە توختاپ قالىدۇ. بۇنىڭدا كۆپ سەۋر قىلغۇچىلار ۋە كۆپ شۈكۈر قىلغۇچىلار ئۈچۈن ئايەتلەر بار. — ئەنەس ئالىم
-
أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ
ياكى ئاللاھ خالىسا، ئىچىدىكى كىشىلەرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى (بوران بىلەن) ھالاك قىلىدۇ، ئاللاھ نۇرغۇن كىشلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ياكى ئاللاھ خالىسا، ئىچىدىكى كىشىلەرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى ھالاك قىلىدۇ، ئاللاھ نۇرغۇن كىشلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ياكى ئاللاھ كېمىلەردىكى كىشىلەرنىڭ گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى ھالاك قىلىدۇ. ئاللاھ تولىسىنى ئەپۇ قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
وَيَعْلَمَ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِنَا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ
بىزنىڭ ئايەتلىرىمىز ھەققىدە دەتالاش قىلىدىغانلار ئۆزلىرىگە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلىدىغان جاي يوق ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
بىزنىڭ ئايەتلىرىمىز ئۈستىدە مۇجادىلە قىلىدىغانلار ئۆزلىرىگە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلىدىغان جاي يوق ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئايەتلىرىمىز توغرىسىدا دەتالاش قىلىدىغانلار، ئۆزلىرى ئۈچۈن قاچقىلى يەر يوقلىقىنى بىلسۇن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ پەيغەمبەرلىرى ئارقىلىق ئەۋەتكەن مۆجىزە ۋە ئايەتلەرنى، ئۆزلىرىنىڭ باتىل دەۋالىرى بىلەن ئەمەلدىن قالدۇرۇشقا ئۇرۇنىدىغان ئادەملەر، ئاللاھنىڭ جازاسىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايدىغانلىقىنى بىلسۇن، بىز تارىختا بۇلاردىن كۈچلۈك نۇرغۇنلىغان گەدەنكەشلەرنى ھالاك قىلدۇق، ھەممىسى قاچقىلى يەر تاپالماي ھالاك بولدى. بۇلارمۇ ناۋادا مۆھلەت توشۇپ بولغۇچىلىك تەۋبە قىلمىسا ھالاك قىلىنىدۇ، كۇفرىلىقتا ۋە ئاسىيلىقتا ئەزۋەيلىگەنلەرنى ھالاك قىلىش بىزنىڭ قانۇنىمىز بولۇپ، بىز بۇ قانۇننى قىيامەتكە قەدەر تېگىشلىك بولغانلارغا ئىجرا قىلىمىز. بۇ، تارىخ بويىچە مۇشۇنداق كەلدى، بۇنىڭدىن كېيىنمۇ مۇشۇنداق بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر، ئىمان ئېيتقان، پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە، گۇناھى كەبىرلەردىن، قەبىھ ئىشلاردىن ساقلانغۇچىلارغا، دەرغەزەپ بولغانلىرىدا كەچۈرەلەيدىغانلارغا، پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشالايدىغانلارغا، نامازنى (تەئدىل ئەركان بىلەن) ئۆتەيدىغانلارغا، ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانلارغا، بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانلارغا، ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرالايدىغانلارغا ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر، ئىمان ئېيتقان، رەببىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشى تېخىمۇ باقىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەرگە بېرىلگەن ھەر نەرسە، بۇ دۇنيا ھاياتىنىڭ مەنپەئەتىدۇر. ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى نەرسە تېخىمۇ ياخشىدۇر ۋە تېخىمۇ باقىيدۇر. ئۇ نەرسىگە، ئىمان ئېيتقان ۋە رەببىگە تەۋەككۇل قىلىدىغان كىشىلەر ئېرىشىدۇ، — ئەنەس ئالىم
(36-39) ئى ئىنسانلار! دۇنيا مەنپەئەتلىرىگە ئالدانماڭلار، چۈنكى سىلەرگە بېرىلگەن مال - مۈلۈك، بالا - چاقا، كەڭ رىزىق، ۋە باياشات تۇرمۇش بۇ دۇنيا ھاياتىنىڭ ۋاقىتلىق مەنپەئەتىدۇر. ئەمما ئاللاھ ئۆزىنىڭ ھۇزۇرىدا تەييارلىغان نېمەتلەر ئەڭ ياخشىدۇر ۋە مەڭگۈ باقىيدۇر. ئۇ نېمەتلەرگە لايىق رەۋىشتە ئىمان كەلتۈرگەن ۋە ئۆزلىرىنىڭ ئىگىسى بولغان ئاللاھقىلا تايىنىدىغان، چوڭ گۇناھلاردىن ۋە قەبىھ سۆز - ھەرىكەتلەردىن ساقلىنىدىغان، ئۆزلىرىگە بىرەر يامانلىق قىلغان كىشىگە غەزەپلەنگەن چېغىدىمۇ ئۇنى كەچۈرۈۋېتىدىغان، رەببىنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىپ ئىمان كەلتۈرگەن، نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتەيدىغان، دۇچ كەلگەن ئىش ۋە يولۇققان مەسىلىلىرى ھەققىدە ئۆزئارا كېڭىشىدىغان، بىز ئاتا قىلغان رىزىقتىن ياخشى يوللارغا چىقىم قىلىدىغان، بىرەر زالىمنىڭ زۇلۇمىغا ئۇچرىسا ئۇنىڭغا قارشى تۇرۇپ، زۇلۇمنى چېكىندۈرىدىغان ۋە زالىمدىن ئىنتىقام ئالىدىغان كىشىلەر ئېرىشىدۇ. ئەسكەرتىش: 38 - ئايەتتە كېڭىشىش دەپ تەرجىمە قىلىنغان كەلىمە «شۇرا» بولۇپ، بۇ كەلىمە «شور» سۆز تومۇرىدىن ئەسلىدە «قۇربا» ۋە «بۇشرا»غا ئوخشاش مەسدەر بولۇپ كېڭەشمەك، مەسلىھەتلەشمەك، پىكىر سورىماق، پىكىر بايان قىلماق دېگەن مەنىلەردە كېلىدۇ. كېڭەش، مەسلىھەت، كېڭىشىدىغان ئىش دېگەن مەنىلەردە ئىسىم بولۇپمۇ كېلىدۇ. شەرىئەتتە مۇباھ قىلىنغان ۋە قايسى تەرەپنى تاللاش ئىنسانلارنىڭ ئەقلىگە قويۇلغان ئىشلار ھەققىدە توغرا قارار بېرىش ئۈچۈن كېڭىشىش، مەسلىھەتلىشىش ۋە ئۆزئارا پىكىرلىشىش، نەتىجىدە كۆپچىلىكنىڭ ئورتاق پىكرى بىلەن بىر قارارغا كېلىش پايدىلىقتۇر. شۇڭلاشقا ئاللاھ تائالا بالىلارنى ئېمىتىش مۇددىتىنىڭ ئىككى يىل ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن، ناۋادا بالىنىڭ ئاتا - ئانىسى، بۇ ئىككى يىل توشماستىن ئۆزئارا كېڭىشىپ، بالىنى ئەمچەكتىن ئايرىۋەتسە گۇناھكار بولمايدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ۋەھىي نازىل بولۇپ ھۆكمى بايان قىلىنمىغان ئىشلار توغرىسىدا مۇئمىنلار بىلەن كېڭىشىپ قارار بېرىشكە بۇيرۇيدۇ، بۇ (36 ~ 39) ئايەتلەردە قىيامەت كۈنى جەننەت نېمەتلىرىگە ئېرىشىدىغان مۇئمىنلارنىڭ سۈپەتلىرى ئارىسىدا «كېڭىشىپ ئىش قىلىش» زىكىر قىلىنىدۇ. دېمەككى، «شۇرا» مۇئمىنلارنىڭ ھاياتىدا ناھايىتى ئەھمىيەتلىك ئىشتۇر، بۇنى قىيامەتكىچە مۇئمىنلارنىڭ دەستۇرى بولغان قۇرئان كەرىمنىڭ بىر (42 -) سۈرىسىنىڭ ئىسمىنىڭ «شۇرا» دەپ ئاتىلىشىمۇ تەكىتلەيدۇ. ئاللاھ تائالا 39 - ئايەتتە زۇلۇمغا ئۇچرىغان مۇئمىنلارنىڭ زالىمدىن ئىنتىقام ئالىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. 40 ~ 48 - ئايەتلەردە ئۇلارغا ئىنتىقام ئېلىشنىڭ يولىنى ئۆگىتىدۇ، زالىملارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ ۋە پۇرسەت بار چاغدا تەۋبە قىلىشقا تەرغىب قىلىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا تەسەللى بېرىدۇ، كافىرلارنىڭ خاراكتېرىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ
(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر، ئىمان ئېيتقان، پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە، گۇناھى كەبىرلەردىن، قەبىھ ئىشلاردىن ساقلانغۇچىلارغا، دەرغەزەپ بولغانلىرىدا كەچۈرەلەيدىغانلارغا، پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشالايدىغانلارغا، نامازنى (تەئدىل ئەركان بىلەن) ئۆتەيدىغانلارغا، ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانلارغا، بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانلارغا، ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرالايدىغانلارغا ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار، كەبىرىلەردىن ۋە قەبىھ ئىشلاردىن ساقلانغۇچى، دەرغەزەپ بولغانلىرىدا كەچۈرۈدىغانلاردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
چوڭ گۇناھلاردىن ۋە قەبىھ سۆز - ھەرىكەتلەردىن ساقلىنىدىغان، غەزەپلەنگەن چاغلىرىدىمۇ كەچۈرۈۋېتىدىغان كىشىلەر ئېرىشىدۇ، — ئەنەس ئالىم
-
وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر، ئىمان ئېيتقان، پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە، گۇناھى كەبىرلەردىن، قەبىھ ئىشلاردىن ساقلانغۇچىلارغا، دەرغەزەپ بولغانلىرىدا كەچۈرەلەيدىغانلارغا، پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشالايدىغانلارغا، نامازنى (تەئدىل ئەركان بىلەن) ئۆتەيدىغانلارغا، ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانلارغا، بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانلارغا، ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرالايدىغانلارغا ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
يەنە ئۇلار، رەببىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشالايدىغان، نامازنى تەئدىل ئەركان بىلەن ئۆتەيدىغان، ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغان، بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن خەجلىيەلەيدىغانلاردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلغان، نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتەيدىغان، كېڭىشىپ قارار قىلىدىغان ۋە بىز ئاتا قىلغان رىزىقتىن چىقىم قىلىدىغان كىشىلەر ئېرىشىدۇ، — ئەنەس ئالىم
-
وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ
(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر، ئىمان ئېيتقان، پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە، گۇناھى كەبىرلەردىن، قەبىھ ئىشلاردىن ساقلانغۇچىلارغا، دەرغەزەپ بولغانلىرىدا كەچۈرەلەيدىغانلارغا، پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشالايدىغانلارغا، نامازنى (تەئدىل ئەركان بىلەن) ئۆتەيدىغانلارغا، ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانلارغا، بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانلارغا، ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرالايدىغانلارغا ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار، ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرالايدىغانلاردۇر. — تەرجىمە ھەيئىتى
ۋە زۇلۇمغا ئۇچرىسا قارشى تۇرىدىغان كىشىلەر ئېرىشىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
بىر يامانلىقنىڭ جازاسى شۇنىڭغا ئوخشاش بىر يامانلىقتۇر (يەنى ساڭا بىر كىشى قانچىلىك چېقىلسا، شۇنچىلىك چېقىلماي ئاشۇرۇۋەتسەڭ بولمايدۇ)، كىمكى (ئىنتىقام ئېلىشقا قادىر تۇرۇقلۇق) ئەپۇ قىلسا ۋە (ئۆزى بىلەن يامانلىق قىلغۇچىنىڭ ئارىسىنى) تۈزىسە، ئۇنىڭ ئەجرىنى ئاللاھ بېرىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن زۇلۇم قىلغۇچىلارنى دوست تۇتمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
بىر يامانلىقنىڭ جازاسى شۇنىڭغا ئوخشاش بىر يامانلىقتۇر، كىمكى ئەپۇ قىلسا ۋە ئارىنى تۈزىسە، ئۇنىڭ ئەجرىنى ئاللاھ بېرىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن زۇلۇم قىلغۇچىلارنى دوست تۇتمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
بىر يامانلىقنىڭ جازاسى، ئوخشاش بىر يامانلىقتۇر. لېكىن كىم ئەپۇ قىلسا ۋە تۈزىتىش يولىنى تۇتسا، ئۇنىڭ مۇكاپاتىنى ئاللاھ بېرىدۇ. ئاللاھ زالىملارنى ياخشى كۆرمەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
(40-43) بىر يامانلىق قىلغۇچىغا، ئوخشاش بىر يامانلىق بىلەن جازا بېرىلىدۇ. بۇ ئادالەتتۇر، لېكىن كىمكى يامانلىق قىلغۇچىنى جازالاشقا قادىر بولۇپ تۇرۇقلۇق، ئۇنى ئەپۇ قىلسا ۋە ئۇنىڭ بىلەن سۈلھىلەشسە، ئۇ كىشىگە ئاللاھ ئەجىر بېرىدۇ. ئاللاھ باشقىلارغا ھەقسىزلىق قىلغان زالىملارنى ياقتۇرمايدۇ. زۇلۇم قىلغۇچىنى ئادالەت بىلەن جازالاپ ئۇنىڭدىن ئىنتىقامىنى ئالغانلارنى ئەيىبلەشكە ۋە جازالاشقا بولمايدۇ، شۇڭلاشقا يامانلىق قىلغۇچىنى ئەپۇ قىلماي ئادالەت بىلەن جازالىغان، ئۇنىڭدىن ئادىللىق بىلەن ئۆز ھەققىنى ئالغان كىشىلەر جازالانمايدۇ. چۈنكى زۇلۇمغا، ھەقسىزلىقكە ۋە يامانلىققا ئۇچرىغان كىشىگە، زالىمنى جازالاش ياكى ئۇنى ئەپۇ قىلىش توغرىسىدا ئىختىيار بېرىلگەن. ئىنسانلارغا ھەقسىزلىق قىلىدىغان، باشقىلارنى بوزەك قىلىدىغان، زېمىندا بۇزغۇنچىلىق قىلىدىغان ۋە ئىنتىقام ئېلىشتا چېكىدىن ئاشۇرۇۋەتكەن زالىملارنىلا ئەيىبلەشكە ۋە جازالاشقا بولىدۇ. بۇنداق زالىملار قىيامەت كۈنى ئەلەملىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ. كىمكى يامانلىققا سەۋر قىلىپ يامانلىق قىلغۇچىنى كەچۈرۈۋەتسە، ئۇ كىشى قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلاردىن بىرىنى قىلغان بولىدۇ، چۈنكى ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتنىڭ بۇزۇلماسلىقى ئۈچۈن يامانلىق قىلغۇچىنى ئەپۇ قىلىش، كۆرمەسكە سېلىش ۋە ئۇنىڭ بىلەن ئەپلىشىش تېخىمۇ پايدىلىق بولىدۇ، شۇڭلاشقا يامانلىققا ئۇچرىغان كىشى ئەپۇ قىلىش يولىنى تۇتسا تېخىمۇ ياخشى ئىش قىلغان بولىدۇ، چۈنكى جازالاش، قىساس ئېلىش، ئىنتىقام ئېلىش ئادالەتتۇر، لېكىن ئەپۇ قىلىش پەزىلەتتۇر، تەقدىرگە شاياندۇر، مۇكاپاتقا لايىقتۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَٰئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ
زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى ئادەم ئىنتىقامنى ئالسا ئۇنى ئەيىبلەشكە بولمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
زۇلۇمغا ئۇچرىغاندىن كېيىن ئىنتىقامىنى ئالغانلارنى ئەيىبلەشكە بولمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، زۇلۇمغا ئۇچرىغاندىن كېيىن ئىنتىقام ئالغانلارنى ئەيىبلەشكە بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۚ أُولَٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
ئەيىبلىنىدىغانلار پەقەت كىشىلەرگە زۇلۇم قىلىدىغان، زېمىندا ناھەق رەۋىشتە پىتنە ـ پاسات تېرىيدىغان ئادەملەردۇر، ئەنە شۇلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئەيىبلىنىدىغانلار پەقەت كىشىلەرگە زۇلۇم قىلىدىغان، زېمىندا ناھەق رەۋىشتە پىتنە ـ پاسات تېرىيدىغان ئادەملەردۇر، ئەنە شۇلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىنسانلارغا زۇلۇم قىلىدىغان ۋە ناھەق رەۋىشتە ھەددىدىن ئاشىدىغان ئادەملەرنىلا ئەيىبلەشكە بولىدۇ. ئەنە شۇلارغا ئەلەملىك ئازاب بار. — ئەنەس ئالىم
-
وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
كىمكى (ئەزىيەتكە) سەۋر قىلسا، (ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن) ئىنتىقام ئالمىسا، بۇ ئەلۋەتتە مەرغۇپ ئىشلاردىندۇر — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى سەۋر قىلسا ۋە ئەپۇ قىلسا، بۇ ئەلۋەتتە ئىرادە تەلەپ قىلىدىغان ئىشلاردىندۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
كىم سەۋر قىلسا ۋە كەچۈرۈۋەتسە، بىلسۇنكى بۇ قىلىشقا ھەقىقەتەن تېگىشلىك ئىشلاردىندۇر. — ئەنەس ئالىم
-
وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ ۗ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَىٰ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ
ئاللاھ گۇمراھ قىلغان ئادەمگە شۇنىڭدىن كېيىن ھېچ ئىگە يوقتۇر، زالىملار ئازابنى كۆرگەن چاغدا، ئۇلارنىڭ «(دۇنياغا) قايتىشقا يول بارمىدۇ؟» دېگەنلىكىنى كۆرىسەن — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ گۇمراھ قىلغان ئادەمگە شۇنىڭدىن كېيىن ھېچ ئىگە يوقتۇر، زالىملار ئازابنى كۆرگەن چاغدا، ئۇلارنىڭ :«قايتىشقا يول بارمىدۇ؟» دېگەنلىكىنى كۆرىسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ كىمنى ئازدۇرۇۋەتسە، بۇنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ ھېچ قانداق ۋەلىيسى بولمايدۇ. ئى مۇھەممەد! سەن زالىملارنى ئازابنى كۆرگەن چاغلىرىدا: «قايتىشقا يول بارمىدۇ؟» دېيىشىۋاتقان ھالەتتە كۆرىسەن. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئۆزىنىڭ تەرسالىق ۋە تەقلىدچىلىكى بىلەن كۇفرىلىقتا ئەزۋەيلىگەنلىكى ئۈچۈن، ئاللاھ ئازغۇنلۇقتا تاشلىۋەتكەن ئادەمنى ھېچكىم توغرا يولغا كەلتۈرەلمەيدۇ، ئۇ كىشى قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازابقا مەھكۇم قىلىدۇ، ئۇ چاغدا ئۇ كىشىنى ئازابتىن ساقلايدىغان ھېچكىم چىقمايدۇ. ئى مۇھەممەد! ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان ئۇ ئادەملەرنى قىيامەت كۈنى ئازابنى كۆرگەن چاغلىرىدا: «دۇنياغا قايتىپ ياخشى ئىشلارنى قىلىشقا، ئاندىن بۇ يەرگە قايتا كېلىشكە بولىدىغانمىدۇ؟» دېيىشىۋاتقان ھالەتتە كۆرىسەن. ئۇلار قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلدۈرۈلۈپ دوزاخقا تاشلانغۇچىلىك بولغان ئارىلىقتا ۋە دوزاخنىڭ ئىچىدە ئەنە شۇنداق ئارزۇلارنى قىلىدۇ، ھەسرەت - نادامەت چېكىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَتَرَاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ ۗ وَقَالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ أَلَا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذَابٍ مُقِيمٍ
ئۇلارنىڭ قورققان، خارلانغان ھالدا، (دوزاخقا) كۆزىنىڭ قۇيرۇقى بىلەن قارىغان ھالدا دوزاخقا توغرىلىنىدىغانلىقىنى كۆرىسەن، مۆمىنلەر: «شۈبھىسىزكى، زىيان تارتقۇچىلار قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىگە ۋە ئائىلىسىدىكىلەرگە زىيان سالغۇچىلاردۇر» دەيدۇ، بىلىڭلاركى، زالىملار ھەقىقەتەن دائىملىق ئازابتىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنىڭ قورققان، خارلانغان ھالدا، دوزاخقا كۆزىنىڭ قۇيرۇقى بىلەن قارىغان ھالدا دوزاخقا توغرىلىنىدىغانلىقىنى كۆرىسەن، مۇئمىنلار: «شۈبھىسىزكى، زىيان تارتقۇچىلار قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىگە ۋە ئائىلىسىدىكىلەرگە زىيان سالغۇچىلاردۇر» دەيدۇ، بىلىڭلاركى، زالىملار ھەقىقەتەن دائىملىق ئازابتىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
سەن يەنە ئۇلارنى ئازابقا توغرىلانغان، خارلانغانلىقتىن باشلىرى چۈشۈپ كەتكەن ۋە ئەتراپقا كۆزلىرىنىڭ قۇيرۇقلىرى بىلەن ئوغرىلىقچە قاراۋاتقان ھالەتلەردە كۆرىسەن. مۇئمىنلار: «ھەقىقىي زىيان تارتقۇچىلار قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىنى ۋە ئائىلىلىرىنى زىيان تارتقۇزغۇچىلاردۇر» دېدى. ئاگاھ بولۇڭلاركى، زالىملار ئەلۋەتتە مۇقىم ئازابتىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! سەن ئۇ زالىملارنى ئازابقا توغرىلانغان، خارلانغانلىقتىن باشلىرى چۈشۈپ كەتكەن ۋە دەھشەتتىن ئەتراپقا كۆزلىرىنىڭ قۇيرۇقلىرى بىلەن ئوغرىلىقچە قاراۋاتقان ھالەتلەردە كۆرىسەن. مۇئمىنلار ئۇ ئەسنادا: «ھەقىقىي زىيان تارتقۇچىلار بۈگۈن ئۆزلىرىنى ۋە ئائىلىلىرىنى زىيان تارتقۇزغۇچى كىشىلەردۇر» دەيدۇ. ئى ئىنسانلار! ئېسىڭلاردا بولسۇنكى، بۇ دنيادا كۇفرىلىق قىلىش بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلار قىيامەت كۈنى دوزاخقا تاشلىنىدۇ ۋە مەڭگۈ ئازاب چېكىدۇ. ئەسكەرتىش: قىيامەت كۈنى ئۆزىنى ۋە ۋە ئائىلىسىنى زىيان تارتقۇزۇشنىڭ شەكلى تۆۋەندىكىچە: 1) دۇنيادا ئۆزى توغرا يولدىن ئازغان ۋە ئائىلە تەۋەلىرىنى ئازدۇرغان كىشى قىيامەت كۈنى ئۆزىنىڭ ۋە ئائىلە تەۋەسىنىڭ دوزاخقا تاشلىنىپ مەڭگۈ ئازاب چېكىشىگە سەۋەبچى بولىدۇ، 2) ئۆزى ئازغۇنلۇقتا ئەزۋەيلىگەن، لېكىن ئائىلە تەۋەسى توغرا يولدا مۇستەھكەم تۇرغان كىشى قىيامەت كۈنى ئۆزى دوزاخقا تاشلىنىدۇ، ئائىلە تەۋەسى جەننەتكە كىرىدۇ، بۇ تەقدىردە ئۇ كىشى ئۆزىگە دوزاخقا تاشلىنىش ۋە ئائىلە تەۋەسىدىن ئايرىلىپ كېتىش زىيىنىنى، ئائىلە تەۋەسىگە جەننەتتە ئۆزىدىن ئايرىلىپ كېتىش زىيىنىنى يەتكۈزگەن بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِيَاءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ۗ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ سَبِيلٍ
ئۇلارغا ئاللاھتىن باشقا ياردەم بېرىدىغان دوستلار بولمايدۇ، ئاللاھ كىمنى گۇمراھ قىلسا، ئۇنىڭغا (ئۇنى دۇنيادا ھەقكە، ئاخىرەتتە جەننەتكە ئېرىشتۈرگۈچى) ھېچ يول بولمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارغا ئاللاھتىن باشقا ياردەم بېرىدىغان دوستلار بولمايدۇ، ئاللاھ كىمنى گۇمراھ قىلسا، ئۇنىڭغا -باشقا- ھېچ يول بولمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلارنىڭ ئاللاھتىن باشقا ياردەم بېرىدىغان ۋەلىيلىرى بولمايدۇ. ئاللاھ ئازدۇرۇۋەتكەن كىشىگە قۇتۇلۇش يولى يوقتۇر. — ئەنەس ئالىم
ئۇ زالىملارنىڭ ئاللاھتىن باشقا ياردەم قىلىدىغان دوستلىرى ۋە ھامىيىلىرى بولمايدۇ؛ ئۇلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنغان مەبۇدلىرى، شەرتسىز ئىتائەت قىلغان چوڭلىرى ۋە ئۇلۇغلاپ بويسۇنغان كاتتىلىرى قىيامەت كۈنى ئۇلاردىن ئازابنى دەپئى قىلالمايدۇ، ئازابتىن ئۇلارنى قۇتقۇزالمايدۇ. ئاللاھ بولسا، ئۇلارغا ئۆزلىرىنىڭ كۇفىرلىقى ۋە ئاسىيلىقى سەۋەبلىك ئازاب قىلىدۇ ۋە ئۇلارنى ئۆزى مەھكۇم قىلغان ئازابتىن ئەسلا قۇتقۇزمايدۇ، يەنى ئاللاھ ھېچقاچان ئۇلارنىڭ دوستى ۋە ھىمايىچىسى بولمايدۇ. دېمەككى، ئۇلارنى ئازابتىن ھېچكىم قۇتقۇزمايدۇ. كىمكى ئۆزىنىڭ خاتانى تاللىشى ۋە كۇفرىلىقتا ئەزۋەيلىشى سەۋەبلىك ئاللاھنىڭ ھىدايىتىدىن مەھرۇم قالىدىكەن، ئۇ كىشى دۇنيادا توغرا يولنى، ئاخىرەتتە نىجاتلىق يولىنى تاپالمايدۇ، — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ۚ مَا لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ
ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن، قارشى تۇرغىلى بولمايدىغان بىر كۈن كېلىشتىن بۇرۇن پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭلار، بۇ كۈندە سىلەرگە قاچىدىغان جاي تېپىلماي قالىدۇ. (قىلمىشىڭلار نامە ـ ئەمالىڭلارغا يېزىقلىق بولغانلىقى، ئەزايىڭلار ئۇنىڭغا گۇۋاھ بولغانلىقى ئۈچۈن) سىلەر (ئۇنى) ئىنكار قىلالمايسىلەر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن، قارشى تۇرغىلى بولمايدىغان بىر كۈن كېلىشتىن بۇرۇن رەببىڭلارنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭلار، بۇ كۈندە سىلەرگە قاچىدىغان جاي تېپىلماي قالىدۇ. سىلەر ئۇنى ئىنكارمۇ قىلالمايسىلەر — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىڭلارنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭلار. بۇنى ئاللاھ تەرىپىدىن قايتۇرۇۋەتكىلى بولمايدىغان كۈن كېلىشتىن ئىلگىرى قىلىڭلار. ئۇ كۈنى قاچقىلى يەر تاپالمايسىلەر ۋە قىلمىشىڭلارنى ئىنكار قىلالمايسىلەر. — ئەنەس ئالىم
ئى كافىرلار! سىلەرنى يوقتىن ياراتقان، نېمەتلىرى بىلەن ياشاتقان ۋە ئۆزى خالىغانچە باشقۇرۇۋاتقان ئىگەڭلار - ئاللاھنىڭ دەۋىتىنى، ئالدىڭلاردا پۇرسەت بار چاغدا قوبۇل قىلىڭلار؛ ئەجىلىڭلار توشۇپ بولغۇچىلىك ئاللاھقا لايىق رەۋىشتە ئىمان كەلتۈرۈڭلار، ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلاردىن كۆڭۈل رازىلىقى بىلەن ساقلىنىڭلار، ئاللاھ بۇيرۇغان ئىشلانى ئىخلاسمەنلىك بىلەن ئادا قىلىڭلار، ئاللاھ قىلغان نەسىھەتلەرگە ئەستايىدىللىق بىلەن قۇلاق سېلىڭلار. بىلىڭلاركى، ئاللاھ ھېساب كۈنىنى كەلتۈرگەندە ئۇنى قايتۇرۇۋەتمەيدۇ. ئۇ كۈنى سىلەرنى ئازابتىن ھېچ نەرسە ساقلىيالمايدۇ، قىلمىشىڭلارنى ئىنكارمۇ قىلالمايسىلەر؛ سىلەر مەھكۇم قىلىنغان ئازابىڭلاردىن قۇتۇلالمايسىلەر، گۇناھىڭلارنى ئېتىراپ قىلىسىلەر ۋە جازايىڭلارنىڭ ئادىل بولغانلىقىغا قايىل بولىسىلەر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(42-سۈرە شۇرا، 48-ئايەت) ئاللاھنىڭ مەرھىمىتى ئىنساننىڭ ئاجىزلىقى پەيغەمبەرگە تەسەللىي پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋەزىپىسىفَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ ۗ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ
ئەگەر ئۇلار (يەنى مۇشرىكلار) (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈسە، بىز سېنى ئۇلارغا كۆزەتچى قىلىپ ئەۋەتكىنىمىز يوق، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر، ئەگەر ئىنسانغا بىزنىڭ رەھمىتىمىزنى تېتىتساق خۇش بولۇپ كېتىدۇ، ئۇلارنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن (بېشىغا) بىرەر ھادىسە كەلسە، ئىنسان تولىمۇ كۇفرانە نېمەت قىلغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر ئۇلار يۈز ئۆرۈسە، بىلگىنكى بىز سېنى ئۇلارغا كۆزەتچى قىلىپ ئەۋەتكىنىمىز يوق، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر، ئەگەر ئىنسانغا بىزنىڭ رەھمىتىمىزنى تېتىتساق خۇش بولۇپ كېتىدۇ، ئۇلارنىڭ بېشىغا بىرەر ھادىسە كەلسە، قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىندۇر، ئىنسان تولىمۇ كۇفرانە نېمەت قىلغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! ئەگەر ئۇلار يۈز ئۆرۈسە، بىلگىنكى، بىز سېنى ئۇلارغا كۆزەتكۈچى قىلىپ ئەۋەتمىدۇق. سېنىڭ تەبلىغ قىلىشتىن باشقا ۋەزىپەڭ يوق. بىز ئىنسانغا ئۆز تەرىپىمىزدىن بىرەر رەھمەت تېتىتساق خۇشال بولۇپ كېتىدۇ. ناۋادا ئىنسانلارغا ئۆز قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن بىرەر يامانلىق يەتسە تۇزكورلۇق قىلىدۇ، چۈنكى ئىنسان ھەقىقەتەن تۇزكوردۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! مۇشرىكلار ئەگەر دەۋىتىڭنى قوبۇل قىلمىسا قايغۇرۇپ كەتمىگىن، غەمكىن بولمىغىن. چۈنكى بىز سېنى ئۇلارغا كۆزەتكۈچى قىلىپ ئەۋەتمىدۇق؛ سەن ئۇلارنىڭ ھىدايەت تېپىشىغا مەسئۇل ئەمەس، ئۇلارنىڭ قىلمىشىغا كۈزەتكۈچى ئەمەس، سېنىڭ ۋەزىپەڭ ھەقنى يەتكۈزۈشتۇر، سەن ۋەزىپەڭنى ئادا قىلدىڭ، قىلىۋاتىسەن، سېنىڭ تەبلىغىڭنى ئاڭلىغانلار خالىسا قوبۇل قىلىپ نىجات تاپسۇن، خالىسا، رەت قىلىپ ھالاك بولسۇن. كۆپچىلىك ئىنسانلارنىڭ تەبىئىتى شۇكى، بىز ئۇلارغا ئىلتىپات قىلىپ بىرەر رەھمەت تېتىتساق ئۇ نېمەتكە خۇشال بولۇپ كۆرەڭلەيدۇ. ناۋادا ئۇلارغا ئۆز قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن بىرەر يامانلىق يەتسە كۇفرىلىق قىلىدۇ، چۈنكى ئۇ ئىنسانلار ھەقىقەتەن تۇزكوردۇر. لېكىن مۇئمىنلار ئۇنداق ئەمەس؛ مۇئمىنلار نمېەتكە ئېرىشسە شۈكۈر قىلىدۇ، مۇسىبەتكە يولۇقسا سەۋر قىلىدۇ، ھېچقاچان ئەقىدىسىگە دەخلى يەتكۈزمەيدۇ، ئىبادىتىگە سۇسلۇق قىلمايدۇ، ئەخلاقىنى ئۆزگەرتمەيدۇ. ئاللاھ تائالا 48 - ئايەتتە كافىرلارنىڭ نېمەتكە ئېرىشسە كۆرەڭلەيدىغانلىقىنى، مۇسىبەتكە يولۇقسا كۇفرىلىق قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. 49 ~ 53 - ئايەتلەردە كائىناتنى ئۆزىنىڭلا باشقۇرىدىغانلىقىنى، ئۆزى خالىغان كىشىگە ئۆزى خالىغان نېمەتنى ئاتا قىلىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ، شۇنداقلا نېمەتكە ئېرىشسە كۆرەڭلەشنىڭ، مۇسىبەتكە يولۇقسا كۇفرىلىق قىلىشنىڭ يامان ئىللەت ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدۇ، ئۆزىنىڭ ئىنسانلارغا خۇسۇسەن پەيغەمبەرلىرىگە گەپ قىلىش شەكىللىرىنى بايان قىلىدۇ، جۈملىدىن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا قۇرئاننى ئاتا قىلغانلىقىنى ۋە قۇرئاننىڭ ئالاھىدىلىكىنى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋەزىپىسىنى ئەسلىتىدۇ ۋە قىيامەت كۈنى بارلىق ئىشلار ھەققىدە ئۆزىنىڭ ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى تەكىتلەيدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ۚ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر، ئاللاھ نېمىنى خالىسا شۇنى يارىتىدۇ، خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ، خالىغان ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر، ئاللاھ نېمىنى خالىسا شۇنى يارىتىدۇ، خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ، خالىغان ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر. ئاللاھ خالىغىنىنى يارىتىدۇ، خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ، خالىغان ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ — ئەنەس ئالىم
(49-50) ئاللاھ ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ بىردىنبىر پادىشاھىدۇر؛ ئۇلارنى ۋە ئۇلاردىكى ھەر نەرسىنى ئاللاھ ياراتقان، ئاللاھ باشقۇرۇۋاتىدۇ. ئاللاھ ئۆزى خالىغان نەرسىنى يارىتىدۇ، ئۆزى خالىغان ئادەمگە ئۆزى خالىغان نەرسىنى بېرىدۇ، ئۆزى خالىغان ئادەمنى ئۆزى خالىغان نەرسىدىن مەھرۇم قىلىدۇ. ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە ھېچكىم قارشى چىقالمايدۇ، قارارىغا ھېچكىم خىلاپلىق قىلالمايدۇ. جۈملىدىن ئاللاھ ئۆزى خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ، ئۆزى خالىغان ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ، ئۆزى خالىغان ئادەمگە ئوغۇل - قىز ئارىلاش پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ، ئۆزى خالىغان ئادەمنى تۇغماس (بالىسى بولمايدىغان) قىلىدۇ. ئاللاھ ياراتقان ۋە يارىتىدىغان نەرسىلىرىنى بىلىدىغان، خالىغىنىنى يارىتىشقا قۇدرىتى يېتىدىغان يېگانە زاتتۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا ۖ وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا ۚ إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ
ياكى ئۇلارغا ئوغۇل، قىزنى ئارىلاش بېرىدۇ، خالىغان ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇر، ھەممىگە قادىردۇر — مۇھەممەد سالىھ
ياكى ئۇلارغا ئوغۇل، قىزنى ئارىلاش بېرىدۇ، خالىغان ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇر، ھەممىگە قادىردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ياكى ئۇلارغا ئوغۇل - قىز ئارىلاش پەرزەنتلەر ئاتا قىلىدۇ. ئاللاھ خالىغان ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ بىلگۈچىدۇر، قادىردۇر. — ئەنەس ئالىم
-
وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ
ئاللاھ ھەر قانداق ئادەمگە پەقەت ۋەھىي ئارقىلىق ياكى پەردە ئارقىسىدىنلا ياكى بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتىپ ئۆز ئىزنى بىلەن ئۇنىڭغا خالىغان ۋەھىينى قىلىش ئارقىلىقلا سۆز قىلغان. ئاللاھ ھەقىقەتەن (مەخلۇقلارنىڭ سۈپەتلىرىدىن) ئۈستۈندۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ھەر قانداق ئادەمگە پەقەت ۋەھيى ئارقىلىق ياكى پەردە ئارقىسىدىنلا ياكى بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتىپ ئۆزىنىڭ ئىزنى بىلەن ئۇنىڭغا خالىغان ۋەھيىنى قىلىش ئارقىلىقلا سۆز قىلغان. ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۈستۈندۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ھېچبىر ئادەمگە گەپ قىلمايدۇ. لېكىن ۋەھىي ئارقىلىق ياكى پەردە ئارقىسىدىن گەپ قىلىدۇ ياكى ئەلچى ئەۋەتىدۇ، ئەلچى ئاللاھنىڭ رۇخسىتى بىلەن ئاللاھ خالىغان نەرسىنى ۋەھىي قىلىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئۇلۇغدۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ھېچبىر ئىنسانغا ئاللاھ بىۋاسىتە گەپ قىلمايدۇ. لېكىن ئاللاھ بىرەر ئىنسانغا گەپ قىلىشنى خالىسا، دېمەكچى بولغان سۆزىنى ئۇنىڭ كۆڭلىگە سالىدۇ (ئىلھام قىلىدۇ)، ياكى ئۇنىڭغا پەردە ئاقىسىدىن گەپ قىلىدۇ، ئاللاھ بۇ شەكىلدە گەپ قىلغاندا ئۇ كىشى سۆزنى ئاڭلايدۇ، لېكىن گەپ قىلغۇچىنى كۆرمەيدۇ. ياكى ئاللاھ ئۇنىڭغا بىرەر پەرىشتىنى ئەلچى قىلىپ ئەۋەتىدۇ، پەرىشتە ئەلچى ئاللاھنىڭ رۇخسىتى بىلەن ئاللاھ خالىغان سۆزلەرنى ئۇنىڭغا ۋەھىي قىلىدۇ، ئاللاھ بۇ شەكىلدە گەپ قىلغاندا ئۇ كىشى پەرىشتىنىڭ سۈرىتىنى كۆرىدۇ ۋە ئاۋازىنى ئاڭلايدۇ. ئاللاھ ھەر نەرسىنى ئۆزىنىڭ قۇدرەت، ھاكىمىيەت ۋە ئىلمى بىلەن قورشاپ تۇرماقتىدۇر، ھەر ئىشىنى مۇكەممەل ۋە پۇختا قىلماقتىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَٰكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
شۇنىڭدەك (يەنى باشقا پەيغەمبەرلەرگە ۋەھىي قىلغاندەك) ئەمرىمىز بويىچە ساڭا قۇرئاننى ۋەھىي قىلدۇق، سەن (ۋەھىيدىن ئىلگىرى) قۇرئاننىڭ ۋە ئىماننىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئۇقمايتتىڭ، لېكىن بىز قۇرئاننى بىر نۇر قىلدۇقكى، ئۇنىڭ بىلەن بەندىلىرىمىزدىن خالىغان كىشىلەرنى ھىدايەت قىلىمىز. شەك ـ شۈبھىسىزكى سەن توغرا يولغا باشلايسەن — مۇھەممەد سالىھ
شۇنىڭدەك ئەمرىمىز بويىچە ساڭا قۇرئاننى ۋەھيى قىلدۇق، سەن ۋەھيىدىن ئىلگىرى قۇرئاننىڭ ۋە ئىماننىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئۇقمايتتىڭ، لېكىن بىز قۇرئاننى بىر نۇر قىلدۇقكى، ئۇنىڭ بىلەن بەندىلىرىمىزدىن خالىغان كىشىلەرنى ھىدايەت قىلىمىز. شەك ـ شۈبھىسىزكى سەنلا توغرا يولغا باشلايسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭدەك، بىز ساڭا ئەمرىمىزدىن بىر روھ ۋەھىي قىلدۇق. سەن كىتابنىڭ نېمىلىكىنى ۋە ئىماننىڭ نېمىلىكىنى بىلمەيتتىڭ. لېكىن بىز ئۇنى نۇر قىلدۇق. بىز ئۇنىڭ بىلەن بەندىلىرىمىزدىن ئۆزىمىز خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلىمىز. سەن توغرا يولغا باشلايسەن، — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز سەندىن ئىلگىرىكى ئەلچىلىرىمىزگە ۋەھىي نازىل قىلغاندەك، ساڭا دىللارنى جانلاندۇرىدىغان ۋە روھلارنى تىرىلدۈرىدىغان بۇ قۇرئاننى ئۆز ئىرادىمىز بويىچە ۋەھىي قىلدۇق. بىز ساڭا بۇ قۇرئاننى ۋەھىي قىلىشتىن ئىلگىرى سەن بۇ كىتاب - قۇرئاننىڭ نېمىلىكىنى ۋە ئىماننىڭ قانۇنلىرىنى بىلمەيتتىڭ. لېكىن بىز ئۇ قۇرئاننى ئۆزىمىز خالىغان بەندىمىزنى ھىدايەت قىلىدىغان نۇر قىلدۇق؛ قۇرئان كۆرسەتكەن يولغا كەلگەن كىشىگە بىز ھەر نەسىنىڭ ھەقىقىتىنى، جۈملىدىن ئىككى دۇنيادا نىجات تېپىشنىڭ يولىنى كۆرسىتىمىز. سەن بولساڭ بۇ قۇرئان بىلەن ئىنسانلارنى توغرا يولغا دەۋەت قىلىسەن، باشلايسەن، يېتەكلەيسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ
(ئۇ) ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئۆزىگە خاس بولغان ئاللاھنىڭ يولىدۇر. بىلىڭلاركى، ھەممە ئىش ئاللاھقا قايتىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ يول، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئۆزىگە خاس بولغان ئاللاھنىڭ يولىدۇر. بىلىڭلاركى، ھەممە ئىش ئاللاھقا قايتىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىسى بولغان ئاللاھنىڭ يولىغا باشلايسەن. ئاگاھ بولۇڭلاركى، ھەممە ئىش ئاللاھقا قايتىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ يول، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىسى بولغان ئاللاھنىڭ يولىدۇر، ئى مۇھەممەد! سەن ئىنسانلارنى ئەنە شۇ يولغا باشلايسەن. ئى ئىنسانلار! ئېسىڭلاردىن چىقارماڭلاركى، كائىناتتا مەيدانغا كەلگەن، مەيدانغا كېلىۋاتقان ۋە مەيدانغا كېلىدىغان ئىشلارنى ئاللاھ پىلانلايدۇ ۋە ئىجرا قىلىدۇ، ئاخىرەتتە بەندىلەرنىڭ دۇنيادىكى قىلمىشلىرىنىڭ ھېسابىنى ئېلىش ۋە ھەر كىشىنى لايىق بولغان يېرىگە ئورۇنلاشتۇرۇش ئىشلىرىنى ئاللاھ قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى