نەبە سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان، جەمئىي 40 ئايەتمەنىسى: ئۇچۇر. ئاتىلىش سەۋەبى: قىيامەت، قايتا تىرىلدۈرۈش... ھەققىدە ئۇچۇر بىرىلگەن
-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ
(مۇشرىكلار ئۆزئارا نېمە توغرۇلۇق) سورىشىدۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار نېمىنى سورىشىدۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇشرىكلار بىر-بىرىدىن نېمە توغرۇلۇق سورىشىۋاتىدۇ؟ — ئەنەس ئالىم
(1-5) مۇشرىكلار قۇرئان كەرىم ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام توغرۇلۇق بىر - بىرىدىن سورىشاتتى ۋە ھەر تۈرلۈك جاۋابلار بېرىشەتتى. ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە بۇ سوراق ئىپادىسى بىلەن ئۇلارنىڭ بۇ قىلمىشى ھەققىدە بېرىدىغان مەلۇماتقا قىزىقتۇرىدۇ، ئاندىن ئۇ قىلمىشنى بايان قىلىدۇ. مۇشرىكلارنىڭ قۇرئان كەرىم ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھەققىدە قىلىشقان ئىختىلاپى تۆۋەندىكىچە بولغان: قۇرئان كەرىم ھەققىدە ئۇلارنىڭ بەزىلىرى: «سېھىر»، بەزىلىرى: «ئويدۇرما»، بەزىلىرى: «بۇرۇنقىلارنىڭ ئەپسانىلىرى» دېگەن. شۇنىڭدەك، ئۇ مۇشرىكلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھەققىدىمۇ: «شائىر»، «ئەقلىدىن ئازغان ئادەم»، «ساھىر»، «يالغانچى» دېگەن ناشايان سۆزلەرنى قىلغان. ئۆز ۋاقتىدىكى مۇشرىكلار قۇرئان كەرىم ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكى ھەققىدە ئەنە شۇنداق «ئىختىلاپ» قىلىشقان. «ئۇلار يېقىندا بىلىدۇ» دېگەن ئىپادە مۇشرىكلار ئۈچۈن ئاگاھلاندۇرۇش ۋە تەھدىت بولۇپ، «قۇرئان ئاللاھنىڭ كىتابى، مۇھەممەد ئاللاھنىڭ ئەلچىسىدۇر. ئۇلار ئەگەر بۇ ھەقىقەتنى قوبۇل قىلمىسا، توغرا يولغا كىرىپ مۇئمىنلەرنىڭ سېپىگە قېتىلمىسا، شۇنداقلا ئۆزلىرىنىڭ ئاخىرەت ھاياتى ئۈچۈن لايىق رەۋىشتە تەييارلىق قىلمىسا يېقىندا كۆرگۈلۈكىنى كۆرىدۇ» دېگەن مەنىنى ئىپادىلەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ
ئۇلار چوڭ بىر خەۋەر (يەنى قىيامەت توغرۇلۇق) سورىشىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار چوڭ بىر خەۋەر - قىيامەت توغرۇلۇق- سورىشىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
بۈيۈك خەۋەر توغرۇلۇق. — ئەنەس ئالىم
-
الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ
ئۇلار شۇ (يەنى قىيامەت) توغرىسىدا ئىختىلاپ قىلىشقۇچىلاردۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار شۇ قىيامەت توغرىسىدا ئىختىلاپ قىلىشقۇچىلاردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ شۇنداق خەۋەركى، ئۇلار ئۇنىڭ ھەققىدە ئىختىلاپ قىلىشماقتىدۇر. — ئەنەس ئالىم
-
كَلَّا سَيَعْلَمُونَ
ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (قىيامەت ئۇلارنىڭ ئويلىغىنىدەك يالغان ئەمەس)، ئۇلار (ھەقىقىي ئەھۋالنى) كەلگۈسىدە بىلىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس، ئۇلار كەلگۈسىدە بىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنداق ئەمەس[1]، ئۇلار يېقىندا بىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا
(زېمىننىڭ ئۈستىدە مۇقىملىشىشىڭلار ۋە كەڭ تۈزلەڭلىكلەرگە زىرائەت تېرىپ پايدىلىنىشىڭلار ئۈچۈن) زېمىننى بىسات قىلمىدۇقمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
بىز زېمىننى بىسات قىلمىدۇقمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز زېمىننى تۆشەك قىلمىدۇقمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا 20 - سۈرە (تاھا)نىڭ 53 - ئايىتىدە ۋە 43 - سۈرە (زۇخرۇف)نىڭ 10 - ئايىتىدە زېمىننى بۆشۈك قىلغانلىقىنى، 2 - سۈرە (بەقەرە)نىڭ 22 - ئايىتىدە ۋە 51 - سۈرە (زارىيات)نىڭ 48 - ئايىتىدە زېمىننى سېلىنچا قىلغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. بۇ ئايەتتە ۋە 71 - سۈرە (نۇھ)نىڭ 17 - ئايىتىدە زېمىننى تۆشەك قىلغانلىقىنى، 51 - سۈرە (زارىيات)نىڭ 48 - ئايىتىدە ئۆزىنىڭ ياخشى تۆشەك يايغۇچى ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ. دېمەككى، زېمىن ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن خۇددى ئۈستىگە سېلىنچا (تۆشەك) سېلىنغان بۆشۈكتەك يارىتىلىپ ئىنسانىيەتنىڭ خىزمىتىگە سۇنۇلغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا
(زېمىننىڭ تەۋرەپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن) تاغلارنى قوزۇق قىلمىدۇقمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
تاغلارنى قوزۇق قىلمىدۇقمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
تاغلارنى قوزۇق قىلمىدۇقمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا تەۋرەپ ئىنسانلارنى بىئارام قىلمىسۇن دەپ زېمىننىڭ ئۈستىگە مۇستەھكەم تاغلارنى خۇددى قوزۇقتەك ئورۇنلاشتۇرغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا
سىلەرنى ئەر ـ ئايال قىلىپ ياراتتۇق — مۇھەممەد سالىھ
سىلەرنى ئەر ـ ئايال قىلىپ ياراتتۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەرنى جۈپ ياراتتۇق. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا ئىنسانلارنى ئەر ۋە ئايال ھالىتىدە ياراتقان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا
ئۇيقۇنى سىلەرنىڭ (بەدىنىڭلار ئۈچۈن) راھەت قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئۇيقۇڭلارنى راھەتلىنىش قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇيقۇڭلارنى راھەت قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئۇيقۇ - روھنىڭ بەدەندىن ۋاقىتلىق ئايرىلىش ھادىسىسى بولۇپ، ئاللاھ تائالانىڭ قۇدرىتىگە ۋە ئىنسانلار ئۆلگەندىن كېيىن قايتا تىرىلىشىنىڭ مۇمكىنلىكىگە دالالەت قىلىدۇ، شۇنداقلا ئۇخلىغۇچىنى جىسمانىي ۋە ئەقلىي ھەرىكەتتىن توختىتىپ، ئۇنىڭ راھەتلىنىشىگە سەۋەبچى بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا
كېچىنى لىباس قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
كېچىنى لىباس قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
كېچىنى پەردە قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
(10-11) كېچە، ئۆزىنىڭ قاراڭغۇلۇقى بىلەن كائىناتنى خۇددى كىيىم بەدەننى يۆگىگەندەك يۆگەيدۇ. ئۇ ئاللاھ تائالانىڭ قۇدرىتىگە دالالەت قىلىدىغان بىر تۈرلۈك ئايەت (دەلىل)، ئىنسانلار ئۈچۈن رەھمەت ۋە نېمەتتۇر. كۈندۈز بولسا، ئايرىم بىر ئايەت ۋە ئايرىم بىر نېمەتتۇر. ئىنسانلار كېچىسى ئارام ئالغاندىن كېيىن، كۈندۈزى ئاللاھنىڭ ئىلتىپات قىلىشىنى تىلەپ يەر يۈزىگە تارقىلىدۇ، بىر - بىرىنى، ئەتراپنى ۋە ئەشيالارنى كۆرىدۇ، شۇنداقلا رىزىق ئىزدەپ تىرىشچانلىق قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا
كۈندۈزنى (سىلەر) تىرىكچىلىك قىلىدىغان (ۋاقىت) قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
كۈندۈزنى تىرىكچىلىك قىلىدىغان ۋاقىت قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
كۈندۈزنى مەئىشەت ۋاقتى[2] قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
-
وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا
ئۈستۈڭلاردا مۇستەھكەم يەتتە ئاسماننى بىنا قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئۈستۈڭلاردا مۇستەھكەم يەتتە ئاسماننى بىنا قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۈستۈڭلاردا مۇستەھكەم يەتتە ئاسمان بىنا قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
(12-14) ئاللاھ تائالا ئاسمانلارنى خۇددى مۇستەھكەم ۋە ھەيۋەتلىك بىنادەك ياراتقان. ئۇلاردا بىرەر يوچۇق، يېرىق، چاك ۋە تۆشۈك يوقتۇر. ئىسسىقلىق ۋە نۇر تارقىتىپ تۇرىدىغان «چىراغ» - قۇياشتۇر. «قويۇق بۇلۇتلار» - سۇ بىلەن زىچلاشقان بۇلۇتلار، شاماللار تەرىپىدىن ھەيدىلىپ قويۇقلاشقان بۇلۇتلار، سۇ بىلەن تولدۇرۇلغان ۋە يامغۇر ياغدۇرۇش ۋاقتى كەلگەن بۇلۇتلار دېگەن مەنىنى ئىپادىلەيدۇ. بۇلۇتتىن چۈشكەن سۇ يامغۇر، قار ۋە مۆلدۈر شەكلىدە بولغانلىقى ئۈچۈن «ماء» كەلىمىسىگە «سۇ» مەنىسى بېرىلدى، كەلىمىنىڭ لۇغەت مەنىسىمۇ سۇ دېگەن بولىدۇ. ئەرەبچىدە يامغۇر مەتەر «مطر» كەلىمىسى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. بۇ ئىنچىكىلىككە باشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردىمۇ رىئايە قىلىندى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا
(سىلەر ئۈچۈن) يېنىپ تۇرغان چىراغنى (قۇياشنى) ياراتتۇق — مۇھەممەد سالىھ
يېنىپ تۇرغان چىراغنى ياراتتۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىسسىقلىق ۋە نۇر تارقىتىپ تۇرىدىغان چىراق ياراتتۇق. — ئەنەس ئالىم
-
وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا
-
لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَنَبَاتًا
ئاشلىقلارنى، ئوت ـ چۆپلەرنى، دەرەخلىرى قويۇق باغچىلارنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن بۇلۇتلاردىن مول يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئاشلىقلارنى، ئوت ـ چۆپلەرنى ئۆستۈرۈشىمىز ئۈچۈن — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇلارنى ئۇنىڭ بىلەن ئاشلىق ۋە ئوت-چۆپلەر چىقىرايلى، — ئەنەس ئالىم
(15-16) «ئاشلىقلار» - ئىنسانلارنىڭ ئاساسلىق يېمەكلىكلىرىنى تەشكىل قىلىدىغان دانلىق زىرائەتلەرنى، «ئوت - چۆپلەر» - ئىنسانلارنىڭ قوشۇمچە يېمەكلىكلىرىنى تەشكىل قىلىدىغان كۆكتاتلارنى ۋە ھايۋانلارنىڭ ئاساسلىق يېمەكلىرىنى تەشكىل قىلىدىغان ئوت - چۆپلەرنى كۆرسىتىدۇ. ئاسماندىن چۈشكەن سۇ بىلەن زېمىندىن ھەر خىل ئۆسۈملۈك ئۈنىدۇ، بۈك - باراقسان باغلار يېتىشىدۇ، شۇنداقلا ھەر تۈرلۈك ھوسۇل ئېلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَجَنَّاتٍ أَلْفَافًا
ئاشلىقلارنى، ئوت ـ چۆپلەرنى، دەرەخلىرى قويۇق باغچىلارنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن بۇلۇتلاردىن مول يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردۇق — مۇھەممەد سالىھ
دەرەخلىرى قويۇق باغچىلارنى ئۆستۈرۈشىمىز ئۈچۈن — تەرجىمە ھەيئىتى
دەرەخلىرى گىرەلىشىپ كەتكەن باغلار يېتىشتۈرەيلى دەپ قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
-
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا
قىيامەت كۈنى ھەقىقەتەن (مۇكاپاتلاش ۋە جازالاش) ۋاقتىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
قىيامەت كۈنى ھەقىقەتەن بەلگۈلەنگەن بىر ۋاقتىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، ياخشى-ياماننى ئايرىش كۈنى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتۇر. — ئەنەس ئالىم
(17-20) بۇ «ۋاقىت» - قىيامەت كۈنى بولۇپ، ئۇ كۈنى ئىنسانلار قايتا تىرىلدۈرۈلگەندىن كېيىن گۇرۇھلارغا ئايرىلىدۇ ۋە مەھشەرگاھقا توپ - توپ ھالەتتە كەلتۈرۈلىدۇ، ئاسمان باشتا دەز كېتىدۇ، ئاندىن يېرىلىدۇ، ئاندىن يېرىق يوغىناپ خۇددى ئىشىكلەردەك بولىدۇ، تاغلار ئورۇنلىرىدىن قوزغىتىلىدۇ، ئاندىن كۇكۇم - تالقان قىلىنىدۇ، ئاندىن سورۇۋېتىلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئورنى خۇددى سەراپتەك بولۇپ قالىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا
ئۇ كۈنى سۇر چېلىنىدۇ، سىلەر توپ ـ توپ بولۇپ كېلىسىلەر — مۇھەممەد سالىھ
سۇر چېلىنىدىغان كۈنى، سىلەر توپ ـ توپ بولۇپ كېلىسىلەر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈنى سۇر چېلىنىدۇ. سىلەر توپ-توپ بولۇپ كېلىسىلەر، — ئەنەس ئالىم
-
وَفُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَابًا
ئاسمان ئېچىلىپ نۇرغۇن ئىشىكلەر پەيدا بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمان ئېچىلىپ نۇرغۇن ئىشىكلەر پەيدا بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاسمان ئېچىلىپ ئىشىكلەر ھالىتىگە كېلىدۇ، — ئەنەس ئالىم
-
وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا
تاغلار ھەرىكەتلەندۈرۈلۈپ سەرابتەك بولۇپ قالىدۇ (يەنى تاغلار توزۇپ يىراقتىن قارىغۇچىغا سۇدەك تۇيۇلىدۇ) — مۇھەممەد سالىھ
تاغلار ھەرىكەتلەندۈرۈلۈپ سەرابتەك بولۇپ قالىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
تاغلار يۈرۈتۈلۈپ سەراپ[5] بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا
جەھەننەم ھەقىقەتەن (كۇففارلارنى) كۈتۈپ تۇرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
جەھەننەم ھەقىقەتەن بىر كۈزىتىش ئورنىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، جەھەننەم كۆزەتكۈچى بولىدۇ، — ئەنەس ئالىم
«جەھەننەم»- دوزاخنىڭ ئىسىملىرىدىن بىرى بولۇپ، قۇرئان كەرىمدە 77 يەردە كېلىدۇ. ئۇ، ئۆزىگە كىرىپ ئازاب چېكىدىغانلارنى كۈتۈپ تۇرماقتىدۇر، ئۇ قىيامەت كۈنى قاتتىق ئاچچىقلايدۇ، ئاللاھ تائالا «تولدۇڭمۇ؟»دېسە «يەنە بارمۇ؟» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لِلطَّاغِينَ مَآبًا
جەھەننەم، شۈبھىسىزكى، گۇناھكارلارنىڭ جايىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
گۇناھكارلارنىڭ جايىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ھەددىدىن ئاشقۇچىلارنىڭ بارىدىغان جايى بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم
«ھەددىدىن ئاشقۇچىلار» دەپ تەرجىمە قىلىنغان كەلىمە «تاغى - طاغي»نىڭ كۆپلۈك شەكلى بولغان «تاغىينە - طاغين»دۇر. قۇرئان كەرىمدە «تاغى - طاغي» ئىككى تۈرلۈك كىشى ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ: 1) فىرئەۋنگە ئوخشاش ئۆزىنىڭ سىياسىي كۈچىگە تايىنىپ باشقىلارغا زۇلۇم قىلغان كىشى، 2) دۇنيا ھاياتىنى ئەلا بىلىپ ئاخىرەتكە سەل قارىغان كىشى. دوزاخ مانا بۇ ئىككى تۈرلۈك «ھەددىدىن ئاشقۇچىلار»نىڭ مەڭگۈ ئازاب چېكىش جايىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا
ئۇلار جەھەننەمدە ئۇزاق مۇددەت قالىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار جەھەننەمدە ئۇزاق مۇددەت قالىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ئۇ يەردە ئەبەدىي قالىدۇ. — ئەنەس ئالىم
«ئۇزۇن زامانلار»نىڭ مەنىسى مەڭگۈ دېگەن بولىدۇ، چۈنكى باشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەر بۇنىڭغا دالالەت قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا
ئۇلار جەھەننەمدە (جەھەننەمنىڭ ھارارىتىنى يىنىكلىتىلگەن) بىرەر سۆرۈنلۈككە ۋە (تەشنالىقنى قاندۇرىدىغان) بىرەر ئىچىملىككە ئېرىشەلمەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار جەھەننەمدە سۆرۈنلۈككە ۋە بىرەر ئىچىملىككە ئېرىشەلمەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ئۇ يەردە بىرەر سۆرۈنلۈكمۇ، بىرەر ئىچىملىكمۇ تېتىمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇلار سالقىن بولمىغان بىر تۈرلۈك قاپقارا سايىنىڭ ئاستىدا بولغانلىقى ۋە ئۇلارنى ئوتلۇق شامال ئۇرۇپ تۇرغانلىقى ئۈچۈن ھېچقانداق سۆرۈنلۈك ھېس قىلمايدۇ. ئۇلار ئۇسسۇزلۇقىنى قاندۇرىدىغان ھېچقانداق ئىچىملىككە ئېرىشەلمەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا
ئۇلارنىڭ ئېرىشىدىغىنى پەقەت يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ ۋە يىرىڭدىنلا ئىبارەت بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ ۋە يىرىڭدىن باشقا — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار پەقەت قايناقسۇ ۋە يىرىڭ تېتىيدۇ. — ئەنەس ئالىم
بۇ ئايەتتە ۋە باشقا بىرقانچە ئايەتتە ھەددىدىن ئاشقۇچىلارنىڭ ئاخىرەتتە «قايناق سۇ» بىلەن سۇغىرىلىدىغانلىقى ۋەدە قىلىنىدۇ. باشقا بىرقانچە ئايەتتە مەزكۇر ۋەدە قايتا زىكىر قىلىنىدۇ ۋە بۇ «قايناق سۇ»نىڭ ھارارەت دەرىجىسى بايان قىلىنىدۇ. «يىرىڭ»، يارىلانغان يەردىن چىقىدىغان سارغۇچ سۇيۇقلۇق «زەرداب»، ئۇنىڭ قويۇقى «يېرىڭ» دەپ ئاتىلىدۇ. ھەددىدىن ئاشقانلارغا دوزاختا ئىچىشى ئۈچۈن بۇلار بېرىلىدۇ. بۇ سۇيۇقلۇقنىڭ نە قەدەر بەتبۇي ۋە يىرگىنچلىك ئىكەنلىكى 14 - سۈرە (ئىبراھىم)نىڭ 17 - ئايىتىدە بايان قىلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
جَزَاءً وِفَاقًا
بۇ (ئۇلارغا بېرىلىدىغان) مۇۋاپىق جازادۇر — مۇھەممەد سالىھ
بۇ مۇۋاپىق بىر جازادۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇۋاپىق جازا! — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا ئىنسانلارغا قىلچە زۇلۇم قىلمايدۇ، لېكىن ئىنسانلار توغرا يولدىن چىقىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلىدۇ. بۇ، ئۇلارنىڭ بۇزۇق ئېتىقاد ۋە خاتا ئەمەللىرى ئۈچۈن بېرىلگەن جازادۇر. ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىنى بۇ ئايەتنىڭ داۋامىدىكى ئايەتلەر بايان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّهُمْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ حِسَابًا
چۈنكى ئۇلار (قىلمىشلىرىدىن) ھېساب ئېلىنىشتىن قورقمايتتى — مۇھەممەد سالىھ
چۈنكى ئۇلار ھېساب ئېلىنىشنى كۈتمەيتتى — تەرجىمە ھەيئىتى
چۈنكى ئۇلار ھېساب بېرىشنى ئويلىمايتتى، — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە قىيامەت كۈنىنى «ھېساب كۈنى» دەپمۇ ئاتىغان. ئىنسانلارنىڭ دۇنيادىكى چاغلىرىدا قىلغان ھەر سۆز - ھەرىكىتىنىڭ ھېسابىنى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. دۇنيا ھاياتىنى بۇ ھېسابتىن قورقۇپ ئۆتكۈزگەنلەرگە جەننەت، بۇ ھېسابتىن قورقماي ئۆتكۈزگەنلەرگە جەھەننەم ۋەدە قىلغان. قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا تۇرۇپ ھېساب بېرىشنى ئويلىمىغانلار ئىككى تۈرلۈك بولىدۇ: 1) ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغانلار، 2) ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشكە گۇمان بىلەن قارىغانلار. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّابًا
ھەمدە بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى قاتتىق ئىنكار قىلاتتى — مۇھەممەد سالىھ
ھەمدە بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى قوللىرىدىن كېلىشىچە يالغانغا چىقىراتتى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئايەتلىرىمىزنى يالغان دەيتتى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى يالغان دېيىش ئۇلارنى ئىنكار قىلىش ياكى ئۇلارغا ئەمەل قىلماسلىق بىلەن بولىدۇ. بۇ ئىككى گۇناھنىڭ بىرىنى ياكى ھەر ئىككىسىنى قىلغانلار قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا تۇرۇپ ھېساب بېرىشكە سەل قارىغانلار بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ ئايەتتە ۋە باشقا بىرقانچە ئايەتتە بۇ ئىككى گۇناھ بىر يەردە زىكىر قىلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَابًا
ھەر نەرسىنى تولۇق خاتىرىلەپ قويغان ئىدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ھەر نەرسىنى بىر كىتابتا تولۇق خاتىرىلەپ قويىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ھەر نەرسىنى بىر-بىرلەپ يېزىپ قويغان. — ئەنەس ئالىم
ئىنسانلارنىڭ دۇنيادىكى چاغلىرىدا قىلغان ھەر سۆز - ھەرىكىتىنى ئاللاھ تائالا مۇئەككەل قىلغان پەرىشتىلەر يېزىپ تۇرىدۇ، قىيامەت كۈنى ھەر ئىنسانغا سۆز - ھەرىكەتلىرى يېزىلغان بىر كىتاب بېرىلىدۇ ۋە ئۇ بۇ كىتابقا يېزىلغان سۆز - ھەرىكەتلىرىنىڭ ھېسابىنى بېرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا
(ئۇلارغا ئېيتىمىزكى) «تېتىڭلار! سىلەرگە پەقەت ئازابنىلا زىيادە قىلىمىز» — مۇھەممەد سالىھ
-ئۇلارغا ئېيتىمىزكى-: «تېتىڭلار! سىلەرگە پەقەت ئازابنىلا زىيادە قىلىمىز» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇڭا تېتىڭلار! سىلەرگە ئازابتىن باشقا نەرسە زىيادە قىلمايمىز. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تەرىپىدىن ئۇلارغا، «بۇ سەۋەبتىن تېتىڭلار! سىلەرگە پەقەت ئازابنىلا زىيادە قىلىمىز» دېيىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ئازابلىنىشىغا ۋە ئازابىنىڭ بارغانسېرى زىيادە بولۇشىغا يۇقىرىدىكى ئىككى تۈرلۈك گۇناھى سەۋەبچى بولغان. ئۇلارنىڭ تېرىلىرى پىشقانسېرى ئالماشتۇرۇپ قويۇلىدۇ، ئوتنىڭ يالقۇنى پەسەيگەنسېرى ئۇلغايتىپ قويۇلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ ئازابنى ھېس قىلىشى بارغانچە ئۆرلەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا
شۈبھىسىزكى، تەقۋادارلار نېمەتكە ئېرىشىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
شۈبھىسىزكى، تەقۋادارلار ئۈچۈن نىجاتلىق باردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، تەقۋادارلارغا مۇۋەپپەقىيىتىنىڭ مۇكاپاتى بار: — ئەنەس ئالىم
(31-35) «تەقۋادارلار» - ئىمانى، ئىبادىتى، ئەخلاقى ۋە مۇئامىلىسىدە سادىق بولغان كىشىلەر بولۇپ ، بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا ئۇلارغا مۇرادىغا يېتىش يېرى ۋەدە قىلىدۇ. باشقا بىرقانچە ئايەتتە ئۇلارغا جەننەت ۋە تۈرلۈك نېمەتلەر ۋەدە قىلىدۇ. دېمەككى، بۇ ئايەتتىكى «مۇرادىغا يېتىش يېرى» - جەننەتتۇر، بۇ ئايەتنىڭ داۋامىدىكى ئايەتلەردە ۋەدە قىلىنغان نېمەتلەر - جەننەت نېمەتلىرىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: باغ ۋە ئۈزۈملەر، خىزمەتچى قىزلار ۋە جەننەتتىكى بۇلاقلاردىن چىقىدىغان ۋە ئۆستەڭلەردە ئاقىدىغان ئىچىملىكلەر بىلەن تولدۇرۇلغان قەدەھلەر، شۇنداقلا بىھۇدە ۋە يالغان سۆزلەر ئاڭلىماسلىق قاتارلىق ماددىي ۋە مەنىۋى نېمەتلەر. بەقەرە سۈرىسىنىڭ 5 - ئايىتىدە تەقۋادارلارنىڭ مۇرادىغا يېتىدىغانلىقى بايان قىلىنىدۇ. بۇ سۈرىنىڭ 24 - ئايىتىدە، ھەددىدىن ئاشقانلارغا بېرىلىدىغان ئازابتىن ئىككىسى زىكىر قىلىنغاندەك، بۇ ئايەتتە تەقۋادارلارنىڭ ياخشى نەتىجىگە ئېرىشىدىغانلىقى بىلدۈرۈلگەندىن كېيىن مىسال سۈپىتىدە بەزى نېمەتلەر بايان قىلىنغان. ھالبۇكى، ھەددىدىن ئاشقانلارنىڭ ئازابى «قايناق سۇ» ۋە «يىرىڭ» بىلەن چەكلىك بولمىغاندەك، تەقۋادارلارغا بېرىلىدىغان نېمەتلەرمۇ بۇ ئايەتلەردە بايان قىلىنغان نېمەتلەر بىلەن چەكلىك ئەمەس، ئەلۋەتتە. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا
(ئۇ نېمەت) باغلار، ئۈزۈملەردۇر — مۇھەممەد سالىھ
باغلار ۋە ئۈزۈملەر، — تەرجىمە ھەيئىتى
باغلار، ئۈزۈملەر، — ئەنەس ئالىم
-
وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا
تەڭتۇش قىزلاردۇر — مۇھەممەد سالىھ
تەڭتۇش قىزلار — تەرجىمە ھەيئىتى
بويىغا يەتكەن تەڭتۇش قىزلار — ئەنەس ئالىم
-
وَكَأْسًا دِهَاقًا
(شاراب بىلەن) تولدۇرۇلغان جاملاردۇر — مۇھەممەد سالىھ
ۋە تولدۇرۇلغان جاملار باردۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ۋە ئىچىملىك بىلەن تولدۇرۇلغان قەدەھلەر. — ئەنەس ئالىم
-
لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّابًا
ئۇلار جەننەتتە يالغان سۆز، بىھۇدە سۆز ئاڭلىمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار جەننەتتە يالغان بىلەن بىھۇدە سۆز ئاڭلىمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار جەننەتتە ھېچقانداق بىھۇدە سۆز ۋە يالغان سۆز ئاڭلىمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا
(ئەنە شۇلار) پەرۋەردىگارىڭنىڭ بەرگەن مۇكاپاتى، يېتەرلىك ئاتاسىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
#نامى؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇلار رەببىڭنىڭ مۇكاپاتى ۋە يېتەرلىك ئىنئامىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ھەددىدىن ئاشقانلارغا قىلمىشلىرىنىڭ جازاسى بېرىلىدۇ. تەقۋادارلارغا قىلغان ياخشى ئەمەللىرى ئۈچۈن مۇكاپات بېرىلىدۇ ۋە ھەر تۈرلۈك ئىنئام ئاتا قىلىنىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ھەددىدىن ئاشقانلارغا بېرىلىدىغان جازا 26 - ئايەتتە «مۇۋاپىق جازا»، تەقۋادارلارغا بېرىلىدىغان مۇكاپات بۇ ئايەتتە «رەببىڭدىن مۇكاپات ۋە تارتۇق» مەنىسىدىكى كەلىمىلەر بىلەن ئىپادىلەنگەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ ۖ لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا
ئۇ ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ ۋە ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى شەيئىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر. ناھايىتى شەپقەتلىكتۇر. (ئۇ كۈندە ھېچ كىشى) ئۇنىڭغا سۆز قىلىشقا قادىر بولالمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ ۋە ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى شەيئىلەرنىڭ رەببىدۇر. ناھايىتى شەپقەتلىكتۇر. ئۇنىڭغا سۆز قىلىشقا قادىر بولالمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ ۋە بۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىكىلەرنىڭ رەببىدۇر، رەھماندۇر[6]، ئۇنىڭ ھۇزۇرىدا ھېچكىم سۆز ئاچالمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا يۇقىرىدا ھەددىدىن ئاشقانلارغا ئازاب، تەقۋادارلارغا نېمەت ۋەدە قىلغاندىن كېيىن بۇ يەردە قۇدرىتىنىڭ ئۇلۇغلىقىنى ۋە مەرھەمىتىنىڭ چەكسىزلىكىنى ئىپادىلەيدىغان سۈپەتلىرىنى بايان قىلغان. چۈنكى ھەددىدىن ئاشقانلارنى جازالاش ۋە تەقۋادارلارنى مۇكاپاتلاش تەڭداشسىز قۇدرەت ۋە چەكسىز مەرھەمەت تەلەپ قىلىدىغان ئىشتۇر. بۇ ئىككىسىگە پەقەت ئاللاھ تائالا ئىگىدۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ تائالا مەزكۇر ۋەدىسىنى (يامانلارنى جازالاش، ياخشىلارنى مۇكاپاتلاشنى) چوقۇم ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا ۖ لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَقَالَ صَوَابًا
جىبرىئىل ۋە پەرىشتىلەر سەپ بولۇپ تۇرۇپ كېتىدىغان كۈندە (يەنى قىيامەتتە)، ئۇلار(نىڭ ئارىسىدا) مېھرىبان ئاللاھنىڭ ئىزنىگە ئېرىشكەن ۋە توغرا سۆزنى قىلغانلاردىن باشقا ھېچ ئەھەدىنىڭ سۆز قىلىشىغا بولمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
جىبرىئىل ۋە پەرىشتىلەر سەپ بولۇپ تۇرۇپ كېتىدىغان كۈندە، مېھرىبان ئاللاھنىڭ ئىزنىگە ئېرىشكەنلەردىن باشقىسى سۆز قىلالمايدۇ، ئۇمۇ توغرا سۆز قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
رۇھ ۋە پەرىشتىلەر سەپ بولۇپ ئۆرە تۇرىدىغان كۈنى ھېچكىم گەپ قىلالمايدۇ. رەھمان رۇخسەت قىلغان ۋە توغرا سۆزلىگەن كىشى مۇستەسنا. — ئەنەس ئالىم
بۇ ئايەتلەردە قىيامەت كۈنى روھ ۋە پەرىشتىلەرنىڭ سەپ بولۇپ تۇرغان چاغدا ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ ئەھلىدىن ھېچكىمنىڭ رەھمان تائالاغا سۆز ئاچالمايدىغانلىقى، پەقەت رەھمان تائالا رۇخسەت قىلغان كىشىنىڭ گەپ قىلىدىغانلىقى زىكىر قىلىنىدۇ. 11 - سۈرە (ھۇد)نىڭ 105 - ئايىتىمۇ بۇ مەنىنى ئىپادىلەيدۇ. لېكىن قۇرئان كەرىمدە بىرقانچە ئايەتتە قىيامەت كۈنى ئىنسانلارنىڭ گەپ قىلىدىغانلىقىمۇ زىكىر قىلىنىدۇ. بۇ كۆرسىتىدۇكى، قىيامەت كۈنى ئىنسانلار ھەيرانلىقىنى ئىپادىلەش، گۇناھلىرىنى ئىقرار قىلىش، بىر - بىرىنى ئەيىبلەش ۋە گۇناھنى بىر - بىرىگە ئارتىشقا تىرىشىش قاتارلىقلار توغرىسىدا گەپ قىلىدۇ. لېكىن ھېچكىم سوئال سورالمىغۇچە بىرەر ئىش توغرىسىدا سۆز ئاچالمايدۇ. سوئال سورالغاندا ۋە جاۋاب بېرىشكە رۇخسەت بېرىلگەندە توغرا جاۋابنى بېرىدۇ. ئاللاھ تائالا رۇخسەت بەرگەن كىشىلەر، ئاللاھ تائالا رازى بولغان كىشىلەرگە شاپائەت قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
ذَٰلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ ۖ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِ مَآبًا
ئەنە شۇ چوقۇم بولىدىغان كۈندۇر. كىمكى (ئىمان بىلەن، ياخشى ئەمەل بىلەن) پەرۋەردىگارىغا قايتىدىغان يولنى تۇتۇشنى خالىسا (تۇتسۇن) — مۇھەممەد سالىھ
ئەنە شۇ چوقۇم بولىدىغان كۈندۇر. شۇنداق بولغانىكەن خالىغان كىشى رەببىغا قايتىدىغان يولنى تۇتسۇن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەنە شۇ ھەق كۈندۇر. خالىغان كىشى رەببىگە يەتكۈزىدىغان يولنى تۇتسۇن. — ئەنەس ئالىم
ئون يەتتىنچى ئايەتتىن تارتىپ بۇ يەرگىچە بايان قىلىنغان كۈن، قايىم بولۇشى ھەق بولغان قىيامەت كۈنىدۇر. بۇ باياناتتىن كېيىن خالىغان كىشى رەببىنىڭ رازىلىقىغا ئېلىپ بارىدىغان توغرا يولغا كىرىپ ماڭسۇن. چۈنكى بۇ دۇنيادا ھەر ئىنسانغا ياخشى - ياماننى تاللاش توغرىسىدا ئىختىيار بېرىلگەن. لېكىن ئاخىرەتتە ھېچكىمنىڭ جەننەتنى ياكى دوزاخنى تاللاش ئىختىيارى بولمايدۇ. جەننەتكە ياكى دوزاخقا كىرىش مۇشۇ دۇنيادا ئۆز ئىختىيارى بىلەن تاللاپ ماڭغان يولغا قارىتا بەلگىلىنىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن جەننەتنى خالىغانلار توغرا يولغا كىرسۇن، دوزاخنى خالىغانلار خاتا يولغا كىرسۇن. يۇقىرىدىكى ئايەتلەردە بايان قىلىنغاندەك، ئاخىرەتتە ھەر ئىنسان ئۆز قىلمىشىنىڭ نەتىجىسىگە ئېرىشىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا
بىز سىلەرنى ھەقىقەتەن (يۈز بېرىشى) يېقىن ئازابتىن (يەنى ئاخىرەت ئازابىدىن) ئاگاھلاندۇردۇق، ئۇ كۈندە كىشى ئىلگىرى قىلغان ئەمەللىرىنى كۆرىدۇ. كاپىر: «كاشكى مەن تۇپراق بولۇپ كەتكەن بولسامچۇ!» دەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
بىز سىلەرنى ھەقىقەتەن يېقىن ئازابتىن ئاگاھلاندۇردۇق، ئۇ كۈندە كىشى ئىلگىرى قىلغان ئەمەللىرىنى كۆرىدۇ ۋە كاپىر: «كاشكى مەن تۇپراق بولۇپ كەتسەمچۇ!» دەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، بىز سىلەرنى يېقىن ئازابتىن ئاگاھلاندۇردۇق. ئۇ كۈندە كىشى بۇرۇن ئۆزى قىلغان ئىشلىرىنى كۆرىدۇ، كافىر: «كاشكى، تۇپراق بولسامچۇ!» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
قىيامەتنىڭ قايىم بولۇشى يېقىن بولغانلىقى ئۈچۈن، قىيامەت كۈنىدە، تېگىشلىك بولغانلارغا بېرىلىدىغان ئازابمۇ يېقىن، ياخشى ئىش قىلغۇچىلارغا ئاللاھنىڭ رەھمىتىمۇ يېقىندۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن ھەر ئىنسان بۇ دۇنيادىكى تاللىشىنى بۇنىڭغا قارىتا بەلگىلىشى لازىم. قىيامەت كۈنى ھەر ئىنسان ئۆز قىلمىشىنى ئۇچرىتىدۇ، كۆرىدۇ، بىلىدۇ ۋە ئۇنىڭ بىلەن مۇكاپاتلىنىدۇ ياكى جازالىنىدۇ. قىيامەت كۈنى ھەر ئىنسان: «كاشكى، ھاياتىم ئۈچۈن تەييارلىق قىلغان بولسامچۇ!» دەيدۇ، كىتابى سول قولىغا بېرىلگەن ئىنسان: «ئاھ! كاشكى، ماڭا كىتابىم بېرىلمىگەن بولسا ئىدى! ئاھ! كاشكى، ئۆلۈم ئىشنى ئاخىرلاشتۇرغۇچى بولسا ئىدى!» دەيدۇ ، زالىم ئىنسان ئىككى قولىنى چىشلەپ: «رەسۇلۇللاھ بىلەن بىر يول تۇتسامچۇ! ۋاي ئىسىت! پالانىنى دوست تۇتمىسامچۇ!» دەيدۇ، كافىر ئىنسان: «كاشكى، تۇپراق بولسامچۇ!» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى