ئىبراھىم سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان، جەمئىي 52 ئايەتمەنىسى: كىشى ئىسمى. ئاتىلىش سەۋەبى: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ قىسسىسى بايان قىلىنغان (35~41-ئايەتلەر)
-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ الر ۚ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَىٰ صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ
ئەلىف. لام. را. (بۇ قۇرئان شۇنداق) كىتابتۇركى، (ئى مۇھەممەد!) ئۇنى ساڭا كىشىلەرنى پەرۋەردىگارىنىڭ ئىزنى بىلەن قاراڭغۇلۇقتىن (يەنى كۇفرىدىن) يورۇقلۇققا (يەنى ئىمانغا) چىقىرىشىڭ ئۈچۈن، غالىب، (ھەممە تىللاردا) مەدھىيەلەنگەن ئاللاھنىڭ يولىغا (باشلىشىڭ ئۈچۈن) نازىل قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئەلىق. لام. را. بۇ قۇرئان شۇنداق كىتابتۇركى، -ئى مۇھەممەد!- ئۇنى ساڭا كىشىلەرنى ئۇلارنىڭ رەببىنىڭ ئىزنى بىلەن قاراڭغۇلۇقتىن يورۇقلۇققا چىقىرىشىڭ ئۈچۈن، غالىب، مەدھىيىلەنگەن ئاللاھنىڭ يولىغا باشلىشىڭ ئۈچۈن نازىل قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەلىف، لام، را. ئى مۇھەممەد! بۇ، ئىنسانلارنى رەببىنىڭ رۇخسىتى بىلەن زۇلمەتلەردىن نۇرغا، يەنى ئەزىز ۋە مەدھىيەلەنگۈچى زاتنىڭ يولىغا چىقىرىشىڭ ئۈچۈن بىز ساڭا نازىل قىلغان كىتابتۇر. — ئەنەس ئالىم
(1-2) ئەلىف، لام، را. ئى ئىنكارچىلار! قۇرئان، سىلەر سۆزۈڭلارنى تۈزىدىغان مۇشۇنداق ھەرپلەردىن تەركىب تاپىدۇ. ئۇنداقتا قۇرئاننىڭ ئوخشىشىنى مەيدانغا كەلتۈرۈپ بېقىڭلار! (بۇ خىل «ئۈزۈك ھەرپلەر» توغرىسىدا 2 - سۈرە بەقەرەنىڭ بىرىنچى ئايىتىنىڭ تەپسىرىدە مەلۇمات بېرىلدى). ئى مۇھەممەد! بۇ، بىز ساڭا نازىل قىلغان كىتابتۇر، ۋەزىپەڭ بۇ كىتابنى ئىنسانلارغا يەتكۈزۈشتۇر. سەن يەتكۈزگەندىن كېيىن، ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ ۋە ئۇلاردىكى بارلىق نەرسىلەرنىڭ ئىگىسى بولغان بىز رۇخسەت قىلغان كىشىلەر گۇمراھلىق ۋە جاھالەت قاراڭغۇلۇقلىرىنى تەرك ئېتىپ ھىدايەت ۋە ئىلىم نۇرىغا چىقىدۇ. نەتىجىدە سەن قۇرئاننى يەتكۈزۈش بىلەن خالىغانلارنىڭ قاراڭغۇ يولنى تەرك ئېتىپ يورۇق يولنى قوبۇل قىلىشىغا سەۋەبچى بولىسەن، بىز ئۇلارنىڭ سەمىمىيىتىگە قاراپ يولىمىزغا كىرىشىگە رۇخسەت بېرىمىز ۋە يولىمىزغا قوبۇل قىلىمىز. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ھىدايەت تاپقان بولىدۇ. ئەسكەرتىش: ئىنساننىڭ قاراڭغۇلۇقلاردىن نۇرغا چىقىشى يەنى ھىدايەت تېپىشى، ئۆزىنىڭ ھەقكە ئىنتىلىشىگە ۋە ئاللاھنىڭ رۇخسەت بېرىشىگە باغلىق بولغانلىقى ئۈچۈن، ئاللاھ تائالا كىشىنىڭ ئىمان ئېيتىشىنى، ھىدايەت تېپىشىنى ۋە قاراڭغۇلۇقلاردىن نۇرغا چىقىشىنى شۇ كىشىنىڭ تىرىشچانلىقى بىلەن ئۆزىنىڭ رۇخسىتى بىرلەشكەندە ئەمەلگە ئاشىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرىدۇ. «قاراڭغۇلۇقلاردىن نۇرغا» چىقارغۇچى ئاللاھ تائالا، سەۋەبچىسى پەيغەمبەر بولغانلىقى ئۈچۈن «چىقىرىش» پېئىلىنىڭ پائىلى بەزى ئايەتلەردە «ئاللاھ»، بەزى ئايەتلەردە «پەيغەمبەر» بولۇپ كېلىدۇ. شۇڭلاشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردىكى «چىقىرىش» پېئىلىنىڭ پائىلى (ئىگىسى) «ئاللاھ» بولغاندا «ئىسناد (ئىگە - خەۋەر مۇناسىۋىتى)» ھەقىقىي، «پەيغەمبەر» بولغاندا «ئىسناد (ئىگە - خەۋەر مۇناسىۋىتى» مەجازىي (كۆچمە مەنىدە) بولغان بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ
ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، قاتتىق ئازابتىن كاپىرلارغا ۋاي! — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، قاتتىق ئازابتىن كاپىرلارغا ۋاي! — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ زات ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىسى بولغان ئاللاھتۇر. قاتتىق ئازاب سەۋەبىدىن كافىرلارنىڭ ھالىغا ۋاي! — ئەنەس ئالىم
-
الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ۚ أُولَٰئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ
ئۇلار بۇ دۇنيانى ئاخىرەتتىن ئارتۇق كۆرىدۇ (كىشىلەرنى) ئاللاھنىڭ يولىدىن (يەنى ئىسلام دىنىدىن) توسىدۇ، ئاللاھنىڭ يولىنىڭ ئەگرى بولۇشىنى تىلەيدۇ، ئۇلار (ھەقتىن) يىراق بولغان گۇمراھلىقتىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار بۇ دۇنيانى ئاخىرەتتىن ئارتۇق كۆرىدۇ، كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسىدۇ، ئاللاھنىڭ يولىنىڭ ئەگرى بولۇشىنى تىلەيدۇ، ئۇلار ھەقتىن يىراق بولغان گۇمراھلىقتىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار شۇنداق كىشىلەركى، دۇنيا ھاياتىنى ئاخىرەت ھاياتىدىن بەك ياخشى كۆرىدۇ، ئاللاھنىڭ يولىدىن توسىدۇ ۋە ئۇ يولنى ئەگرى قىلىشقا تىرىشىدۇ. ئەنە شۇلار چوڭقۇر ئازغۇنلۇق ئىچىدىدۇر. — ئەنەس ئالىم
دۇنيا تىرىكچىلىكىنى ئاخىرەت تىرىكچىلىكىدىن ئەلا بىلىپ ياشىغان، ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسقان ۋە ئاللاھنىڭ يولىنى قىڭغىر كۆرسىتىشكە ئۇرۇنغان كافىرلار قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىنىدۇ. ئەنە شۇ كافىرلار گۇمراھلىققا چۆمۈپ كەتكەن ئادەملەردۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ۖ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
قانداقلا بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتمەيلى، ئۇنى بىز ئۆز قەۋمىگە (ئاللاھنىڭ شەرىئىتىنى) بايان قىلىش ئۈچۈن، پەقەت ئۆز قەۋمىنىڭ تىلى بىلەن (سۆزلەيدىغان) قىلىپ ئەۋەتتۇق. ئاللاھ خالىغان ئادەمنى گۇمراھ قىلىدۇ، خالىغان ئادەمنى ھىدايەت قىلىدۇ (يەنى پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋەزىپىسى پەقەت تەبلىغ قىلىش بولۇپ، ھىدايەت قىلىش ئىشى ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر). ئاللاھ غالىبتۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
قانداقلا بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتمەيلى، ئۇنى بىز ئۆز قەۋمىگە ئاللاھنىڭ كىتابىنى بايان قىلىش ئۈچۈن، پەقەت ئۆز قەۋمىنىڭ تىلى بىلەن سۆزلەيدىغان قىلىپ ئەۋەتتۇق، ئاللاھ خالىغان ئادەمنى گۇمراھ قىلىدۇ، خالىغان ئادەمنى ھىدايەت قىلىدۇ. ئاللاھ غالىبتۇر ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ھەر ئەلچىنى ئۆز قەۋمىگە بايان قىلىشى ئۈچۈن، ئۆز قەۋمىنىڭ تىلى بىلەن ئەلچىلىكنى يەتكۈزىدىغان قىلىپ ئەۋەتتۇق. ئاندىن ئاللاھ خالىغان كىشىنى ئازدۇرىدۇ، خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلىدۇ. ئاللاھ ئەزىزدۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز سەندىن ئىلگىرى ئەۋەتكەن ھەر ئەلچىمىزنى ئۆز قەۋمىنىڭ تىلىدا نازىل قىلغان ۋەھيىمىز بىلەن پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەن ئىدۇق. بۇنى، ئۇ ئەلچىمىزنىڭ ئۆز قەۋمىگە ھەقىقەتنى ئېنىق چۈشەندۈرۈشى ئۈچۈن شۇنداق قىلدۇق. ئەلچىمىز ھەقىقەتنى چۈشەندۈرگەندىن كېيىن بىز خالىغان كىشىنى ئازدۇرۇۋېتىمىز، خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلىمىز. ئەمما سېنى قىيامەتكە قەدەر پۈتۈن ئىنسانىيەتكە بۇ ئەرەبچە قۇرئان بىلەن پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، چۈنكى ئەرەبچە سېنىڭ ۋە تۇنجى مۇخاتەبىڭ بولغان قەۋمىڭنىڭ تىلى، شۇنداقلا ئىنسانلارنىڭ ۋەھىينى چۈشىنىشىگە ئاسانلىق ئېلىپ كېلىدىغان تىلدۇر. ئەسكەرتىش: ئاللاھ تائالانىڭ ئازدۇرۇۋېتىش ئۈچۈن كىمنى، ھىدايەت قىلىش ئۈچۈن كىمنى خالايدىغانلىقى مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردە تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ. ئاللاھ تائالا 1 ~ 4 - ئايەتلەردە قۇرئاننى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئۆزىنىڭ نازىل قىلغانلىقىنى ۋە بۇنىڭ سەۋەبىنى بىلدۈرىدۇ، قۇرئاننىڭ ھىدايىتىگە ئېرىشىدىغانلارنى ۋە ئېرىشەلمەيدىغانلارنى تونۇتىدۇ، ئۆزىنىڭ ئىنسانلارنى ھىدايەت قىلىشتىكى ۋە ئازدۇرۇۋېتىشتىكى قانۇنىنى ئۇقتۇرىدۇ. 5 ~ 8 - ئايەتلەردىن باشلاپ ئىلگىرى ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلىرىنىڭ قىسسەلىرىنىڭ خۇلاسىلىرىنى بايان قىلىپ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە مۇئمىنلارغا تەسەللىي بېرىدۇ، كافىرلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. بۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
(14-سۈرە ئىبراھىم، 5-ئايەت) سەۋر شۈكۈر پەيغەمبەر مۆجىزىلىرى مۇسا سەۋر ۋە ناماز ئارقىلىق ياردەم تىلەشوَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
بىز مۇسانى مۆجىزىلىرىمىز بىلەن ھەقىقەتەن (پەيغەمبەر قىلىپ) ئەۋەتتۇق، (ئۇنىڭغا دېدۇقكى) «قەۋمىڭنى قاراڭغۇلۇقتىن (يەنى كۇفرىدىن) يورۇقلۇققا (يەنى ئىمانغا) چىقارغىن، ئۇلارغا ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى ئەسلەتكىن». بۇنىڭدا (بالاغا) سەۋر قىلغۇچى، (نېمەتكە) شۈكۈر قىلغۇچى ھەربىر (بەندە) ئۈچۈن ئەلۋەتتە نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — مۇھەممەد سالىھ
بىز مۇسانى مۆجىزىلىرىمىز بىلەن ھەقىقەتەن پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، -ئۇنىڭغا دېدۇقكى-، «قەۋمىڭنى قاراڭغۇلۇقتىن يورۇقلۇققا چىقارغىن، ئۇلارغا ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى ئەسلەتكىن». بۇنىڭدا سەۋر قىلغۇچى ۋە شۈكۈر قىلغۇچى ھەربىر بەندە ئۈچۈن ئەلۋەتتە نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز مۇسانى، «قەۋمىڭنى زۇلمەتلەردىن نۇرغا چىقارغىن ۋە ئۇلارغا ئاللاھنىڭ كۈنلىرىنى[1] ئەسلەتكىن» دەپ ئايەتلىرىمىز بىلەن ئەۋەتكەن ئىدۇق. شۈبھىسىزكى، بۇنىڭدا سەۋر قىلغۇچىلار ۋە شۈكۈر قىلغۇچىلار ئۈچۈن ئايەتلەر بار. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز ھازىر سېنى قىيامەتكە قەدەر ئىنسانلارغا ئەلچى قىلىپ ئەۋەتكىنىمىزدەك، ئۆز ۋاقتىدا مۇساغا مۆجىزىلەر بېرىپ ۋە: «قەۋمىڭنى گۇمراھلىق قاراڭغۇلۇقلىرىدىن ھىدايەت نۇرىغا چىقارغىن، ئۇلارغا ئاللاھ نېمەت ئاتا قىلغان كۈنلەرنى ئەسلەتكىن» دەپ بەنى ئىسرائىلغا ئەلچىمىز قىلىپ ئەۋەتكەن ئىدۇق. شۈبھىسىزكى، ئۇ كۈنلەردە ئاللاھنىڭ قۇدرىتى، ھېكمىتى ۋە رەھمىتىگە دالالەت قىلىدىغان ئالامەتلەر بار بولۇپ، ئۇ كۈنلەرنى ئەسلىتىش بىلەن سەۋرچان ۋە ياخشىلىقنىڭ قەدرىنى بىلىدىغان كىشىلەر ئىبرەت ۋە نەسىھەتلەرگە ئىگە بولىدۇ. دەرۋەقە ئاللاھ تائالا بەنى ئىسرائىلنى ئاسارەتتىن قۇتقۇزۇش، ئۇلارغا دېڭىزنى يېرىپ بېرىش، مەننە ۋە بۆدۈنە چۈشۈرۈپ بېرىش، بۇلۇتنى سايىۋەن قىلىپ بېرىش،... قاتارلىق نېمەتلەرنى ئاتا قىلغان. مۇسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھ تائالانىڭ بۇيرۇقى بىلەن قەۋمىگە ئەنە شۇ نېمەتلەرنى ئەسلىتىپ نەسىھەت قىلغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ۚ وَفِي ذَٰلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ
مۇسا ئۆز ۋاقتىدا ئۆز قەۋمىگە: «ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېمىتىنى ئەسلەڭلار. ئاللاھ ئۆز ۋاقتىدا سىلەرنى پىرئەۋن قەۋمىدىن قۇتقۇزدى، ئۇلار سىلەرنى قاتتىق قىينايتتى، ئوغۇللىرىڭلارنى بوغۇزلايتتى، خوتۇن كىشىلىرىڭلارنى (خىزمەت قىلدۇرۇشقا) قالدۇراتتى. بۇنىڭدا پەرۋەردىگارىڭلار تەرىپىدىن (سىلەرگە) چوڭ سىناق بار ئىدى» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا مۇسا قەۋمىگە: «ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېمىتىنى ئەسلەڭلار. ئاللاھ ئۆز ۋاقتىدا سىلەرنى پىرئەۋن ئائىلىسىدىن قۇتقۇزدى، ئۇلار سىلەرنى قاتتىق قىينايتتى، ئوغۇللىرىڭلارنى بوغۇزلايتتى، خوتۇن كىشىلىرىڭلارنى خىزمەت قىلدۇرۇشقا قالدۇراتتى. بۇنىڭدا رەببىڭلار تەرىپىدىن سىلەرگە چوڭ سىناق بار ئىدى» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن مۇسا قەۋمىگە مۇنداق دېگەن ئىدى: «ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېمىتىنى ياد ئېتىڭلار. ئۇ سىلەرنى فىرئەۋن خانىدانىدىن قۇتقۇزدى. ئۇلار سىلەرگە ئەڭ يامان ئازابنى تېتىتاتتى، ئوغۇللىرىڭلارنى بوغۇزلاتقۇزۇپ، قىزلىرىڭلارنى چوڭىيىپ خىزمىتىمىزنى قىلسۇن دەپ تىرىك قالدۇراتتى. بۇ رەببىڭلاردىن سىلەرگە چوڭ سىناق ئىدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا قەۋمىگە مۇنداق دېگەن ئىدى: «ئى قەۋمىم! ئاللاھنىڭ سىلەرنى فىرئەۋننىڭ ئاسارىتىدىن قۇتقۇزۇش نېمىتىنى ياد ئېتىڭلار؛ فىرئەۋن سىلەرنى ئەڭ ئېغىر ئىشلارغا سېلىپ قىينايتتى، تۇغۇلغان ئوغۇل بالىلىرىڭلارنى ئۆلتۈرۈپ قىزلىرىڭلارنى چوڭ بولغاندا خورلاش ۋە دەپسەندە قىلىش ئۈچۈن تىرىك قوياتتى. ئاللاھنىڭ سىلەرنى باشتا فىرئەۋننىڭ ئاسارىتى ۋە زۇلمى ئاستىدا قويۇشى ۋە كېيىن قۇتقۇزۇشى سىلەرنى يامانلىق ۋە ياخشىلىق بىلەن سىنىشى ئىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ
ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭلار: «نېمىتىمگە شۈكۈر قىلساڭلار، (ئۇنى) تېخىمۇ زىيادە قىلىمەن، ئەگەر(كۇفرانى نېمەت) قىلساڭلار، مېنىڭ ئازابىم، ئەلۋەتتە، بەكمۇ قاتتىق بولىدۇ» دەپ جاكارلىدى — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا رەببىڭلار: «نېمىتىمگە شۈكۈر قىلساڭلار، ئۇنى تېخىمۇ زىيادە قىلىمەن. ئەگەر كۇفرانى نېمەت قىلساڭلار، مېنىڭ ئازابىم، ئەلۋەتتە، بەكمۇ قاتتىق بولىدۇ» دەپ جاكالىدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۆز ۋاقتىدا رەببىڭلار: ‹ئەگەر شۈكۈر قىلساڭلار، سىلەرگە تېخىمۇ كۆپ بېرىمەن. ئەگەر تۇزكورلۇق قىلساڭلار، بىلىپ قويۇڭلاركى، ئازابىم بەك قاتتىقتۇر!› دەپ جاكارلىغان ئىدى». — ئەنەس ئالىم
ئى قەۋمىم! رەببىڭلار ئاللاھ مۇنۇ ئۇقتۇرۇشىنى ئېلان قىلدى: ‹ئى بەندىلىرىم! ئەگەر ماڭا ئىتائەت قىلىش بىلەن نېمىتىمگە شۈكۈر قىلساڭلار، بۇنىڭدىن كېيىن تېخىمۇ كۆپ نېمەت ئاتا قىلىمەن. ناۋادا ئىتائەتسىزلىك قىلىش بىلەن تۇزكورلۇق قىلساڭلار، بىلىپ قويۇڭلاركى: ئازابىم بەك قاتتىق بولىدۇ›». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَقَالَ مُوسَىٰ إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ
مۇسا (ئۆز قەۋمىگە): «ئەگەر سىلەر ۋە پۈتۈن يەر يۈزىدىكى كىشىلەر كاپىر بولۇپ كەتسەڭلارمۇ (ئاللاھقا قىلچە زىيان يەتكۈزەلمەيسىلەر)، چۈنكى ئاللاھ ئەلۋەتتە (ھەممىدىن) بىھاجەتتۇر، مەدھىيەلەشكە لايىقتۇر» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا: «ئەگەر سىلەر ۋە پۈتۈن يەر يۈزىدىكى كىشىلەر كاپىر بولۇپ كەتسەڭلارمۇ، بىلىڭلاركى، ئاللاھ ئەلۋەتتە بىھاجەتتۇر، مەدھىيىلەشكە لايىقتۇر» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا يەنە مۇنداق دېدى: «ئەگەر سىلەر ۋە زېمىندىكى بارلىق كىشىلەر تۇزكورلۇق قىلساڭلار، ئاللاھ يەنىلا غەنىيدۇر، مەدھىيەلەنگۈچىدۇر». — ئەنەس ئالىم
مۇسا قەۋمىگە يەنە مۇنداق دېدى: «ئى قەۋمىم! ئەگەر سىلەر ۋە يەر يۈزىدىكى بارلىق كىشىلەر كۇفرىلىق قىلساڭلار پەقەت ئۆزۈڭلارغىلا زىيان يەتكۈزۈسىلەر، چۈنكى ئاللاھ سىلەرنىڭ شۈكرىڭلارغىمۇ ھەمدۇسانايىڭلارغىمۇ موھتاج ئەمەس. لېكىن سىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېھتىياجىڭلار بار، شۈكۈر قىلمىساڭلار ئىلاھىي رەھمەتتىن مەھرۇم قالىسىلەر». ئاللاھ تائالا 1 ~ 8 - ئايەتلەردە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا قۇرئان كەرىمنى نازىل قىلغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭ ھېكمىتىنى بايان قىلىدۇ، قارشى چىققانلارنى قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ، مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۆز قەۋمى بىلەن بولغان قىسسەسىنى قىسقىچە بايان قىلىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە مۇئمىنلارغا تەسەللىي بېرىدۇ، كافىرلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. 9 ~ 15 - ئايەتلەردە بولسا، ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرنىڭ قىسسەلىرىنى قىسقىلا بايان قىلىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە مۇئمىنلارغا بەرگەن تەسەللىيسىنى، كافىرلارغا بەرگەن ئاگاھلاندۇرۇشىنى تەكىتلەيدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ ۛ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ۛ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ ۚ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ
سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن نۇھ، ئاد ۋە سەمۇد قەۋملىرىنىڭ ۋە ئۇلاردىن كېيىن كەلگەن، (سانىنى) پەقەت ئاللاھ بىلىدىغان ئۈممەتلەرنىڭ خەۋىرى سىلەرگە يەتمىدىمۇ؟ ئۇلارغا پەيغەمبەرلىرى مۆجىزىلەر بىلەن كەلدى، ئۇلار قوللىرى بىلەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ئېغىزلىرىغا ئىشارەت قىلىپ (يەنى ئۇلارنىڭ سۈكۈت قىلىشىنى كۆرسىتىپ): «بىز سىلەرنىڭ پەيغەمبەرلىكىڭلارنى ھەقىقەتەن ئىنكار قىلىمىز، بىز سىلەر دەۋەت قىلىۋاتقان ئىشقا ھەقىقەتەن زور گۇماندىمىز» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن نۇھ، ئاد ۋە سەمۇد قەۋملىرىنىڭ ۋە ئۇلاردىن كېيىن كەلگەن، سانىنى پەقەت ئاللاھ بىلىدىغان ئۈممەتلەرنىڭ خەۋىرى سىلەرگە يەتمىدىمۇ؟ ئۇلارغا پەيغەمبەرلىرى مۆجىزىلەر بىلەن كەلدى، ئۇلار قوللىرى بىلەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ئېغىزلىرىغا ئىشارەت قىلىپ: «بىز سىلەرنىڭ پەيغەمبەرلىكىڭلارنى ھەقىقەتەن ئىنكار قىلىمىز، بىز سىلەر دەۋەت قىلىۋاتقان ئىشقا ھەقىقەتەن زور گۇماندىمىز» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەردىن ئىلگىرىكىلەرنىڭ، يەنى نۇھنىڭ قەۋمىنىڭ، ئاد، سەمۇد ۋە ئۇلاردىن كېيىنكىلەرنىڭ خەۋىرى سىلەرگە كەلمىدىمۇ؟ ئۇ كېيىنكىلەرنى ئاللاھتىن باشقىسى بىلمەيدۇ. ئۇلارغا ئەۋەتىلگەن ئەلچىلەر روشەن دەلىللەرنى ئېلىپ كەلگەن ئىدى، ئۇلار قوللىرىنى ئېغىزلىرىغا قويۇپ[2]: «بىز سىلەرنىڭ ئەلچىلىكىڭلارنى قەتئىي ئىنكار قىلىمىز، بىزنى چاقىرغان نەرسەڭلەردىن قاتتىق شەك قىلىۋاتىمىز!» دېدى. — ئەنەس ئالىم
ئى كافىرلار! سىلەرگە نۇھنىڭ قەۋمى، ئاد قەۋمى، سەمۇد قەۋمى ۋە ئۇلاردىن كېيىنكى قەۋملەرنىڭ قسسىلىرى يېتىپ كەلمىدىمۇ؟ ئەلۋەتتە يېتىپ كەلدى؛ سىلەر ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىگە كەلگەن پەيغەمبەرلەرگە ئەگەشمىگەنلىكى ئۈچۈن ھالاك قىلىنغانلىق خەۋەرلىرىنى بىلىسىلەر. ئۇ قەۋملەرگە، بىز ئەۋەتكەن ئەلچىلىرى روشەن دەلىللەرنى ئېلىپ كەلگەن ئىدى، ئۇلار قوللىرىنى ئېغىزلىرىغا قويۇپ: «بىز سىلەرنىڭ ئەلچىلىكىڭلارنى قەتئىي ئىنكار قىلىمىز، بىزنى چاقىرغان نەرسەڭلاردىن قاتتىق شەك قىلىۋاتىمىز!» دېگەن ئىدى. دەرۋەقە ئۇلار (يۇقىرىدا ئىككىنچى ئايەتتە قاتتىق ئازاب بىلەن تەھدىت قىلىنغان كافىرلار، يەنى ئۆز ۋاقتىدىكى مەككە مۇشرىكلىرى) ئۇ خەۋەرلەرنى بىلەتتى، چۈنكى نۇھنىڭ قىسسەسى نۇھتىن كېيىنكى ئۇممەتلەرنىڭ ئىچىدە ئېغىزدىن - ئېغىزغا كۆچۈپ يۈرەتتى. ھۇد، سالىھ ۋە لۇت ئۇلارنىڭ دىيارلىرىدا ياشىغان ئىدى. ئۇلار، ئۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ قەۋملىرىنىڭ خارابىلىكلىرىنى يەمەن ۋە شامغا قىلغان سەپەرلىرى ئەسناسىدا كۆرەتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇلارنىڭ قىسسەلىرى بۇ ئايەتلەردىن ئىلگىرى نازىل قىلىنغان نۇرغۇن ئايەتلەردە بايان قىلىندى. ئۇلاردىن كېيىنكىلەر شۇئەيبنىڭ قەۋمى، رەس ئاھالىلىرى، تۇببەئـ قەۋمى ۋە ئىككى قەۋمدىن ئىلگىرى، ئاد ۋە سەمۇددىن كېيىن ئۆتكەن نۇرغۇنلىغان قەۋملەر - ئۇلارنىڭ سانىنى پەقەت ئاللاھ بىلىدۇ-، فىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ خانىدانى قاتارلىقلارنى كۆرسىتىدۇ. بۇلارنىڭ قىسسەلىرىمۇ ھازىرغىچە نازىل قىلىنغان كۆپ ئايەتلەردە بايان قىلىندى. ئەسكەرتىش: ئۇلارنىڭ قوللىرىنى ئېغىزلىرىغا قويۇشى ھەيران قالغانلىقىنى، مەسخىرە قىلغانلىقىنى، ئىنكار قىلغانلىقىنى ۋە قاتتىق ئاچچىقلانغانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى ۚ قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ
پەيغەمبەرلىرى: «ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچى ئاللاھنىڭ (بىرلىكىدە) شەك بارمۇ؟ ئاللاھ گۇناھلىرىڭلارنى مەغپىرەت قىلىش ئۈچۈن، سىلەرنى (ئىمانغا) چاقىرىدۇ، سىلەرنى (جازالاشنى) مەلۇم مۇددەتكىچە (يەنى ئەجىلىڭلار يەتكۈچە) تەخىر قىلىدۇ» دېدى. ئۇلار: «سىلەر پەقەت بىزگە ئوخشاش ئىنسان، ئاتا ـ بوۋىلىرىمىز ئىبادەت قىلىپ كېلىۋاتقان (بۇتلار) غا ئىبادەت قىلىشىمىزدىن توسماقچى بولىسىلەر، (راستلىقىڭلار ئۈچۈن) بىزگە ئېنىق پاكىت كۆرسىتىڭلار» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
پەيغەمبەرلىرى: «ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچى ئاللاھ ھەققىدە شەك بارمۇ؟ ئاللاھ گۇناھلىرىڭلارنى مەغپىرەت قىلىش ئۈچۈن، سىلەرنى ئىمانغا دەۋەت قىلىدۇ، سىلەرنى جازالاشنى مەلۇم مۇددەتكىچە تەخىر قىلىدۇ» دېدى. ئۇلار: «سىلەر پەقەت بىزگە ئوخشاش ئىنسان، ئاتا ـ بوۋىلىرىمىز ئىبادەت قىلىپ كېلىۋاتقان نەرسىلەرگە ئىبادەت قىلىشىمىزدىن توسماقچى بولىسىلەر، بىزگە ئېنىق پاكىت كۆرسىتىڭلار!» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەۋەتىلگەن ئەلچىلەر: «ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتقۇچى ئاللاھ توغرىسىدا شەك قىلامسىلەر؟ ئاللاھ سىلەرنى بەزى گۇناھلىرىڭلارنى مەغپىرەت قىلىش ۋە سىلەرنى بەلگىلەنگەن ئەجەلگىچە كېچىكتۈرۈش ئۈچۈن توغرا يولغا دەۋەت قىلىدۇ» دېدى. ئۇلار: «سىلەر بىزگە ئوخشاشلا ئىنسانسىلەر، بىزنى ئاتا - بوۋىلىرىمىز ئىبادەت قىلغان نەرسىدىن توسماقچى بولۇۋاتىسلەر. بىزگە روشەن دەلىل كەلتۈرۈڭلار» دېدى. — ئەنەس ئالىم
بىزنىڭ ئۇلارغا ئەۋەتكەن ئەلچىلىرىمىز روشەن دەلىللەرنى ئېلىپ كېلىپ ئۇلارنى ھەقكە دەۋەت قىلغان، شۇنداقلا ھەقنى قوبۇل قىلىشنىڭ پايدىسى قوبۇل قىلغانلارنىڭ ئۆزىگە بولىدىغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى. ئۇلار بولسا، ئەلچىلىرىمىزگە «سىلەر بىزگە ئوخشاشلا ئىنسان، بىزنى ئاتا - بوۋىلىرىمىزنىڭ يولىدىن چىقىرىۋەتمەكچى بولۇۋاتىسىلەر» دەپ قارشى چىققان ۋە كۆرسەتكەن مۆجزىلىرىدىن باشقا مۆجىزىلەر تەلەپ قىلغان ئىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلَىٰ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۖ وَمَا كَانَ لَنَا أَنْ نَأْتِيَكُمْ بِسُلْطَانٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
پەيغەمبەرلىرى ئۇلارغا: «بىز پەقەت سىلەرگە ئوخشاش ئىنسانمىز، لېكىن ئاللاھ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىلەرگە (پەيغەمبەرلىكىنى) مەرھەمەت قىلىدۇ، ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز سىلەرگە ھېچقانداق پاكىت كۆرسىتەلمەيمىز، مۆمىنلەر (ھەممە ئىشتا) يالغۇز بىر ئاللاھقىلا تەۋەككۈل قىلسۇن (يەنى ھەممە ئىشلىرىنى ئاللاھقا تاپشۇرسۇن) — مۇھەممەد سالىھ
پەيغەمبەرلىرى ئۇلارغا: «بىز پەقەت سىلەرگە ئوخشاش ئىنسانمىز، لېكىن ئاللاھ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىلەرگە پەيغەمبەرلىكىنى مەرھەمەت قىلىدۇ، ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز سىلەرگە ھېچقانداق پاكىت كۆرسىتەلمەيمىز، مۇئمىنلار يالغۇز بىر ئاللاھقىلا تەۋەككۈل قىلسۇن! — تەرجىمە ھەيئىتى
كەلگەن ئەلچىلەر ئۇلارغا مۇنداق دېدى: «بىز سىلەرگە ئوخشاشلا ئىنسان. لېكىن ئاللاھ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىگە ياخشىلىق قىلىدۇ. ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز بىزنىڭ سىلەرگە دەلىل كەلتۈرىشىمىز مۇمكىن ئەمەس. مۇئمىنلار ئاللاھقىلا تەۋەككۇل قىلسۇن. — ئەنەس ئالىم
(11-12) ئەلچىلىرىمىز ئۇلارغا، ئۆزلىرىنىڭ ئۇلارغا ئوخشاش ئىنسان ئىكەنلىكىنى، ئاللاھ بەرگەن مۆجىزىدىن باشقا مۆجىزە كۆرسىتەلمەيدىغانلىقىنى، دەۋەت پائالىيىتىنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئەزىيەتلىرىگە سەۋر قىلىدىغانلىقىنى ئېيتقان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا ۚ وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَىٰ مَا آذَيْتُمُونَا ۚ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ
ئاللاھ بىزنى (ئاللاھنى تونۇيدىغان) يوللىرىمىزغا يېتەكلىگەن تۇرسا، نېمىشقا ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلمايلى؟ بىزگە يەتكۈزگەن ئەزىيەتلىرىڭلارغا، ئەلۋەتتە، سەۋر قىلىمىز، تەۋەككۈل قىلغۇچىلار پەقەت ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلسۇن» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ بىزنى يوللىرىمىزغا يېتەكلىگەن تۇرسا، نېمىشقا ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلمايلى؟ بىزگە يەتكۈزگەن ئەزىيەتلىرىڭلارغا، ئەلۋەتتە، سەۋر قىلىمىز، تەۋەككۈل قىلغۇچىلار پەقەتلا ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلسۇن» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز نېمىشقا ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلمايلى؟ بىزگە يوللىرىمىزنى ئاللاھ كۆرسەتكەن تۇرسا! سىلەرنىڭ بىزگە قىلغان ئەزىيىتىڭلارغا چوقۇم سەۋر قىلىمىز. تەۋەككۈل قىلغۇچىلار پەقەت ئاللاھقىلا تەۋەككۈل قىلسۇن». — ئەنەس ئالىم
-
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ۖ فَأَوْحَىٰ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ
كاپىرلار پەيغەمبەرلىرىگە: «سىلەرنى زېمىنىمىزدىن چوقۇم ھەيدەپ چىقىرىمىز ياكى چوقۇم بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتىشىڭلار كېرەك» دېدى. ئۇلارغا پەرۋەردىگارى (مۇنداق) ۋەھىي قىلدى: «زالىملارنى چوقۇم ھالاك قىلىمىز — مۇھەممەد سالىھ
كاپىرلار پەيغەمبەرلىرىگە: «سىلەرنى زېمىندىن چوقۇم ھەيدەپ چىقىرىمىز، ياكى چوقۇم بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتىشىڭلار كېرەك» دېدى. ئۇلارغا رەببى مۇنداق ۋەھيى قىلدى: «زالىملارنى چوقۇم ھالاك قىلىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
كافىرلار ئۆزلىرىگە كەلگەن ئەلچىلەرگە: «يا سىلەرنى يۇرتىمىزدىن چىقىرىۋېتىمىز ياكى بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتىسىلەر!» دېدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئەلچىلەرگە رەببى مۇنداق ۋەھىي قىلدى: «بىز زالىملارنى چوقۇم ھالاك قىلىمىز، — ئەنەس ئالىم
(13-14) ئۇ كافىرلار بۇ نۆۋەت ئەلچىلىرىمىزگە «بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتمىساڭلار سىلەرنى يۇرتىمىزدىن ھەيدەپ چىقىرىۋېتىمىز» دەپ تەھدىت قىلغان ئىدى. ئىش بۇ نۇقتىغا يەتكەندە ئۇ ئەلچىلەرنىڭ ئىگىسى بولغان بىز ئۇ ئەلچىلەرگە، «بىز زالىملارنى چوقۇم ھالاك قىلىۋېتىمىز، ئۇلارنىڭ تۇرالغۇ جايلىرىنى سىلەرگە ئېلىپ بېرىمىز» دەپ ۋەھىي قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ۚ ذَٰلِكَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِي وَخَافَ وَعِيدِ
ئۇلارنى ھالاك قىلغاندىن كېيىن زېمىندا چوقۇم سىلەرنى تۇرغۇزىمىز، بۇ (يەنى غەلىبە) مېنىڭ ئالدىمدا تۇرۇشتىن (يەنى سوراققا تارتىلىشتىن) ۋە ئازابىمدىن قورققانلار ئۈچۈندۇر» — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنى ھالاك قىلغاندىن كېيىن زېمىندا چوقۇم سىلەرنى تۇرغۇزىمىز، بۇ مېنىڭ ئالدىمدا تۇرۇشتىن ۋە ئازابىمدىن قورققانلار ئۈچۈندۇر» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلاردىن كېيىن ئۇ يۇرتقا چوقۇم سىلەرنى يەرلەشتۈرىمىز. بۇ ياخشىلىق، ھۇزۇرۇمدا تۇرۇپ ھېساب بېرىشتىن ۋە ئاگاھلاندۇرۇشۇمدىن قورققانلار ئۈچۈندۇر». — ئەنەس ئالىم
-
وَاسْتَفْتَحُوا وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ
پەيغەمبەرلەر ئاللاھتىن مەدەت تىلىدى، ھەر بىر ئۇچىغا چىققان تەرسا، شەپقەتسىز (يەنى ئاللاھقا ئىتائەت قىلىشقا گەدەنكەشلىك قىلىپ ھەقىقەتتىن باش تارتقۇچى) ھالاك بولدى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئاللاھتىن مەدەت تىلىدى، ھەر بىر ئۇچىغا چىققان تەرسا بولسا ھالاك بولدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەلچىلەر ئاللاھتىن فەتىھ تىلىدى ۋە ھەر تەرسا مۇستەبىت زىيانغا ئۇچرىدى. — ئەنەس ئالىم
ئۇ ئەلچىلەر ياردەم تەلەپ قىلىپ دۇئا قىلدى ۋە ھەر ئۇچىغا چىققان تەرسا گەدەنكەش ھالاك بولدى. ئى كافىرلار! سىلەر ئىلگىرى ئۆزلىرىگە كەلگەن پەيغەمبەرلەرگە قارشى چىقىپ ھالاك قىلىنغان ئۇ قەۋملەرنىڭ قىسسەلىرىدىن بىر شەكىلدە خەۋەردار بولغان قەۋمسىلەر. ئۇنداقتا نېمىشقا ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتىدىن ئىبرەت ئالمايسىلەر؟ نېمىشقا سىلەرگە ئەۋەتكەن ئەلچىمىز مۇھەممەدكە ئەگەشمەيسىلەر؟ ئاللاھ تائالا 15 - ئايەتتە پەيغەمبەرلەرگە قارشى چىققان كافىرلارنىڭ ھالاك قىلىنغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. 16 ~ 20 - ئايەتلەردە بولسا، پەيغەمبەرلەرگە قارشى چىققانلارغا بېرىلىدىغان ئىلاھىي جازانىڭ بۇ دۇنيادا ھالاك قىلىنىش بىلەن چەكلىك ئەمەسلىكىنى، ئەكسىچە ئۇلارغا ئاخىرەتتىمۇ دوزاخقا تاشلىنىپ مەڭگۈ ئازاب چېكىش جازاسى بېرىلىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىنى كۆرسىتىپ تەسەللىيسىنى يېڭىلايدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَيُسْقَىٰ مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ
ئۇنىڭ ئالدىدا جەھەننەم تۇرىدۇ، جەھەننەمدە ئۇ يىرىڭ ئارىلاش سۇ بىلەن سۇغىرىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇنىڭ ئارقىسىدا جەھەننەم تۇرىدۇ، جەھەننەمدە ئۇ يىرىڭ ئارىلاش سۇ بىلەن سۇغۇرۇلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنىڭ ئالدىدا جەھەننەم كۈتۈپ تۇرماقتىدۇر. ئۇ زەرداب سۇ بىلەن سۇغىرىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ كافىرلارنىڭ جازاسى بۇ دۇنيادا ھالاك قىلىنىش بىلەن تۈگىمەيدۇ. ئۇلار قىيامەت كۈنى مەڭگۈ ئازاب چېكىشلىرى ئۈچۈن دوزاخقا تاشلىنىش بىلەنمۇ جازالىنىدۇ. دوزاختا ئۇلارغا ئىچىشى ئۈچۈن زەرداب بېرىلىدۇ، — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ ۖ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ
(ئۇنىڭ ئاچچىقلىقىدىن) ئۇنى يۇتۇملاپ ئىچىپ تەسلىكتە يۇتىدۇ، ئۆلۈم ئۇنى قورشىۋالىدۇ. لېكىن ئۇ ھەرگىز ئۆلمەيدۇ، شۇنىڭدىن كېيىن تېخىمۇ قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇنى يۇتۇملاپ ئېچىپ تەسلىكتە يۇتىدۇ، ئۆلۈم ئۇنى قورشىۋالىدۇ. لېكىن ئۇ ھەرگىز ئۆلمەيدۇ، شۇنىڭدىن كېيىن تېخىمۇ قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ئۇنى يۇتۇشقا تىرىشىدۇ، لېكىن گېلىدىن ئۆتكۈزەلمەيدۇ. ئۇنىڭغا ھەر تەرەپتىن ئۆلۈم كېلىدۇ، لېكىن ئۇ ھەرگىزمۇ ئۆلمەيدۇ. بۇنىڭ ئارقىسىدىن دەھشەتلىك ئازاب بار. — ئەنەس ئالىم
ئۇلار تەشنالىقتىن زەردابنى ئېغىزلىرىغا ئاز - ئازدىن ئېلىپ يۇتۇشقا تىرىشىدۇ، لېكىن زەرداب بەك ئاچچىق، ناھايىتى بەتبۇي، ئىنتايىن يىرگىنچلىك ۋە غايەت قىزىق بولغانلىقى ئۈچۈن گاللىرىدىن بەك تەستە ئۆتكۈزىدۇ. ئۇلار ھەر تەرەپتىن ئۆلۈمنىڭ دەرد - ئەلەملىرىنى ھېس قىلىدۇ، لېكىن ئۆلمەيدۇ. ئۇلارغا قىلىنىدىغان ھەر يېڭى ئازاب ئىلگىرىكىسىدىن قاتتىق بولىدۇ. ئۇلار دوزاختا بۇ شەكىلدە مەڭگۈ ئازاب چېكىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ ۖ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ ۖ لَا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَىٰ شَيْءٍ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ
پەرۋەردىگارىنى ئىنكار قىلغانلارنىڭ قىلغان (ياخشى) ئەمەللىرى بورانلىق كۈندە شامال ئۇچۇرۇپ كەتكەن بىر دۆۋە كۈلگە ئوخشايدۇ، كاپىرلار (بۇ دۇنيادا) قىلغان ياخشى ئەمەللىرى ئۈچۈن ئازراقمۇ ساۋابقا ئېرىشەلمەيدۇ، بۇ چوڭقۇر ئېزىشتۇر (يەنى چوڭ زىياندۇر) — مۇھەممەد سالىھ
پەرۋەردىگارنى ئىنكار قىلغانلارنىڭ قىلغان ئەمەللىرى بورانلىق كۈندە شامال ئۇچۇرۇپ كەتكەن بىر دۆۋە كۈلگە ئوخشايدۇ، كاپىرلار بۇ دۇنيادا قىلغان ياخشى ئەمەللىرى ئۈچۈن ئازراقمۇ ساۋابقا ئېرىشەلمەيدۇ، بۇ چۇڭقۇر ئېزىشتۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىگە كافىر بولغانلارنىڭ ئەھۋالى مۇنداق: ئۇلارنىڭ ئەمەللىرى بورانلىق كۈندە شامال سورۇۋەتكەن بىر دۆۋە كۈلگە ئوخشايدۇ. ئۇلار ئەمەللىرىدىن ھېچ نەرسىنى قوللىرىدا تۇتالمايدۇ. ئەنە شۇ[3] چوڭقۇر ئازغۇنلۇقتۇر. — ئەنەس ئالىم
كافىرلارنىڭ بۇ دۇنيادا قىلغان تۇغقانلىرىغا سىيلە - رەھىم، ئاجىزلارغا خەير - ساخاۋەت ۋە ياخشى ئىشلارغا ئىئانە،... قاتارلىق ياخشى ئەمەللىرىنىڭ ئەھۋالى، قاتتىق بوران چىققان كۈندە شامال ئۇچۇرۇپ كەتكەن بىر دۆۋە كۈلگە ئوخشايدۇ. ئۇلار (ئىمان شەرتىنى ئورۇندىمىغانلىقى ئۈچۈن) ئۇ ئەمەللىرىدىن قىلچە پايدا ئالالمايدۇ. بۇ ئەھۋالدا بولۇش ھەقىقەتەن چوڭقۇر ئازغۇنلۇقتۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ۚ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ
ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئاللاھنىڭ ھەق ئاساستا ياراتقانلىقىنى (يەنى بىكار ياراتمىغانلىقىنى) كۆرمىدىڭمۇ؟ ئەگەر ئاللاھ خالىسا، (ئى ئىنسانلار!) سىلەرنى يوق قىلىۋېتىپ (ئورنۇڭلارغا سىلەردىن ياخشى) يېڭى ئادەملەرنى يارىتىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئاللاھنىڭ ھەق ئاساستا ياراتقانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئەگەر ئاللاھ خالىسا، -ئى ئىنسانلار!- سىلەرنى يوق قىلىۋېتىپ يېڭى ئادەملەرنى يارىتىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
كۆرمىدىڭمۇ؟ ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ھەق بىلەن ياراتتى. ئاللاھ خالىسا سىلەرنى كەتكۈزىۋېتىپ يېڭى خەلق كەلتۈرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
(19-20) ئى مۇھەممەد! ئاللاھنىڭ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ھەق بىلەن (ئۆز ھېكمىتىنىڭ تەلىپى بىلەن، ئۆزىنىڭ كامالى قۇدرىتىگە دالالەت قىلىدىغان شەكىلدە) ياراتقانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئى كافىرلار! شۇنچە چوڭ ئاسمانلارنى ۋە بىپايان زېمىننى ئۆز لايىقىدا ياراتقان ئاللاھ خالىسا سىلەرنى يوق قىلىۋېتىپ، يېڭى بىر خەلق كەلتۈرىدۇ. بۇنداق قىلىش ئاللاھقا تەس ئەمەس. «ھەق بىلەن»نىڭ مەنىسىنىڭ تەپسىلاتى تۆۋەندىكىچە: ئاللاھ تائالا ئاسمانلارنى، زېمىننى ۋە ئۇلاردىكى بارلىق مەخلۇقاتنى ئويۇن ئويناش ئۈچۈن ئەمەس، ئەكسىچە ئۆز ھېكمىتىنىڭ تەلىپىنى ئىجرا قىلىش ئۈچۈن، ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، ئىلمى چەكسىز ۋە ھېكمىتى چوڭقۇر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان شەكىلدە، ئىنسانىيەت ۋە باشقا بارلىق جانلىقلارنىڭ يارىتىلىشى، ياشىشى، مەۋجۇدىيىتىنى داۋاملاشتۇرۇشى قاتارلىق مەنپەئەتىگە مۇناسىپ كېلىدىغان قىلىپ ياراتقان ۋە ھەر نەرسىنى ئۆزىگە مۇۋاپىق جايغا ئورۇنلاشتۇرغان، شۇنداقلا ئۇلارنى ۋە ئۇلاردىكى ھەممە نەرسىنى ئىنسانىيەتنىڭ خىزمىتىگە سۇنغان. ئىنسانلارنى بولسا، چىرايلىق قامەت ۋە ئۇ مەخلۇقاتلاردىن پايدىلىنالىغۇدەك قابىلىيەتتە يارىتىپ، ئۇنىڭغا ياخشى - يامان يوللارنى تونۇتقان ۋە قايسى يولنى تاللاش توغرىسىدا ئىختىيار بەرگەن. ئىنسانىيەتكە ئۇ مەخلۇقاتلارنى نېمەتلەر سۈپىتىدە سۇنۇش ۋە ئۇلارغا مەزكۇر ئىختىيارنى بېرىش بىلەن بىرلىكتە، ئۇ مەخلۇقاتلارغا ئەقىل كۆزى بىلەن قاراپ، ئۇلارنىڭ ئۈستىدە تەپەككۇر قىلىپ، ئۆزى (ئاللاھ)نىڭ ئىلمى چەكسىز، ھېكمىتى چوڭقۇر، قۇدرىتى ئۇلۇغ ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتكەن ۋە ئالدىدا ئەيمىنىپ ئېھتىرام بىلەن ئېگىلگەن، شۇنداقلا رەھمىتى ھېسابسىز، نېمىتى سان - ساناقسىز ئىكەنلىكىنى چۈشىنىپ لايىقىدا شۈكۈر قىلغان كىشىلەرنى ئۆز ئىلتىپاتى بىلەن مۇكاپاتلايدىغانلىقىنى، ئۇنداق قىلمىغان كىشىلەرنى ئۆز ئادالىتى بىلەن جازالايدىغانلىقىنى، نازىل قىلغان كىتابلىرىدا پۈتۈن ئىنسانىيەتكە بىلدۈرگەن ۋە ئەلچىلىرى ئارقىلىق يەتكۈزگەن. ئەنە شۇ بىلدۈرگىنى بويىچە قىيامەت كۈنى ئادەم ئاتىدىن تارتىپ بارلىق ئىنسانلارنى قايتا تىرىلدۈرۈپ بىر مەيدانغا (مەھشەرگاھقا) يىغىدۇ ۋە ھەر ئىنساندىن ھېساب ئالىدۇ، شۇنداقلا ھېساب نەتىجىسىدە ئۇنى لايىق بولغان جايغا (جەننەتكە ياكى دوزاخقا) ئورۇنلاشتۇرىدۇ. ئىلاھىي ئادالەت ئەنە شۇنداق نامايان بولىدۇ: بېرىلگەن ئىمكان ئوخشاش، يۈكلەنگەن مەسئۇلىيەت ئوخشاش، ياخشى ئىش ۋە ئۇنىڭ مۇكاپاتى، يامان ئىش ۋە ئۇنىڭ جازاسى ئېنىق بىلدۈرۈلگەن، مۇكاپات ۋە جازانىڭ نېمىلىكىمۇ تەپسىلىي شەكىلدە بىلدۈرۈلگەن، ئاندىن ئالدىنئالا بىلدۈرۈلگەن بويىچە ئەمەلىيلەشكەن، ھېچكىم قىلچە زۇلۇمغا ئۇچرىمىغان. مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەرنىڭ «ئاسمانلارنى، زېمىننى ۋە ئۇلاردىكى نەرسىلەرنى ھەق بىلەن ياراتتى» دېگەن مەنىدىكى قىسمىدا ئۆتكەن «ھەق بىلەن» ئىپادىسىنىڭ مەنىسى ئەنە شۇ «ھېكمەت، قۇدرەت ۋە ئادالەتنى نامايان قىلىش ئۈچۈن» دېگەن بولىدۇ. ئاللاھ تائالا 16 ~ 20 - ئايەتلەردە پەيغەمبەرلەرگە قارشى چىقىپ ھالاك قىلىنغان قەۋملەرنىڭ ئاخىرەتتىكى جازاسىنى بىلدۈرىدۇ ۋە ياشاۋاتقان كافىرلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. 21 ~ 23 - ئايەتلەردە بولسا، بارلىق كافىرلارنىڭ قىيامەت مەيدانىدىكى ۋە دوزاختىكى ئەھۋالىنى، مۇئمىنلارنىڭ قىيامەت كۈنى جەننەتكە ئورۇنلاشتۇرىدىغانلىقىنى قىسقىچە بايان قىلىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ
بۇ ئاللاھقا قىيىن ئەمەس — مۇھەممەد سالىھ
بۇ ئاللاھقا قىيىن ئەمەس — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇ ئاللاھقا تەس ئەمەس. — ئەنەس ئالىم
-
وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ۚ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ ۖ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ
ئۇلار (يەنى خالايىقلار) نىڭ ھەممىسى (قىيامەت كۈنى قەبرىلىرىدىن) چىقىپ، ئاللاھقا مۇلاقات بولىدۇ، ئاجىزلىرى (يەنى ئەگەشكۈچىلىرى) مۇتەكەببىرلىرىگە (يەنى ئەگەشتۈرگۈچىلىرىگە): «شۈبھىسىزكى، بىز سىلەرنىڭ ئەگەشكۈچىڭلار ئىدۇق، سىلەر بىزگە بولۇۋاتقان ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئازراق دەپئى قىلالامسىلەر؟» دەيدۇ. ئۇلار: «ئاللاھ بىزنى ھىدايەت قىلغان بولسا ئىدى، بىز ئەلۋەتتە سىلەرنى ھىدايەت قىلاتتۇق، بىز مەيلى نالە ـ پەرياد قىلايلى، مەيلى سەۋر قىلايلى، بەرىبىر ئوخشاش، بىزگە ھېچقانداق قاچىدىغان جاي يوق» دەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنىڭ ھەممىسى قىيامەت كۈنى قەبرىلىرىدىن چىقىپ، ئاللاھقا مۇلاقات بولىدۇ، ئاجىزلىرى مۇتەكەببىر-ئەگەشتۈرگۈچى-لىرىگە: «شۈبھىسىزكى، بىز سىلەرنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىڭلار ئىدۇق، سىلەر بىزگە بولۇۋاتقان ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئازراق دەپئى قىلالامسىلەر؟» دەيدۇ. ئۇلار: «ئاللاھ بىزنى ھىدايەت قىلغان بولسا ئىدى، بىز ئەلۋەتتە سىلەرنى ھىدايەت قىلاتتۇق، بىز مەيلى نالە ـ پەرياد قىلايلى، مەيلى سەۋر قىلايلى، بەرىبىر ئوخشاش، بىزگە ھېچقانداق قاچىدىغان جاي يوق» دەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا چىقىدۇ. ئاجىزلار ئۆزلىرىنى چوڭ تۇتقانلارغا: «ئۆز ۋاقتىدا بىز سىلەرنىڭ ئەگەشكۈچىڭلار ئىدۇق، ھازىر سىلەر بىزدىن ئاللاھنىڭ ئازابىدىن بىرەر نەرسە دەپئى قىلالامسىلەر؟» دەيدۇ. ئۇلار: «ئەگەر ئاللاھ بىزگە توغرا يولنى كۆرسەتسە ئىدى، بىزمۇ سىلەرگە توغرا يولنى كۆرسەتكەن بولاتتۇق. ھازىر نالە - پەرياد قىلساقمۇ، سەۋر قىلساقمۇ ئوخشاش. قاچىدىغان ھېچقانداق يېرىمىز يوق» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
قىيامەت كۈنى بارلىق كافىرلار قايتا تىرىلدۈرۈلۈپ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا كەلتۈرۈلىدۇ ۋە ھەممىسى ئاللاھقا ھېساب بېرىدۇ. ھېسابتىن كېيىن دوزاخقا تاشلىنىدۇ. ئۇلار دوزاختا ئۆزئارا تارتىشىدۇ: دۇنيادا ئۆزلىرى چوڭ بىلگەن كىشىلەرگە قارىغۇلارچە ئەگىشىپ ئازغۇنلۇقتا ياشاپ ئۆلگەنلەر ئۇ چوڭلىرىغا: «بىز سىلەرنىڭ كەينىڭلارغا كىرىپ پەيغەمبەرلەرگە قارشى چىققان ۋە ئۇلار دەۋەت قىلغان يولنى تەرك ئېتىپ سىلەر باشلىغان يولدا سىلەرگە ئەگىشىپ ماڭغان ئىدۇق. ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا، پەيغەمبەرلەر باشلىغان يول توغرا، سىلەر باشلىغان يول خاتا چىقتى، نەتىجىدە بىز سىلەرگە ئەگەشكەنلىكىمىز ئۈچۈن ئاللاھ تەرىپىدىن دوزاخقا مەھكۇم قىلىندۇق، ئەمدى سىلەر ئاللاھنىڭ ئازابىدىن بىرەر نەرسىنى بىزدىن دەپئى قىلالامسىلەر؟» دەيدۇ، ئازغۇنلۇق كاتتىباشلىرى ئەگەشكۈچىلىرىنىڭ بۇ ئاچچىق گەپلىرىگە مۇنداق دەپ جاۋاب بېرىدۇ: «ئەگەر ئاللاھ بىزنى ھىدايەتكە مۇۋەپپەق قىلسا ئىدى، بىز سىلەرنى توغرا يولغا باشلىغان بولاتتۇق، لېكىن بىز ئۆزىمىز ئۈچۈن خاتا يولنى تاللىدۇق، سىلەرنىمۇ شۇ يولغا باشلىدۇق، بىزنىڭ ئۆزىمىز توغرا يولدا مېڭىپ سىلەرنى خاتا يولغا باشلىغىنىمىز يوق، نەتىجىدە بىزمۇ سىلەرمۇ ئوخشاش ئاقىۋەتكە دۇچار بولدۇق، ئەمدى بىز ۋە سىلەر - ھەممىمىز نالە - پەرياد قىلساقمۇ سەۋر قىلساقمۇ بەرىبىر، نەتىجە ئۆزگەرمەيدۇ، ھېچبىرىمىز بۇ ئازابتىن قۇتۇلالمايمىز». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي ۖ فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ ۖ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ ۖ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ ۗ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
ئىش پۈتكەندە (يەنى ھېساب تۈگەپ، جەننەتىلەر بىلەن دوزىخىلار ئايرىلىپ بولغاندا)، شەيتان: «ئاللاھ ھەقىقەتەن سىلەرگە (ئىتائەت قىلغۇچىنى مۇكاپاتلاش، ئاسىيلىق قىلغۇچىنى جازالاشتىن ئىبارەت) راست ۋەدىنى قىلغان ئىدى، (ۋەدىسىگە ۋاپا قىلدى). مەن سىلەرگە (ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىش، ساۋاب، جازا دېگەنلەر يوق، دەپ يالغان) ۋەدە قىلغان ئىدىم، (ۋەدەمگە) خىلاپلىق قىلدىم، سىلەرگە مېنىڭ (كۇفرىغا، گۇناھقا زورلىغۇدەك) ھۆكۈمرانلىقىم بولغىنى يوق، مەن سىلەرنى پەقەت (گۇمراھلىققا) دەۋەت قىلدىم، سىلەر (دەۋىتىمنى) قوبۇل قىلدىڭلار، شۇنىڭ ئۈچۈن مېنى ئەيىبلىمەڭلار، ئۆزۈڭلارنى ئەيىبلەڭلار، مەن سىلەرگە ياردەم بېرىپ سىلەرنى قۇتقۇزالمايمەن، سىلەرمۇ ماڭا ياردەم بېرىپ مېنى قۇتقۇزالمايسىلەر، مەن سىلەرنىڭ بۇرۇن مېنى ئاللاھقا (ئىبادەتتە) شېرىك قىلغانلىقىڭلارنى ئېتىراپ قىلمايمەن، شۈبھىسىزكى، زالىملار چوقۇم قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ» دەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئىش پۈتكەندە، شەيتان: «ئاللاھ ھەقىقەتەن سىلەرگە راست ۋەدىنى قىلغان ئىدى. مەن سىلەرگە ۋەدە قىلغان ئىدىم، ۋەدەمگە خىلاپلىق قىلدىم، سىلەرگە مېنىڭ ھۆكۈمرانلىقىم بولغىنى يوق، مەن سىلەرنى پەقەت گۇمراھلىققا دەۋەت قىلدىم، سىلەر دەۋىتىمنى قوبۇل قىلدىڭلار، شۇنىڭ ئۈچۈن مېنى ئەيىبلىمەڭلار، ئۆزۈڭلارنى ئەيىبلەڭلار، مەن سىلەرگە ياردەم بېرىپ سىلەرنى قۇتقۇزالمايمەن، سىلەرمۇ ماڭا ياردەم بېرىپ مېنى قۇتقۇزالمايسىلەر، مەن سىلەرنىڭ بۇرۇن مېنى ئاللاھقا شېرىك قىلغانلىقىڭلارنى ئېتىراپ قىلمايمەن، شۈبھىسىزكى، زالىملار چوقۇم قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ» دەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىشلار بىر تەرەپ قىلىنىپ بولغاندا شەيتان ئۇلارغا مۇنداق دەيدۇ: «شۈبھىسىزكى، ئاللاھ سىلەرگە ئەمەلگە ئاشىدىغان ۋەدىنى ۋەدە قىلدى. مەنمۇ سىلەرگە ۋەدە قىلدىم، لېكىن ۋەدەمگە خىلاپلىق قىلدىم. سىلەرنى زورلغىنىم يوق. مەن سىلەرنى پەقەت چاقىردىم، سىلەر چاقىرىقىمنى قوبۇل قىلدىڭلار. شۇنىڭ ئۈچۈن سىلەر مېنى ئەيىبلىمەڭلار، ئۆزۈڭلارنى ئەيىبلەڭلار! مەنمۇ سىلەرنىڭ دادىڭلارغا يېتەلمەيمەن، سىلەرمۇ مېنىڭ دادىمغا يېتەلمەيسىلەر! مەن سىلەرنىڭ ئىلگىرى مېنى ئاللاھقا شىرىك قىلىشىڭلارنىمۇ قوبۇل قىلمىغان ئىدىم». شۈبھىسىزكى، زالىملار ئۈچۈن ئەلەملىك ئازاب بار. — ئەنەس ئالىم
ئۇ ئەسنادا شەيتان مۇنداق دەيدۇ: «ئاللاھ سىلەرگە كىتابلىرى ۋە ئەلچىلىرى ئارقىلىق ‹ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىش، ھېساب ۋە جەننەت - دوزاخ ھەق، ئەلچىلىرىمگە ئەگەشكەنلەرگە جەننەت، ئەگەشمىگەنلەرگە دوزاخ بار› دەپ توغرا ۋەدە قىلغان ئىدى، ئاللاھنىڭ ئۇ ۋەدىسى راست چىقتى. مەن بولسام، سىلەرگە: ‹ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىش، ھېساب ۋە جەننەت - دوزاخ يوق، بولغان تەقدىردىمۇ ئۇنچىۋالا جاپا تارتىشىڭلارغا كېرەك يوق، تېخى ۋاقىت بار، ئەتە - ئۆگۈن تەۋبە قىلارسىلەر، ئاللاھنىڭ رەھمىتى كەڭ، بىر شەكىلدە قۇتۇلغىلى بولىدۇ، قۇتۇلۇش يوللىرى پەرقلىقمۇ بولىدۇ،...› دەپ يالغان ۋەدە قىلغان ئىدىم، مېنىڭ ۋەدەم يالغان چىقتى، مېنىڭ سىلەرگە ماڭا ئەگىشىشىڭلار توغرىسىدا بېسىم قىلغىنىم يوق؛ مەن سىلەرنى پەقەت چاقىردىم، سىلەر چاقىرىقىمنى قوبۇل قىلدىڭلار، شۇڭلاشقا ئەمدى ماڭا ئەمەس ئۆزۈڭلارغا تاپا قىلىڭلار، مەنمۇ سىلەرنى قۇتقۇزالمايمەن، سىلەرمۇ مېنى قۇتقۇزالمايسىلەر، مەن ئۆز ۋاقتىدا (دۇنيادا) سىلەرنىڭ مېنى ئاللاھقا شېرىك قىلىپ ئاللاھقا بويسۇنۇشنى تەرك ئېتىپ ماڭا بويسۇنۇشۇڭلارنى قوبۇل قىلمىغان ئىدىم، ئەمدى شۇ بىر ھەقىقەتكى: مەن ۋە مېنى ئاللاھقا شېرىك قىلغان سىلەر (بارلىق زالىملار) ناھايىتى ئېغىر ئازاب بىلەن ئازابلىنىمىز». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأُدْخِلَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ ۖ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار، پەرۋەردىگارىنىڭ ئىزنى بىلەن، ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرىدۇ، ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ، (پەرىشتىلەر ئۇلارنى ھۆرمەتلەپ) سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن، دەپ سالام بېرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار، رەببىنىڭ ئىزنى بىلەن، ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرىدۇ، ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلارنىڭ جەننىتىكى سالاملىرى «ئامانلىق!!!»تۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىمان ئېيتىپ ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار ئېقىن سۇلىرى بار جەننەتلەرگە كىرگۈزۈلىدۇ، رەببىنىڭ رۇخسىتى بىلەن ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇ جەننەتلەردە سالام بىلەن قارشى ئېلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم
قىيامەت كۈنى مۇئمىنلارمۇ تىرىلدۈرۈلۈپ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا كەلتۈرۈلىدۇ ۋە ئاللاھقا ھېساب بېرىدۇ، ئاندىن جەننەتكە ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ، شۇنداقلا مەڭگۈ بەخت - سائادەتكە ئېرىشىدۇ ۋە سالام بىلەن تەبرىكلىنىدۇ. ئاللاھ تائالا 21 ~ 23 - ئايەتلەردە كافىرلارنىڭ ۋە مۇئمىنلارنىڭ ئاخىرەتتىكى ئەھۋالىنى بىلدۈرىدۇ. 24 ~ 30 - ئايەتلەردە بولسا، ئۇ ئىككى پىرقىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى پەرقنى مىسال كەلتۈرۈپ بايان قىلىدۇ ۋە مەككە مۇشرىكلىرىنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ
ئاللاھنىڭ مۇنداق بىر تەمسىل كۆرسەتكەنلىكىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ كەلىمە تەييىبە (يەنى ياخشى سۆز، ئىمان كەلىمىسى) يىلتىزى يەرنىڭ ئاستىدا بولغان، شېخى ئاسمانغا تاقاشقان — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھنىڭ مۇنداق بىر مىسال كۆرسەتكەنلىكىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ كەلىمە تەييىبە، يىلتىزى يەرنىڭ ئاستىدا بولغان، شېخى ئاسمانغا تاقاشقان — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھنىڭ ياخشى سۆزنى نېمىگە ئوخشاتقانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئاللاھ ياخشى سۆزنى يىلتىزى مۇستەھكەم، شاخلىرى ناھايىتى ئېگىز ياخشى دەرەخكە ئوخشاتتى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئاللاھنىڭ ئىمان ۋە كۇفرى كەلىمىلىرى ئۈچۈن قانداق مىسال بايان قىلغانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ (بۇ ئىپادە، ئۆزىنىڭ داۋامىدىكى سۆزنىڭ مەنىسىگە قىزىقتۇرۇش، ئەجەبلىنىشكە ئۈندەش ۋە ئۇنىڭ ناھايىتى ئېنىق ئىكەنلىكىنى تەكىتلەش قاتارلىقلار ئۈچۈن ئېيتىلىدۇ): ئىمان كەلىمىسى (تەۋھىد ئېتىقادى ۋە ئۇنىڭ ئىپادىلىرى) زېمىنغا چوڭقۇر يىلتىز تارتقان، شېخى ئاسمان تەرەپكە ئېگىز ئۆسكەن ياخشى دەرەخكە ئوخشايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا ۗ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
پەرۋەردىگارىنىڭ ئىزنى بىلەن ۋاقتى ـ ۋاقتىدا مېۋە بېرىپ تۇرىدىغان ئېسىل دەرەخقە ئوخشايدۇ. ئاللاھ كىشىلەرگە ۋەز ـ نەسىھەت ئالسۇن دەپ، ئۇلارغا نۇرغۇن تەمسىللەرنى كەلتۈرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
رەببىنىڭ ئىزنى بىلەن ۋاقتى ـ ۋاقتىدا مېۋە بېرىپ تۇرىدىغان ئېسىل دەرەخقە ئوخشايدۇ. ئاللاھ كىشىلەرگە ۋەز ـ نەسىھەت ئالسۇن دەپ، ئۇلارغا نۇرغۇن مىساللارنى كەلتۈرىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ دەرەخ رەببىنىڭ رۇخسىتى بىلەن ھەر زامان مېۋىسىنى بېرىدۇ. ئاللاھ ئىنسانلارنىڭ ئويلىنىشى ئۈچۈن ئۇلارغا ئاشۇنداق مىساللارنى بايان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ ياخشى دەرەخ ھەر ۋاقىت رەببىنىڭ ئىرادىسى ۋە يارىتىشى بىلەن مېۋە بېرىپ تۇرىدۇ. ئىمان ئېتىقادى ئەنە شۇ دەرەخكە ئوخشاش دىلغا مۇستەھكەم ئورنايدۇ، تىلدا تۇراقلىق شەكىلدە ۋە دەلىللەر بىلەن جارى بولىدۇ، ئۇنىڭ مېۋىسى بولغان ياخشى ئەمەل، گۈزەل ئەخلاق ۋە دۇرۇس مۇئامىلىلەر ھېچبىر زامان توختىماستىن سادىر بولۇپ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا يۈكسىلىپ تۇرىدۇ. ئاللاھ ئىنسانلارنى تەپەككۇر قىلسۇن، ئويلانسۇن ۋە ھەقنى لايىق رەۋىشتە چۈشەنسۇن دەپ قۇرئاندا مۇشۇنداق مىساللارنى بايان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ
يامان سۆز (يەنى كۇفرى كەلىمىسى) زېمىندىن قومۇرۇپ تاشلانغان، ھېچقانداق قارارى يوق ناچار دەرەخقە ئوخشايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
يامان سۆز، زېمىندىن قومۇرۇپ تاشلانغان، ھېچقانداق قارارى يوق ناچار دەرەخقە ئوخشايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
يامان سۆز بولسا، يىلتىزى يەرنىڭ ئۈستىدىن قومۇرۇلغان، تىك تۇرالمايدىغان ناچار دەرەخكە ئوخشايدۇ. — ئەنەس ئالىم
كۇفرى كەلىمىسى يەرگە يۈزەكى يىلتىز تارتقان، يىلتىزىدىن قومۇرۇۋېتىلگەن، مۇقىم تۇرالمايدىغان ۋە مېۋە بەرمەيدىغان ناچار دەرەخكە ئوخشايدۇ، چۈنكى ئىنكار ئېتىقادى ئەقىلگە ۋە فپىترەتىترەتكە خىلاپ كەلگەنلىكى ئۈچۈن دىلغا ئورنىمايدۇ، تىلدا تۇراقلىق ۋە دەلىللىك شەكىلدە ئىپادىلەنمەيدۇ، ئۇنىڭدىن چىرايلىق سۆز ۋە ياخشى ئىش ئەمەس ئەكسىچە ئۇنىڭدىن ھەر بىرى بىرەر تىكەن ھېسابلىنىدىغان يالغان سۆز، يامان ئىش ۋە ناچار ئىللەت سادىر بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ ۖ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ ۚ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ
ئاللاھ مۆمىنلەرنى مۇستەھكەم ئىمان بىلەن دۇنيادا ۋە ئاخىرەتتە مەھكەم تۇرغۇزىدۇ. ئاللاھ زالىملارنى گۇمراھ قىلىدۇ، ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ مۇئمىنلارنى مۇستەھكەم ئىمان بىلەن دۇنيادا ۋە ئاخىرەتتە مەھكەم تۇرغۇزىدۇ. ئاللاھ زالىملارنى گۇمراھ قىلىدۇ، ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ مۇئمىنلارنى دۇنيا ھاياتىدا ۋە ئاخىرەتتە ئۆزگەرمەس سۆزنىڭ ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرغۇزىدۇ[4]. ئاللاھ زالىملارنى ئازدۇرىدۇ. ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ مۇئمىنلارنى دۇنيا ھاياتىدا ۋە ئاخىرەتتە مەزكۇر تۇراقلىق سۆز (ئىمان كەلىمىسى)نىڭ ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرغۇزىدۇ: دۇنيا ھاياتى بويىچە ئۇلارنى ئۇ سۆزنىڭ مەنىسىگە ئۇيغۇن ياشىغىلى ۋە ئاخىرەتنىڭ باشلىنىشى بولغان قەبرىدىكى سوئال - سوراقلارغا ئۇ سۆز بويىچە جاۋاب بەرگىلى نېسىپ قىلىدۇ. كافىرلارنى بولسا، ئۇ سۆزدىن يىراقلاشتۇرۇۋېتىدۇ؛ ئۇلار ئۆزلىرى ئازغۇنلۇقنى تاللىغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھ ئۇلارنى دۇنيادا ئازغۇنلۇقتا ياشاشقا مۇيەسسەر قىلىدۇ ۋە قەبرىدىكى سوئاللارغا توغرا جاۋاب بېرىشكە مۇيەسسەر قىلمايدۇ. ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ، جۈملىدىن خالىغىنىنى ھەقتە مۇستەھكەم تۇرغۇزىدۇ، خالىغىنىنى ھەقتىن يىراقلاشتۇرىدۇ. ئەسكەرتىش: بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنى ئۆلگەن ئىنسانغا قەبرىدە سوئال - سوراق بارلىقىغا دالالەت قىلىدۇ. قۇرئان كەرىمدە قەبرىدىكى سوئال - سوراق، نېمەت ۋە ئازابنىڭ بارلىقىغا دالالەت قىلىدىغان بىرقانچە ئايەت بار بولۇپ، ئۇ ئايەتلەرنى ئىمان بىلەن ئوقۇغان ۋە ئىمان بىلەن چۈشىنىشكە تىرىشقانلار بۇ ھەقتە توغرا پىكىرگە ئىگە بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ
ئاللاھنىڭ بەرگەن نېمىتىگە كۇفرىلىق قىلغان ۋە ئۆز قەۋمىنى (ئازدۇرۇش بىلەن) ھالاكەت مەۋقەسىگە چۈشۈرۈپ قويغانلارنى كۆرمىدىڭمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھنىڭ بەرگەن نېمىتىگە كۇفرىلىق قىلغان ۋە ئۆز قەۋمىنى ئازدۇرۇش بىلەن ھالاكەت مەۋقەسىگە چۈشۈرۈپ قويغانلارنى كۆرمىدىڭمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھنىڭ نېمىتىگە شۈكۈر ئېيتىشنىڭ ئورنىغا تۇزكورلۇق قىلغان ۋە قەۋمىنى ھالاكەت يۇرتىغا باشلىغان كىشىلەرنى كۆرمىدىڭمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
(28-29) ئى مۇھەممەد! ئاللاھنىڭ نېمەتلىرى بولغان قۇرئانغا بويسۇنۇش ۋە ئۇنى يەتكۈزگەن پەيغەمبەرگە (ساڭا) ئەگىشىش ئارقىلىق ئۇ نېمەتلەرگە شۈكۈر قىلىشنىڭ ئورنىغا ئىنكار قىلىش بىلەن ئۇلارغا تۇزكورلۇق قىلغان، شۇنداقلا ئۆز قەۋمىنى ھالاكەت يۇرتى بولغان دوزاخقا باشلاپ ماڭغان شۇ مۇشرىكلارغا قارىغىنا. ئۇلار قىيامەت كۈنى دوزاخقا كىرىپ مەڭگۈ ئازاب چېكىدۇ. دوزاخ نېمىدېگەن يامان قارارگاھ! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا ۖ وَبِئْسَ الْقَرَارُ
(ھالاكەت مەۋقەسى) جەھەننەمدۇركى، ئۇلار جەھەننەمگە كىرىدۇ، ئۇ نېمىدېگەن يامان جاي! — مۇھەممەد سالىھ
-ھالاكەت مەۋقەسى- جەھەننەمدۇركى، ئۇلار ئۇنىڭغا كىرىدۇ، ئۇ نېمىدېگەن يامان جاي! — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ھالاكەت يۇرتى جەھەننەمدۇر. ئۇلار ئۇنىڭ ئىچىگە كىرىپ كۆيىدۇ. ئۇ نېمىدېگەن يامان قارارگاھ! — ئەنەس ئالىم
-
وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ ۗ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ
ئۇلار (كىشىلەرنى) ئاللاھنىڭ يولىدىن (يەنى ئىسلام دىنىدىن) ئازدۇرۇش ئۈچۈن، ئاللاھقا نۇرغۇن شېرىكلەرنى پەيدا قىلىۋالدى. ئۇلارغا: «(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) بەھرىمەن بولدۇڭلار، شۈبھىسىزكى، سىلەرنىڭ بارىدىغان جايىڭلار دوزاختۇر» دېگىن — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ يولىدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن، ئاللاھقا نۇرغۇن شېرىكلەرنى قىلىۋالدى. ئۇلارغا: «-دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن- بەھرىمەن بولدۇڭلار، شۈبھىسىزكى، سىلەرنىڭ بارىدىغان جايىڭلار دوزاختۇر» دېگىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ يولىدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن بەزى كىشىلەرنى ئاللاھ بىلەن ئوخشاش كۆردى. ئۇلارغا ئېيتقىنكى: «دۇنيا مەنپەئەتلىرىدىن قولۇڭلاردىن كېلىشىچە بەھرىمەن بولۇۋېلىڭلار، چۈنكى ئاخىرى ئورۇنلىشىدىغان يېرىڭلار دوزاختۇر». — ئەنەس ئالىم
ئۇلار ئاللاھنىڭ بىر قىسىم ئالاھىدىلىكلىرىنى بەزى شەيئى ۋە شەخسلەردىمۇ بار دەپ قاراپ ۋە ئۇلارنىڭ ئاللاھقا قارشى بەزى ئىشلارنى قىلالايدىغانلىقىنى دەۋا قىلىپ ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ يولىدىن توستى. ئى مۇھەممەد! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: «نەپسى خاھىشىڭلارغا ئەگىشىپ ۋاقىتلىق كەيپ - ساپا سۈرۈپ تۇرۇڭلار، چۈنكى قىيامەت كۈنى دوزاخقا ئورۇنلاشتۇرۇلىسىلەر ۋە ئۇنىڭ ئىچىدە مەڭگۈ ئازاب چېكىسىلەر». ئاللاھ تائالا 30 - ئايەتتە كافىرلارنى تەھدىت قىلىدۇ ۋە ئاگاھلاندۇرىدۇ. 31 ~ 34 - ئايەتلەردە بولسا، مۇئمىنلارنى بۇ دۇنيادىكى پۇرسەتنى غەنىيمەت بىلىپ قولىدىن كېلىشىچە ياخشى ئەمەللەرنى قىلىۋېلىشقا بۇيرۇيدۇ، ئۆز قۇدرىتى ۋە رەھمىتىنىڭ دەلىللىرىنى بايان قىلىدۇ، نېمەتلىرىنى ئەسلىتىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قُلْ لِعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خِلَالٌ
مۆمىن بەندىلىرىمگە ئېيتقىنكى، ئۇلار نامازنى ئادا قىلسۇن، ئالدى ـ ساتتىمۇ، دوستلۇقمۇ بولمايدىغان كۈن (يەنى قىيامەت كۈنى) كېلىشتىن بۇرۇن، بىز ئۇلارغا بەرگەن مال ـ مۈلۈكتىن يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا يوسۇندا سەدىقە قىلسۇن — مۇھەممەد سالىھ
مۇئمىن بەندىلىرىمگە ئېيتقىنكى: ئۇلار نامازنى ئادا قىلسۇن، ئالدى ـ ساتتىمۇ، دوستلۇقمۇ بولمايدىغان قىيامەت كۈنى كېلىشتىن بۇرۇن، بىز ئۇلارغا بەرگەن مال ـ مۈلۈكتىن يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا يوسۇندا سەدىقە قىلسۇن — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇئمىن بەندىلىرىمگە ئېيتقىن: «نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىسۇن، ئېلىم - سېتىم ۋە دوستلۇق بولمايدىغان كۈن كېلىشتىن ئىلگىرى، بىز ئاتا قىلغان رىزىقتىن يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا چىقىم قىلسۇن». — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! مۇئمىن بەندىلىرىمگە ئېيتقىن: «بەش ۋاخ نامازنى لايىق رەۋىشتە ئادا قىلىشنى داۋاملاشتۇرسۇن، بىز ئاتا قىلغان رىزىقتىن ئېلىم - سېتىم ۋە دوستلۇق بولمايدىغان قىيامەت كۈنى كېلىشتىن ئىلگىرى يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا ھالدا چىقىم قىلسۇن». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهَارَ
ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتتى، بۇلۇتتىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردى، يامغۇر سۈيى بىلەن سىلەرگە رىزىق قىلىپ نۇرغۇن مېۋىلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى، ئاللاھ سىلەرگە ئۆز ئەمرى بويىچە دېڭىزدا قاتنايدىغان كېمىلەرنى بويسۇندۇرۇپ بەردى، سىلەرگە دەريالارنى بويسۇندۇرۇپ بەردى — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتتى، بۇلۇتتىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردى، يامغۇر سۈيى بىلەن سىلەرگە رىزىق قىلىپ نۇرغۇن مېۋىلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى، ئاللاھ سىلەرگە ئۆز ئەمرى بويىچە دېڭىزدا قاتنايدىغان كېمىلەرنى بويسۇندۇرۇپ بەردى، سىلەرگە دەريالارنى بويسۇندۇرۇپ بەردى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ شۇنداق زاتكى، ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ياراتتى، ئاسماندىن سۇ چۈشۈرۈپ، سىلەرگە رىزىق بولسۇن دەپ ئۇ سۇ ئارقىلىق تۈرلۈك مېۋە ۋە مەھسۇلاتلارنى چىقاردى، ئۆز ئەمرى بىلەن دېڭىزدا ئۈزۈشى ئۈچۈن كېمىلەرنى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەردى، ئۆستەڭلەرنى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەردى، — ئەنەس ئالىم
(32-34) ئى ئىنسانلار! ئاللاھ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى يوقتىن ياراتقان، ئاسماندىن سۇ چۈشۈرۈپ ئۇنىڭ بىلەن سىلەرنىڭ رىزقىڭلار بولغان ئاشلىق ۋە مېۋە مەھسۇلاتلىرىنى يېتىشتۈرگەن، دېڭىزلاردىكى كېمىلەرنى، ئۆستەڭلەرنى، قۇياشنى، ئاينى ۋە كېچە - كۈندۈزنى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەرگەن زاتتۇر.. شۇنىڭدەك، ئاللاھ سىلەرگە ھاياتىڭلاردا ئېھتىياجىڭلار چۈشىدىغان ھەر نەرسىنى ئاتا قىلغان زاتتۇر. سىلەر ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى سانىغىلى تۇرساڭلار، ئۇلارنى ساناپ تۈگىتەلمەيسىلەر. ئىنسان ھەقىقەتەن بەك زالىم ۋە ناھايىتى تۇزكوردۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ
سىلەرگە ئاي بىلەن كۈننى تەرتىپلىك دەۋر قىلىپ تۇرىدىغان قىلىپ بويسۇندۇرۇپ بەردى، سىلەرگە كېچە بىلەن كۈندۈزنى بويسۇندۇرۇپ بەردى — مۇھەممەد سالىھ
سىلەرگە ئاي بىلەن كۈننى تەرتىپلىك دەۋر قىلىپ تۇرىدىغان قىلىپ بويسۇندۇرۇپ بەردى، سىلەرگە كېچە بىلەن كۈندۈزنى بويسۇندۇرۇپ بەردى — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇنتىزىم ئايلىنىپ تۇرىدىغان قۇياشنى ۋە ئاينى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەردى، كېچە بىلەن كۈندۈزنى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەردى، — ئەنەس ئالىم
-
وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ ۚ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا ۗ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
ئاللاھ سىلەرگە سورىغان نەرسەڭلارنىڭ ھەممىسىنى بەردى، سىلەر ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى ساناپ تۈگىتەلمەيسىلەر، ئىنسان، شەك ـ شۈبھىسىزكى، زۇلۇم قىلغۇچىدۇر، (ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىگە) كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ سىلەرگە سورىغان نەرسەڭلارنىڭ ھەممىسىنى بەردى، سىلەر ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى ساناپ تۈگىتەلمەيسىلەر، كاپىر ئادەم، شەك ـ شۈبھىسىزكى، زۇلۇم قىلغۇچىدۇر، -ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىگە- كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەرگە سىلەر ئېھتىياجلىق بولغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى بەردى. ئەگەر ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى سانىغىلى تۇرساڭلار، ئۇلارنى ساناپ بولالمايسىلەر. شۈبھىسىزكى، ئىنسان ھەقىقەتەن زالىمدۇر، تۇزكوردۇر. — ئەنەس ئالىم
-
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئېيتتى: «پەرۋەردىگارىم! بۇ جاينى (يەنى مەككىنى) تىنچ (جاي) قىلىپ بەرگىن، مېنى ۋە مېنىڭ ئەۋلادلىرىمنى بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن يىراق قىلغىن — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئېيتتى: «رەببىم! بۇ - مەككەدىن ئىبارەت - بۇ جاينى تىنچ قىلىپ بەرگىن، مېنى ۋە مېنىڭ ئەۋلادلىرىمنى بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن يىراق قىلغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم مۇنداق دېدى: «رەببىم! بۇ شەھەرنى ئامان قىلغىن، مېنى ۋە بالىلىرىمنى بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن ساقلىغىن! — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! مەككىلىكنىڭ ئاتىسى بولغان ئىبراھىمنىڭ ئۆز ۋاقتىدا مۇنۇ دۇئالارنى قىلىپ رەببىگە ئىلتىجا قىلغانلىقىنى مەككىلىككە ئېيتىپ بەرگىن: «رەببىم! بۇ شەھەرنى ئۆز ئاھالىسىگە ۋە باشقا جايلاردىن كەلگەنلەرگە ئامان شەھەر قىلىپ بەرگىن، ئۇلار بۇ شەھەردە جان ۋە ماللىرىغا بىرەر زىيانكەشلىك كېلىشتىن قورقمىسۇن. مېنى، بالا - چاقا ۋە نەۋرە - چەۋرىلىرىمنى بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن ساقلىغىن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ ۖ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي ۖ وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
پەرۋەردىگارىم! ئۇلار (يەنى بۇتلار) نۇرغۇن كىشىلەرنى ئازدۇردى (يەنى نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ئېزىشىغا سەۋەبچى بولدى)، كىمكى ماڭا ئەگەشكەن ئىكەن، ئۇ مېنىڭ دىنىمدىدۇر، كىمكى ماڭا ئاسىيلىق قىلغان ئىكەن، سەن ئەلۋەتتە (ئۇنىڭغا) مەغپىرەت قىلىشقا ۋە مەرھەمەت قىلىشقا (قادىرسەن) — مۇھەممەد سالىھ
رەببىم! ئۇلار نۇرغۇن كىشىلەرنى ئازدۇردى، كىمكى ماڭا ئەگەشكەن ئىكەن، ئۇ مېنىڭ دىنىمدىدۇر، كىمكى ماڭا ئاسىيلىق قىلغان ئىكەن، سەن ئەلۋەتتە مەغپىرەت قىلغۇچى ۋە مەرھەمەت قىلغۇچىسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىم! ھەقىقەتەن ئۇ بۇتلار نۇرغۇن ئىنسانلارنىڭ ئېزىپ كېتىشىگە سەۋەبچى بولدى. بۇنىڭدىن ئېتىبارەن كىم ماڭا ئەگەشسە مەندىندۇر، كىم ماڭا ئاسىيلىق قىلسا سەن ئەلۋەتتە مەغپىرەت قىلغۇچىسەن، كۆپ ئىنئام قىلغۇچىسەن. — ئەنەس ئالىم
رەببىم! ئۇ بۇتلار نۇرغۇن ئىنسانلارنىڭ مۇشرىك بولۇپ كېتىشىگە سەۋەبچى بولدى. رەببىم! نەسلىمدىن ماڭا ئەگەشكەنلەر مېنىڭ يولۇمدىكى كىشىلەردۇر. ماڭا ئاسىيلىق قىلغانلار يولۇمدىن چىققان كىشىلەردۇر. ئۇلارنى ئازابلىساڭ ئادالىتىڭ بىلەن ئۇلارغا ئۆز قىلمىشىنىڭ جازاسىنى بەرگەن بولىسەن، ناۋادا ئۇلارنى كەچۈرسەڭ ئۇلارغا ئىلتىپات قىلىپ مەغپىرەت ۋە مەرھەمەت قىلغان بولىسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ
پەرۋەردىگارىمىز! ئەۋلادىمنىڭ بىر قىسىمىنى (يەنى بالام ئىسمائىل بىلەن ئايالىم ھاجەرنى) ناماز ئوقۇسۇن (يەنى ساڭا ئىبادەت قىلسۇن دەپ) سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭنىڭ قېشىدىكى ئېكىنسىز بىر ۋادىغا (يەنى مەككىگە) ئورۇنلاشتۇردۇم. پەرۋەردىگارىمىز! بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ دىللىرىنى ئۇلارغا مايىل قىلغىن، ئۇلارنى شۈكۈر قىلسۇن دەپ تۈرلۈك مېۋىلەرنى ئۇلارغا رىزىق قىلىپ بەرگىن — مۇھەممەد سالىھ
رەببىمىز! ئەۋلادىمنىڭ بىر قىسمى- بولغان بالام ئىسمائىل بىلەن ئايالىم ھاجەر-نى ناماز ئوقۇسۇن دەپ سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭنىڭ قېشىدىكى ئېكىنسىز بىر ۋادى-مەككە-گە ئورۇنلاشتۇردۇم، رەببىمىز! بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ دىللىرىنى ئۇلارغا مايىل قىلغىن، تۈرلۈك مېۋىلەرنى ئۇلارغا رىزىق قىلىپ بەرگىن، شۈكرى قىلىپ قالسا ئەجەب ئەمەس! — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىمىز! مەن ئائىلەمنىڭ بىر قىسمىنى سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭنىڭ يېنىدىكى تېرىقچىلىققا ناباب قاقاس ۋادىغا يەرلەشتۈردۈم. رەببىمىز! ئۇلارنى، نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىسۇن دەپ شۇنداق قىلدىم. شۇڭا بىر قىسىم ئىنسانلارنىڭ كۆڭۈللىرىنى ئۇلارغا مايىل قىلغىن، ئۇلارغا ھەر خىل مېۋە ۋە مەھسۇلاتلاردىن رىزىق ئاتا قىلغىن. ئۈمىد قىلىمەنكى، ئۇلار شۈكۈر قىلغاي. — ئەنەس ئالىم
رەببىمىز! مەن ئائىلەمنىڭ بىر قىسمى بولغان ئوغلۇم ئىسمائىلنى ۋە ئۇنىڭ ئانىسىنى سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭنىڭ يېنىدىكى تېرىقچىلىققا ناباب ۋادىغا ئورۇنلاشتۇردۇم. رەببىمىز! ئۇلارنىڭ ساڭا ئىبادەت قىلىشى، بولۇپمۇ نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىشى ئۈچۈن ئۇلارغا ياردەم قىلغىن، بىر قىسىم ئىنسانلارنىڭ كۆڭۈللىرىنى ئۇلار ياشىغان مەككىگە كېلىپ ھەج ۋە ئۆمرە قىلىشقا مايىل قىلغىن ۋە بۇ ئارقىلىق ئۇلارغا باشقا جايلاردا بولغان مېۋە - مەھسۇلاتلاردىن رىزىق ئاتا قىلغىن. ئۈمىد قىلىمەنكى، ئۇلار نېمەتلىرىڭگە شۈكۈر قىلغاي. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ ۗ وَمَا يَخْفَىٰ عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ
پەرۋەردىگارىمىز! سەن بىزنىڭ يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا قىلغانلىرىمىزنى بىلىپ تۇرىسەن، ئاسمان ـ زېمىندىكى ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپىي ئەمەس — مۇھەممەد سالىھ
رەببىمىز! سەن بىزنىڭ يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا قىلغانلىرىمىزنى بىلىپ تۇرىسەن، ئاسمان ـ زېمىندىكى ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپىي قالمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىمىز! سەن بىزنىڭ يوشۇرۇن قىلغان نەرسىمىزنى ۋە ئاشكارا قىلغان نەرسىمىزنى بىلىپ تۇرىسەن. زېمىندا بولسۇن، ئاسماندا بولسۇن ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپىي بولۇپ قالمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
رەببىمىز! سەن بىزنىڭ دىلىمىزدىكى سىرلىرىمىزنى، تىلىمىزدىكى مەخپىي ۋە ئۈنلۈك سۆزلىرىمىزنى، پۇت - قول، ئەزالىرىمىزدىكى ئاشكارا - يوشۇرۇن ھەرىكەتلىرىمىزنى بىلىپ تۇرىسەن. ئى ئاللاھ! زېمىندا ۋە ئاسماندا ھېچ نەرسە ساڭا مەخپىي بولۇپ قالمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ ۚ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ
جىمى ھەمدۇسانا ياشانغىنىمدا ماڭا ئىسمائىل بىلەن ئىسھاقنى بەرگەن ئاللاھقا خاستۇر! پەرۋەردىگارىم! ھەقىقەتەن دۇئانى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر (يەنى دۇئا قىلغۇچىنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلغۇچىدۇر) — مۇھەممەد سالىھ
جىمى ھەمدۇسانا ياشانغىنىمدا ماڭا ئىسمائىل بىلەن ئىسھاقنى بەرگەن ئاللاھقا خاستۇر! شۈبھىسىزكى رەببىم! ھەقىقەتەن دۇئانى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ياشىنىپ قالغان چېغىمدا ماڭا ئىسمائىل بىلەن ئىسھاقنى ئاتا قىلغان ئاللاھقا ھەمدۇسانالار بولسۇن. شۈبھىىسزكى، مېنىڭ رەببىم دۇئالارنى ئىجابەت قىلغۇچىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى ئاللاھ! ياشىنىپ قالغان چېغىمدا ماڭا ئىسمائىل بىلەن ئىسھاقنى ئاتا قىلدىڭ، ساڭا ھەمدۇسانالار بولسۇن، ساڭا مىڭ قەتلە شۈكرى يا رەب! شۈبھىسىزكى، مېنىڭ رەببىم بولغان سەن خالىس دۇئالارنى ئىجابەت قىلغۇچى زاتسەن! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ
پەرۋەردىگارىم! مېنى ۋە بىر قىسىم ئەۋلادىمنى نامازنى ئادا قىلغۇچى قىلغىن، پەرۋەردىگارىمىز! دۇئايىمنى قوبۇل قىلغىن — مۇھەممەد سالىھ
رەببىم! مېنى ۋە بىر قىسىم ئەۋلادىمنى نامازنى ئادا قىلغۇچى قىلغىن، رەببىمىز! دۇئايىمنى قوبۇل قىلغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىم! مېنى نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىگۈچى قىلغىن، نەسلىمدىنمۇ نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىگۈچى كىشىلەر چىقارغىن. رەببىمىز! دۇئايىمنى ئىجابەت قىلغىن. — ئەنەس ئالىم
(40-41) رەببىم! مېنى نامازنى لايىق رەۋىشتە ئۆتەشكە مۇۋەپپەق قىلغىن، نەسلىمنىڭ ياخشىلىرىنىمۇ نامازنى لايىق رەۋىشتە ئۆتەشكە مۇۋەپپەق قىلغىن. رەببىمىز! دۇئايىمنى ئىجابەت قىلغىن. رەببىمىز! ھېساب ئېلىنىدىغان كۈندە ماڭا، ئاتا - ئانامغا ۋە مۇئمىنلارغا مەغپىرەت قىلغىن». ئەسكەرتىش: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام دەسلەپتە بۇتپەرەس قەۋمگە قارشى تەۋھىد كۈرىشى ئېلىپ بارغان ۋە ئۇلار تەرىپىدىن ئوتقا تاشلانغاندىن كېيىن مۆجىزىلىك شەكىلدە ئوتتىن قۇتۇلۇپ يۇرتىدىن چىقىپ كەتكەن. ئاندىن مىسىر ۋە پەلەستىنگە كەلگەن ۋە ئۇ جايلارنىڭ ئاھالىلىرىنىڭمۇ بۇتلارغا چوقۇنۇۋاتقانلىقىنى كۆرگەن، ئاندىن ئاللاھ تائالانىڭ يول كۆرسىتىشى بىلەن مەككىنىڭ ئورنىغا كېلىپ ئايالى ھاجەرنى ۋە ئوغلى ئىسمائىلنى ئورۇنلاشتۇرغان، ئاللاھتىن ئۇ جاينى ئامان شەھەر قىلىپ بېرىشىنى تىلىگەن ۋە قايتىپ پەلەستىنگە كەتكەن. ئاندىن بىر مۇددەت پەلەستىن بىلەن مەككە ئوتتۇرىسىدا بېرىپ - كېلىپ تۇرغان، ئوغلى ئىسمائىل چوڭ بولۇپ ئىش قىلغۇدەك بولغاندا ئاتا - بالا ئىككىسى كەئبىنى سالغان. ئاندىن پەلەستىنگە قايتىپ شۇ يەردە ياشىغان، باشقا ئايالى (سارە)دىن ئىسھاق دەپ يەنە بىر ئوغلى تۇغۇلغان. ئاندىن ئۆمرىنىڭ ئاخىرلىرىدا مەككىگە كېلىشىدە ئۆز دۇئاسىنىڭ ئىجابەت بولۇپ مەككىنىڭ ئامان شەھەر بولغانلىقىنى كۆرگەن ۋە باشقا جايلاردىكى بۇتلارنىڭ مەككىگە كىرىپ كىشىلەرنىڭ ئېزىپ كېتىشىگە سەۋەبچى بولۇشىدىن ئەندىشە قىلغان. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھتىن مەككىنىڭ ئامانلىقىنى داۋاملاشتۇرۇشىنى ۋە نەسلىنى بۇتپەرەسلىكتىن ساقلىشىنى تىلىگەن، ياشانغاندا ئىسمائىل ۋە ئىسھاق ئاتلىق ئىككى ئوغۇل ئاتا قىلغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتقان. ئاندىن ئاللاھقا ئىلتىجا قىلىپ ئۆزىگە ۋە ئۆزىنىڭ يولىدا ماڭغان نەسىلىگە توغرا يولدا مۇۋەپپەقىيەت تىلىگەن، قىيامەت كۈنى ئۆزىنى، ئاتا ئانىسىنى ۋە بارلىق مۇئمىنلارنى ئەپۇ قىلىپ ئىنئامىغا ئېرىشتۈرۈشىنى تىلىگەن. ئىلاۋە: مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردە ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ، ئاتىسى «ئازەر»گە ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلەش توغرىسىدا ۋەدە قىلغانلىقى، كېيىن ۋەدىسى بويىچە ئۇنىڭغا ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىگەنلىكى، لېكىن ئۇ ئاتىسىنىڭ ئاللاھ دۈشمىنى ئىكەنلىكىنى بىلگەندىن كېيىن ئۇنىڭدىن ئادا - جۇدا بولغانلىقى بايان قىلىنىدۇ. ئەمما بۇ يەردە (41 - ئايەتتە) ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاتا - ئانىسىغا مەغپىرەت تىلىگەنلىكى بايان قىلىنىدۇ. بۇ ئايەتنىڭ ئالدىدىكى (35 ~ 40 -) ئايەتلەر، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاتا - ئانىسىغا مەغپىرەت تىلەپ قىلغان بۇ دۇئانى، ئۆزى كەئبىنى بىنا قىلىپ بولغان، ئىسمائىل ۋە ئىسھاق دېگەن بالىلىرى دۇنياغا كېلىپ بولغان ۋە ئۆزى ياشىنىپ قالغان چاغدا قىلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. دېمەككى، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ باشتا مەغپىرەت تىلەپ، كېيىن ئادا - جۇدا بولغان ئاتىسى (ئەبى) باشقا، «ۋالىد» كەلىمىسىنى ئىككىلىك شەكلىدە تىلغا ئېلىپ ۋە ئانىسى بىلەن بىرلىكتە مەقسەت قىلىپ تۇرۇپ، مەغپىرەت تىلىگەن ئاتىسى باشقىدۇر، چۈنكى بىر ئىنساننىڭ بىر مۇئەييەن ۋە مەلۇم «ۋالىد»ى بولىدۇ ۋە ئادەتتە ئۇنى ئىپادىلەش ئۈچۈن ئىسمىنى زىكىر قىلمايدۇ، لېكىن بىر ئىنساننىڭ بىرقانچە «ئەب»ى بولىدۇ، قايسىسىنىڭ مەقسەت قىلىنغانلىقىنىڭ بىلىنىشى ئۈچۈن ئۇنىڭ ئىسمىنى زىكىر قىلىدۇ. شۇڭلاشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردە «ئىككى ئاتاڭ ئىبراھىم ۋە ئىسھاق»، «ئاتىلىرىڭ، ئىبراھىم، ئىسمائىل ۋە ئىسھاق» دەپ «ئەبلەر»نىڭ يېنىدا ئۇلارنىڭ ئىسىملىرىمۇ زىكىر قىلىنغان. جۈملىدىن ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ باشتا مەغپىرەت تىلەپ، كېيىن ئادا - جۇدا بولغان ئاتىسى «ئازەر» دېگەن ئىسمى بىلەن زىكىر قىلىنغان. ئەمما ئۇنىڭ ئۆمرىنىڭ ئاخىرلىرىدا مەغپىرەت تىلىگەن ئاتىسىنىڭ ئىسمى زىكىر قىلىنمىغان. ئاللاھ تائالا 32 ~ 41 - ئايەتلەردە تەۋھىدنىڭ دەلىللىرىنى ۋە تەۋھىدنى بىلدۈرىدۇ. 42 ~ 46 - ئايەتلەردە بولسا، مۇشرىكلارنى (پۈتكۈل زالىملارنى) ئاگاھلاندۇرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا تەسەللىي بېرىدۇ ۋە قىيامەتنىڭ دەھشىتىنى بىلدۈرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ
پەرۋەردىگارىمىز! ھېساب ئالىدىغان كۈندە (يەنى قىيامەت كۈنىدە) ماڭا، ئاتا ـ ئانامغا ۋە مۆمىنلەرگە مەغپىرەت قىلغىن» — مۇھەممەد سالىھ
رەببىمىز! ھېساب ئالىدىغان قىيامەت كۈنىدە ماڭا، ئاتا ـ ئانامغا ۋە مۇئمىنلارغا مەغپىرەت قىلغىن» — تەرجىمە ھەيئىتى
رەببىمىز! ھېساب ئېلىنىدىغان كۈندە ماڭا، ئاتا - ئانامغا ۋە مۇئمىنلارغا مەغپىرەت قىلغىن». — ئەنەس ئالىم
-
وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ ۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ
زالىملارنىڭ قىلمىشلىرىدىن ئاللاھنى بىخەۋەر دەپ ئويلىمىغىن، ئاللاھ ئۇلارنى جازالاشنى (شۇ كۈنىنىڭ دەھشىتىدىن) كۆزلەر چەكچىيىپ قالىدىغان كۈنىگۈچە (يەنى قىيامەت كۈنىگۈچە) كېچىكتۈرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
زالىملارنىڭ قىلمىشلىرىدىن ئاللاھ نى بىخەۋەر دەپ ئويلىمىغىن، ئاللاھ ئۇلارنى جازالاشنى كۆزلەر چەكچىيىپ قالىدىغان قىيامەت كۈنىگىچە كېچىكتۈرىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! زالىملارنىڭ قىلمىشلىرىدىن ھەرگىزمۇ ئاللاھنى خەۋەرسىز دەپ ئويلىمىغىن! شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئۇلاردىن ھېساب ئېلىشنى كۆزلەر چەكچىيىپ كېتىدىغان كۈنگە كىچىكتۈرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! زالىملارنىڭ قىلمىشىدىن، جۈملىدىن ساڭا قارشى چىقىۋاتقان مۇشرىكلارنىڭ قىلمىشىدىن ھەرگىزمۇ ئاللاھنى خەۋەرسىز دەپ ئويلىمىغىن، ئەكسىچە ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلمىشىنى بىلىپ تۇرىدۇ، لېكىن جازاسىنى قىيامەت كۈنىگە كېچىكتۈرىدۇ، ئۇ كۈنى ئۇلارنىڭ كۆزلىرى دەھشەتتىن چەكچىيىپ كېتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ
(بۇ كۈندە) ئۇلار باشلىرىنى كۆتۈرۈپ، ئالغا قاراپ چاپىدۇ، كۆزلىرى ئېچىلىپ قالىدۇ، (تېڭىرقىغانلىقتىن) دىللىرى (ئەقىل ـ ئىدراكتىن) خالىي بولۇپ قالىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
بۇ كۈندە ئۇلار باشلىرىنى كۆتۈرۈپ، ئالغا قاراپ چاپىدۇ، كۆزلىرى ئېچىلىپ قالىدۇ، تېڭىرقىغانلىقتىن دىللىرى ئەقىل ـ ئىدراكتىن خالىي بولۇپ قالىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈنى ئۇلار باشلىرى تىك، كۆزلىرى ئوچۇق، قەلبلىرى بوش ھالدا يۈگۈرۈشىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ كۈنى ئۇلار قورقۇپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن باشلىرىنى كۆتۈرگەن، بويۇنلىرىنى سوزغان، كۆزلىرىنى بىر نۇقتىغا تىككەن ۋە دىللىرىدا ھېچبىر چۈشەنچە ۋە ئويلىنىش بولمىغان ھالدا چاقىرىلغان تەرەپكە قاراپ يۈگۈرۈشىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ ۗ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ
(ئى مۇھەممەد!) كىشىلەرنى ئازاب كېلىدىغان كۈن (يەنى قىيامەت كۈنى) دىن ئاگاھلاندۇرغىن، (بۇ كۈندە) زالىملار: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە قىسقىغىنا ۋاقىت مۆھلەت بەرگىن (يەنى دۇنياغا قايتۇرغىن)، دەۋىتىڭنى قوبۇل قىلايلى، پەيغەمبەرلەرگە ئەگىشەيلى» دەيدۇ. (ئۇلارغا) سىلەر ئىلگىرى، بىز ھەرگىز يوقالمايمىز، دەپ قەسەم ئىچمىگەنمىدىڭلار؟ (دېيىلىدۇ) — مۇھەممەد سالىھ
-ئى مۇھەممەد!- كىشىلەرنى ئازاب كېلىدىغان كۈندىن ئاگاھلاندۇرغىن، بۇ كۈندە زالىملار: «رەببىمىز! بىزگە قىسقىغىنا ۋاقىت مۆھلەت بەرگىن، دەۋىتىڭنى قوبۇل قىلايلى، پەيغەمبەرلەرگە ئەگىشەيلى» دەيدۇ. - ئۇلارغا- «سىلەر ئىلگىرى، بىز ھەرگىز يوقالمايمىز، دەپ قەسەم ئىچمىگەنمىدىڭلار؟» -دېيىلىدۇ- — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىنسانلارنى ئازاب كېلىدىغان كۈندىن ئاگاھلاندۇرغىن! ئۇ كۈنى زالىملار: «رەببىمىز! بىزگە ئازغىنە مۆھلەت بەرگىن، سېنىڭ دەۋىتىڭنى قوبۇل قىلىپ، ئەلچىلىرىڭگە ئەگىشەيلى» دەيدۇ. ئۇلارغا مۇنداق دېيىلىدۇ: «سىلەر ئۆز ۋاقتىدا بىز ھېچ زاۋال تاپمايمىز دەپ قەسەم ئىچمىگەنمىدىڭلار؟ — ئەنەس ئالىم
(44-45) ئى مۇھەممەد! ئىنسانلارنى (تەۋبە قىلمىغان تەقدىردە) ئۆزلىرىگە ئازاب كېلىدىغان كۈندىن ئاگاھلاندۇرغىن. بۈگۈن (دۇنيادا) كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىق قىلىش بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان زالىملار ئۇ كۈنى: «رەببىمىز! بىزگە ئازغىنە مۆھلەت بەرگىن ۋە دۇنياغا قايتۇرغىن، دەۋىتىڭنى قوبۇل قىلايلى ۋە ئەلچىلىرىڭگە ئەگىشەيلى» دەيدۇ. ئۇلارغا مۇنداق دېيىلىدۇ: «سىلەر بۇنىڭدىن ئىلگىرى دۇنيادا: ‹بىز ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن بىزگە قايتا تىرىلىش، ھېساب بېرىش، جازالىنىش دېگەن ئىشلار يوق› دەپ قەسەم قىلمىغانمۇ؟، سىلەر يەمەن ۋە شامغا قىلغان سەپەرلىرىڭلاردا، بۇرۇن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلىقى ئۈچۈن ھالاك بولغان قەۋملەرنىڭ يۇرتلىرىغا چۈشكەن ۋە بىزنىڭ ئۇلارنى قانداق جازالىغانلىقىمىزنى ئېنىق بىلگەن ئىدىڭلار، بىز سىلەرگە بۇ ھەقتە مىساللارنى بايان قىلغان ئىدۇق. دۇنيادا ئۇلارنىڭ ئاقىۋەتلىرىدىن ئىبرەت ئالمىدىڭلار، ئەمدى كېچىكتۈرسەك ئىبرەت ئالامسىلەر؟ ھەرگىزمۇ ئالمايسىلەر». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَسَكَنْتُمْ فِي مَسَاكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَتَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ وَضَرَبْنَا لَكُمُ الْأَمْثَالَ
ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنى (ھالاك قىلغىنىمىزدىن كېيىن) سىلەر ئۇلارنىڭ جايلىرىدا تۇردۇڭلار (ئۇلارنىڭ جايلىرىدىن ئىبرەت ئالساڭلارچۇ!)، ئۇلارنى قانداق جازالىغانلىقىمىز سىلەرگە ئېنىق مەلۇم بولدى. سىلەرگە نۇرغۇن مىساللارنى كەلتۈردۇق (يەنى پەيغەمبەرلەرگە چىنپۈتمىگەنلەرنىڭ ئەھۋالىنى بايان قىلدۇق) — مۇھەممەد سالىھ
سىلەر ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنىڭ جايلىرىدا تۇردۇڭلار، ئۇلارنى قانداق جازالىغانلىقىمىز سىلەرگە ئېنىق مەلۇم بولدى. سىلەرگە نۇرغۇن مىساللارنى كەلتۈردۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەر ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنىڭ يۇرتلىرىغا يەرلەشكەن ۋە ئۇلارغا نېمە قىلغانلىقىمىزنى ئېنىق بىلگەن ئىدىڭلار، بىز سىلەرگە بۇ ھەقتە ھەرخىل مىساللارنى بايان قىلغان ئىدۇق». — ئەنەس ئالىم
-
وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ
ئۇلار ھەقىقەتەن (پەيغەمبەرلەرگە ۋە مۆمىنلەرگە) مىكىر ئىشلەتتى. ئۇلارنىڭ مىكرى تاغنى ئۆرۈۋەتكۈدەك (چوڭ) بولسىمۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ مىكرىنى بەربات قىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ھەقىقەتەن مىكىر ئىشلەتتى. ئۇلارنىڭ مىكرى تاغنى ئۆرۈۋەتكۈدەك بولسىمۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ مىكرىنى بەربات قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ھەقىقەتەن ھىيلە - مىكىر قىلدى. ئۇلارنىڭ ھىيل - مىكرى تاغلارنى ئۆرۈۋەتكۈدەك بولسىمۇ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا ئۇنىڭ جازاسى بار. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بۇ مۇشرىكلارنىڭ ئۆزلىرىگە ئازاب كەلگەن كۈندىكى ئەھۋالى ئەنە شۇنداق بولىدۇ. ئۇلار ھازىر ئالدىدا پۇرسەت بار چاغدا تەۋبە قىلىپ ئازابتىن قۇتۇلۇشنىڭ چارىسىنى قىلىشنىڭ ئورنىغا سېنىڭ دەۋىتىڭنى توختىتىش ۋە يوقىتىش ئۈچۈن ھىيلە - مىكىر پىلانلىدى. سېنىڭ رەببىڭ ئاللاھ ئۇلارنىڭ ھىيلە - مىكىرلىرىنى بىلىپ تۇرىدۇ ۋە ۋاقتى - سائىتى كەلگەندە بەربات قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ھىيلە - مىكىرلىرى ئاللاھنىڭ مۇستەھكەم دىنىنى يوقىتىۋېتەلمەيدۇ، چۈنكى ئاللاھ غالىبتۇر، دۈشمەنلىرىدىن ئىنتىقام ئالغۇچىدۇر، ئاللاھنىڭ سۆزى ھەر دائىم ئۈستۈندۇر. ئاللاھ تائالا 46 - ئايەتتە مۇشرىكلارنىڭ ھەقكە قارشى ھىيلە - مىكىر قىلغانلىقىنى ۋە ئۆزىنىڭ ئۇ ھىيلە- مىكىرلەرنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا غەلىبىنىڭ بېشارىتىنى بېرىدۇ. 47 ~ 52 - ئايەتلەردە بولسا، ئۆزىنىڭ «ئەلچىلىرىگە نۇسرەت ئاتا قىلىش» ھەققىدىكى ۋەدىسىنى چوقۇم ئەمەلگە ئاشۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە مۇئمىنلارغا تەسەللىي بېرىدۇ، شۇنداقلا ئالدىنقى ئايەتنىڭ مەنىسىنى تەكىتلەيدۇ، قىيامەت كۈنىنى ئەسلىتىپ بارلىق گۇناھكارلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ، قۇرئان كەرىمنىڭ ماھىيىتىنى، ئەھمىيىتىنى ۋە نەتىجە ئېتىبارى بىلەن كىملەرگە پايدىلىق بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
ئاللاھنى پەيغەمبەرلىرىگە قىلغان ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلىدۇ دەپ ئويلىمىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن غالىبتۇر، (دوستلىرى ئۈچۈن دۈشمەنلىرىدىن) ئىنتىقام ئالغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ نى پەيغەمبەرلىرىگە قىلغان ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلىدۇ دەپ ئويلىمىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن غالىبتۇر، ئىنتىقام ئالغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنداقتا سەن ھەرگىزمۇ ئاللاھنى ئەلچىلىرىگە قىلغان ۋەدىسىدە تۇرمايدۇ دەپ ئويلىمىغىن! شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ئەزىزدۇر، ئىنتىقام ئىگىسىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! شۇنىڭغا جەزمەن ئىشەنگىنكى، ئاللاھ ئەلچىلىرىگە (ياردەم قىلىش توغرىسىدا) بەرگەن ۋەدىسىنى چوقۇم ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ، چۈنكى ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ بولۇپ، ئۇ ھەر دائىم غالىب كېلىدۇ، ھېچكىم ۋە ھېچ نەرسە ئۇنىڭ قۇدرىتىگە قارشى تۇرالمايدۇ. ئاللاھ ئەمىرلىرىگە بويۇنتاۋلىق قىلغان ۋە ئەلچىلىرىگە قارشى چىققان دۈشمەنلىرىدىن چوقۇم ئىنتىقام ئالىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ۖ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ
ئۇ كۈندە زېمىنمۇ باشقا بىر زېمىنغا، ئاسمانلارمۇ باشقا بىر ئاسمانلارغا ئايلىنىدۇ، ئۇلار (يەنى پۈتۈن خالايىق قەبرىلىرىدىن چىقىپ) يېگانە ، قۇدرەتلىك ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا (يەنى مەھشەرگاھدا) ھازىر بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ كۈندە زېمىنمۇ باشقا بىر زېمىنغا، ئاسمانلارمۇ باشقا بىر ئاسمانلارغا ئايلىنىدۇ، ئۇلار يېگانە، قۇدرەتلىك ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ھازىر بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
كۈن كېلىدۇ، زېمىن باشقا زېمىنغا، ئاسمانلارمۇ باشقا ئاسمانلارغا ئۆزگەرتىلىدۇ ۋە پۈتكۈل ئىنسانلار چەكسىز قۇدرەتلىك، يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا چىقىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! قەۋمىڭگە قىيامەت كۈنىنىڭ دھشىتىنى بايان قىلغىن: ئۇ كۈنى زېمىن باشقا بىر زېمىنغا ئۆزگەرتىلىدۇ، ئاسمانلارمۇ باشقا ئاسمانلارغا ئۆزگەرتىلىدۇ، بارلىق ئىنسانلار قايتا تىرىلدۈرۈلۈپ قەبرىلىرىدىن چىقىرىلىدۇ، شۇنداقلا ھېساب ئېلىنىش ئۈچۈن چەكسىز قۇدرەتلىك ۋە يەككە - يېگانە ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا كەلتۈرۈلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ
(ئى مۇھەممەد!) ئۇ كۈندە گۇناھكارلار (يەنى كۇففارلار) نى زەنجىرلەر بىلەن بىر ـ بىرىگە چېتىلىپ باغلانغان ھالدا كۆرۈسەن — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ كۈندە گۇناھكارلارنى زەنجىرلەر بىلەن بىر ـ بىرىگە چېتىلىپ باغلانغان ھالدا كۆرۈسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈندە گۇناھكارلارنى زەنجىرلەر بىلەن باغلانغان ھالەتتە كۆرىسەن! — ئەنەس ئالىم
(49-50) ئۇ كۈنى گۇناھكارلارنى بويۇنلىرىغا تاقاقلار، قول - پۇتلىرىغا كويزا - كىشەنلەر سېلىنغان ۋە زەنجىرلەر بىلەن باغلانغان ھالەتتە كۆرىسەن. ئۇلارغا قەتىراندىن ياسالغان كىيىملەر كىيدۈرۈپ قويۇلىدۇ، ئۇلارنىڭ يۈزلىرىنى ئوتنىڭ يالقۇنى ئورىۋالىدۇ. «قەتىران» - رەڭگى قاپقارا، پۇرىقى ناھايىتى بەتبۇي بىر خىل سۇيۇقلۇق بولۇپ، ئۇنىڭ بىلەن قوتۇر بولۇپ قالغان تۆگىلەر مايلىنىدۇ، ئاندىن ئۇ تۆگىلەرنىڭ قوتۇرلىرى كۆيۈپ چۈشۈپ كېتىدۇ. ئەھلى دوزاخلارنىڭ تېرىلىرىگە ئۇ خىل سۇيۇقلۇقتىن سۈركىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ سۇيۇقلۇق ئۇلارنىڭ كىيىملىرىدەك بولىدۇ ۋە ئۇلارنى قاتتىق ئازابلايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرَانٍ وَتَغْشَىٰ وُجُوهَهُمُ النَّارُ
ئۇلارنىڭ كۆڭلىكى قارامايدىن بولىدۇ، ئوت ئۇلارنىڭ يۈزلىرىنى ئورىۋالىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنىڭ كۆڭلىكى قارامايدىن بولىدۇ، ئوت ئۇلارنىڭ يۈزلىرىنى ئورىۋالىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلارنىڭ كىيىملىرى قەتىراندىن بولىدۇ[5]، يۈزلىرىنى بولسا ئوت ئورىۋالىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
ئاللاھ ھەر كىشىنىڭ قىلمىشىغا قاراپ شۇنداق جازا بېرىدۇ، ئاللاھ ئەلۋەتتە تېز ھېساب ئالغۇچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ھەر كىشىنىڭ قىلمىشىغا قاراپ شۇنداق جازا بېرىدۇ، ئاللاھ ئەلۋەتتە تېز ھېساب ئالغۇچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
چۈنكى ئاللاھ ھەر كىشىنى ئۆز قىلمىشى بىلەن جازالايدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھنىڭ ھېساب ئېلىشى بەك تېزدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ بۇ (گۇناھكارلارنى باغلاش، ئۇلارغا قەتىراندىن كىيىم كىيدۈرۈش ۋە ئۇلارنىڭ يۈزلىرىگە ئوت قويۇپ بېرىش قاتارلىق) ئىشلارنى ھەر كىشىگە ئۆز قىلمىشىنىڭ نەتىجىسىنى بېرىش ئۈچۈن قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ ھېسابىنى ناھايىتى تېز ئالىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
هَٰذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ
كىشىلەرنىڭ ئاگاھلاندۇرۇلۇشى، ئاللاھنىڭ بىر ئىكەنلىكىنى بىلىشلىرى، ئەقىل ئىگىلىرىنىڭ ۋەز ـ نەسىھەت ئېلىشلىرى ئۈچۈن، بۇ (قۇرئان) تەبلىغدۇر (يەنى كىشىلەرگە تەبلىغ قىلىش ئۈچۈن نازىل قىلىندى) — مۇھەممەد سالىھ
كىشىلەرنىڭ ئاگاھلاندۇرۇلۇشى، ئاللاھنىڭ بىر ئىكەنلىكىنى بىلىشلىرى، ئەقىل ئىگىلىرىنىڭ ۋەز ـ نەسىھەت ئېلىشلىرى ئۈچۈن، بۇ بىر تەبلىغدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇ قۇرئان ئىنسانلارغا قىلىنغان ئۇقتۇرۇشتۇر. ئۇلار ئۇنىڭ بىلەن ئاگاھلاندۇرۇلسۇن، ئاللاھنىڭ بىر ئىلاھ ئىكەنلىكىنى بىلسۇن ۋە ساغلام ئەقىل ئىگىلىرى ئويلانسۇن. — ئەنەس ئالىم
بۇ قۇرئان قىيامەتكە قەدەر بارلىق ئىنسانلارنىڭ غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئويغىتىلىشى ۋە يامان ئاقىۋەتلەردىن ئاگاھلاندۇرۇلۇشى ئۈچۈن، ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ يەككە - يېگانە ئىلاھ ئىكەنلىكىنى بىلىشى ئۈچۈن ھەمدە ساغلام ئەقىل ئىگىلىرىنىڭ پەند - نەسىھەت ئېلىشى ئۈچۈن ئاللاھ تەرىپىدىن قىلىنغان ئۇقتۇرۇشتۇر. ئەسكەرتىش: ئاللاھ تائالا بۇ سۈرە (ئىبراھىم)نىڭ بېشىدا قۇرئان كەرىمنىڭ قىيامەتكە قەدەر بارلىق ئىنسانلارغا نازىل قىلىنغانلىقىنى، لېكىن ئۇنىڭدىن پەقەت ئۇنىڭ ھىدايىتىگە ئىنتىلگەن ۋە قوبۇل قىلغان كىشىلەرنىڭلا پايدىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بۇ سۈرىنىڭ بۇ ئاخىرقى ئايىتىدە بولسا، ئۇ مەنىنى تەكىتلەيدۇ. دېمەككى، قۇرئان كەرىم قىيامەتكە قەدەر بارلىق ئىنسانلارغا توغرا يولنى كۆرسىتىدۇ، لېكىن ئۇ توغرا يولنى قۇرئان كەرىمگە ئىمان ۋە ئەقىل بىلەن قارىغان كىشىلەرلا كۆرىدۇ. بۇ مەسىلە ناھايىتى مۇھىم. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى