تاھا سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان، جەمئىي 135 ئايەتمەنىسى: رەسۇلۇللاھنىڭ ئىسمى. ئاتىلىش سەۋەبى: رەسۇلۇللاھنىڭ شۇ ئىسمى بىلەن باشلانغان
-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ طه
تاھا (يەنى ئى مۇھەممەد!) — مۇھەممەد سالىھ
تاھا -ئى مۇھەممەد! — تەرجىمە ھەيئىتى
تا، ھا. — ئەنەس ئالىم
تا، ھا. ئى ئىنكارچىلار! قۇرئان، سىلەر سۆزۈڭلارنى تۈزىدىغان مۇشۇنداق ھەرپلەردىن تەركىب تاپىدۇ. ئۇنداقتا قۇرئاننىڭ ئوخشىشىنى مەيدانغا كەلتۈرۈپ بېقىڭلار! بۇ خىل «ئۈزۈك ھەرپلەر» توغرىسىدا 2 - سۈرە بەقەرەنىڭ بىرىنچى ئايىتىنىڭ تەپسىرىدە مەلۇمات بېرىلدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ
قۇرئاننى ساڭا سېنى جاپاغا سېلىش ئۈچۈن ئەمەس — مۇھەممەد سالىھ
قۇرئاننى ساڭا سېنى جاپاغا سېلىش ئۈچۈن ئەمەس — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا قۇرئاننى جاپا تارتىشىڭ ئۈچۈن نازىل قىلمىدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا بۇ قۇرئاننى، مۇشرىكلارنىڭ سەندىن يۈز ئۆرۈگەنلىكىگە ئەپسۇسلىنىپ جېنىڭنى قىينىشىڭ، غەمكىن بولۇشىڭ ۋە قايغۇ - ھەسرەت چېكىشڭ، شۇنداقلا بەختسىز بولۇشىڭ ئۈچۈن نازىل قىلمىدۇق. ئەكسىچە بىز ساڭا قۇرئاننى، ئىنسانلارغا يەتكۈزۈشىڭ ئۈچۈن نازىل قىلدۇق. سەن يەتكۈزگەندىن كېيىن، كىم ئىمان ئېيتسا ۋە ئەمەل قىلسا پايدىسى ئۆزىگە بولىدۇ. كىم ئىنكار قىلسا ئۇنىڭغا قايغۇرمىغىن. چۈنكى سېنىڭ ۋەزىپەڭ يەتكۈزۈشتۇر، قۇرئانغا ئەمەل قىلىپ قىلمىغانلىقىنىڭ ھېسابىنى سوراش بىزنىڭ ئىشىمىزدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَىٰ
پەقەت (ئاللاھتىن) قورقىدىغانلارغا ۋەز ـ نەسىھەت قىلىش ئۈچۈن نازىل قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
پەقەت ئاللاھتىن قورقىدىغانلارغا ۋەز ـ نەسىھەت قىلىش ئۈچۈن نازىل قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
نەتىجە ئېتىبارى بىلەن بىز ساڭا قۇرئاننى پەقەت بىزدىن ئەيمىنىدىغان، نەسىھەتتىن تەسىرلىنىدىغان ۋە ئۇنى قوبۇل قىلىدىغان كىشىگە نەسىھەت قىلىشىڭ ئۈچۈنلا نازىل قىلدۇق. دېمەككى، قۇرئان كەرىم نازىل قىلىنىشتا پۈتۈن ئىنسانىيەتكە ھىدايەت (توغرا يولنى كۆرسەتكۈچى) بولۇپ نازىل قىلىنغان، لېكىن نەتىجە ئېتىبارى بىلەن ئۇ پەقەت ئاللاھتىن ئەيمىنىدىغان (تەقۋادار)لارغىلا ھىدايەت بولىدۇ. قۇرئان كەرىمدە بىرقانچە ئايەت بۇ ئىنچىكىلىككە ئىشارەت قىلىدۇ. شۇنىڭدەك، نەتىجە ئېتىبارى بىلەن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام، قۇرئانغا ئەگەشكەن، ئاللاھنىڭ ھەيۋىتىدىن ئەيمەنگەن ۋە ئاگاھلاندۇرۇشتىن قورققان كىشىلەرگە قۇرئان بىلەن نەسىھەت قىلغان بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى
ئۇ زېمىننى ۋە (كەڭ) ئېگىز ئاسمانلارنى ياراتقان زات تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ زېمىننى ۋە - كەڭ- ئېگىز ئاسمانلارنى ياراتقان زات تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ، زېمىننى ۋە ئېگىز ئاسمانلارنى ياراتقان زات تەرىپىدىن نازىل قىلىندى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئۇ قۇرئان ساڭا، زېمىننىڭ ۋە ئېگىز ئاسمانلارنىڭ ياراتقۇچىسى بولغان قۇدرەتلىك ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىندى. دېمەككى، قۇرئان مۇشرىكلار دەۋا قىلغاندەك، ھەرگىزمۇ «شائىرنىڭ سۆزى» ياكى «كاھىننىڭ سۆزى» ئەمەس، ئەكسىچە ئۇ، «ئالەملەرنىڭ رەببى» بولغان ئاللاھنىڭ كالامى بولۇپ، ئاللاھ ئۇنى جىبرىئىل ئارقىلىق ساڭا نازىل قىلغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ
مەرھەمەتلىك ئاللاھ ئەرش ئۈستىدە (ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە) قارار ئالدى — مۇھەممەد سالىھ
مەرھەمەتلىك ئاللاھ ئەرش ئۈستىدە -ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە- قارار ئالدى — تەرجىمە ھەيئىتى
رەھمان ئەرش ئۈستىدە مۇستەۋى بولدى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ساڭا قۇرئاننى نازىل قىلغان، زېمىننىڭ ۋە ئېگىز ئاسمانلارنىڭ ياراتقۇچىسى بولغان ئاللاھ، مەخلۇقاتىغا چەكسىز ياخشىلىق قىلغۇچى ۋە ئەرش ئۈستىگە ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلۇقى، كاتتىلىقى ۋە شەنىگە لايىق رەۋىشتە يۈكسەلگەن زاتتۇر. ئاللاھنىڭ ئەرشكە يۈكسىلىشىنىڭ قانداقلىقىنى پەقەت ئاللاھ ئۆزى بىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَىٰ
ئاسمانلاردىكى، زېمىندىكى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ۋە يەر ئاستىدىكى شەيئىلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭدۇر (يەنى ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئاللاھنىڭ مەخلۇقاتىدۇر، ئاللاھنىڭ تەسەررۇپى ئاستىدۇر) — مۇھەممەد سالىھ
ئاسمانلاردىكى، زېمىندىكى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ۋە يەر ئاستىدىكى شەيئىلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ئاسمانلاردىكى، زېمىندىكى، ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىكى ۋە يەرنىڭ تەكتىدىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىسىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئاسمانلاردىكى نەرسىلەر، زېمىندىكى نەرسىلەر، ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەر ۋە يەرنىڭ تەكتىدىكى نەرسىلەر پەقەتلا ئۇ ئاللاھنىڭدۇر. يەنى پەرىشتىلەر، جىنلار، ئىنسانلار، ھايۋانلار، ئۆسۈملۈكلەر ۋە ئانئورگانىك نەرسىلەر قاتارلىق بارلىق مەخلۇقات ۋە مەۋجۇداتلارنى ئاللاھ ياراتقان، ئاللاھ باشقۇرۇۋاتىدۇ ۋە ئاللاھ ئۇلارنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرۇۋاتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى
ئەگەر سەن ئاشكارا سۆزلىسەڭ (ياكى يوشۇرۇن سۆزلىسەڭ، ئاللاھنىڭ نەزىرىدە ئوخشاشتۇر)، چۈنكى ئۇ سىرنى ۋە ئۇنىڭدىنمۇ مەخپىيرەك ئىشلارنى بىلىپ تۇرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر سەن ئاشكارا سۆزلىسەڭ، بىلكى ئۇ سىرنى ۋە ئۇنىڭدىنمۇ مەخپىيرەك ئىشلارنى بىلىپ تۇرىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر سۆزنى ئاشكارا سۆزلىسەڭ، ئۇ سىرنى ۋە سىردىنمۇ مەخپىيرەكىنى بىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ بولغاندەك، ئىلمىمىۇ چەكسىزدۇر. شۇڭلاشقا، سەن سۆزنى مەيلى ئۈنلۈك قىلغىن، مەيلى مەخپىي قىلغىن، ئاللاھ ئۈچۈن بەرىبىر؛ ئاللاھ ھەممىسىنى ئاڭلاپ تۇرىدۇ. چۈنكى ئاللاھ بىراۋغا مەخپىي ئېيتقان سۆزۈڭنى ۋە ھېچكىمگە تىنمىغان سىرىڭنى ۋە كۆڭلۈڭگە كەلگەن ئوي - خىيالنى بىلىپ تۇرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ
ئاللاھتىن باشقا ھېچ مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر، ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرى بار — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھتىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر، ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرى بار — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ بىردىنبىر ئىلاھتۇر، چىرايلىق ئىسىملارنىڭ ئىگىسىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ساڭا قۇرئاننى نازىل قىلغان، ئاسمان - زېمىننى ۋە بارلىق مەخلۇقاتنى ياراتقان، ئەرش ئۈستىگە ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە يۈكسەلگەن، قۇدرىتى ئۇلۇغ ۋە ئىلمى چەكسىز بولغان ئۇ ئاللاھ، يەككە - يېگانە ئىلاھتۇر، ئەڭ چىرايلىق ئىسىملار ئۇنىڭغا خاستۇر. ئاللاھ تائالا 1 ~ 8 - ئايەتلەردە قۇرئان كەرىمنىڭ نازىل قىلىنىش ھېكمىتى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋەزىپىسى، قۇرئان كەرىمنى ئۆزىنىڭ نازىل قىلغانلىقى، ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنىڭ ئۇلۇغ ۋە ئىلمىنىڭ چەكسىز ئىكەنلىكى، ئۆزىنىڭ يەككە - يېگانە ئىلاھلىقى قاتارلىق مەسىلىلەرنى بىلدۈرىدۇ، شۇنداقلا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا تەسەللىي بېرىدۇ. 9 - ئايەتتىن باشلاپ 98 - ئايەتكىچە مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قىسسىسىنى بايان قىلىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا بەرگەن تەسەللىيسىنى تەكىتلەيدۇ، شۇنداقلا ئۇنىڭ دىلىنى كۈچلەندۈرىدۇ. شۇنىڭدەك مۇشرىكلارنى ئاگاھلاندۇرۇشنى تەكىتلەيدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَىٰ
مۇسانىڭ قىسسەسىدىن خەۋىرىڭ بارمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
مۇسانىڭ قىسسىسىدىن خەۋىرىڭ بارمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! ساڭا مۇسانىڭ خەۋىرى كەلدىمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ساڭا مۇسانىڭ قىسسىسى يېتىپ كەلدىمۇ؟ مۇسانىڭ قىسسىسىدىن خەۋىرىڭ بولدىمۇ؟ ئۇ ھەقتە بىرەر مەلۇماتقا ئېرىشتىڭمۇ؟ ئەسكەرتىش: ئاللاھنىڭ كالامىدىكى سوراق ئىپادىسى جاۋاب تەلەپ قىلىش ۋە سۈرۈشتە قىلىش ئۈچۈن ئەمەس، ئەكسىچە بايان قىلىنىدىغان قىسسىنى ئاڭلاشقا قىزىقتۇرۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِذْ رَأَىٰ نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى
ئۆز ۋاقتىدا مۇسا (بىر جايدا) ئوتنىڭ يورۇقىنى كۆردى. ئۇ ئائىلىسىدىكىلەرگە: «تۇرۇپ تۇرۇڭلار، مەن ئوتنىڭ يورۇقىنى كۆردۈم، مەن بېرىپ (ئۇنىڭدىن) بىرەر پارچە چوغ ئېلىپ كېلىشىم ياكى ئوت بار يەردە بىرەر يول باشلىغۇچىنى ئۇچرىتىشىم مۇمكىن» دېدى. (ئىزاھات:مۇسا ئەلەيھىسسالام ئايالى بىلەن بىرگە مەديەندىن مىسىرغا كېتىۋېتىپ كېچىدە يولدىن ئادىشىپ قالىدۇ، ئوت ياقاي دېسىە چاقمىقى يانمايدۇ، شۇنىڭ بىلەن يولنىڭ سول تەرىپىدە يىراقتىن بىر ئوت كۆرۈنىدۇ، بۇ ئوت ئەمەس، ئاللاھنىڭ نۇرى ئىدى.) — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا مۇسا ئوتنىڭ يورۇقىنى كۆردى[1]. ئۇ ئائىلىسىدىكىلەرگە: «تۇرۇپ تۇرۇڭلار، مەن ئوتنىڭ يورۇقىنى كۆردۈم، مەن بېرىپ ئۇنىڭدىن بىرەر پارچە چوغ ئېلىپ كېلىشىم ياكى ئوت بار يەردە بىرەر يول باشلىغۇچىنى ئۇچرىتىشىم مۇمكىن» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ بىر ئوت كۆرۈپ ئائىلىسىگە: «توختاپ تۇرۇڭلار، مەن بىر ئوت بايقىدىم. يا ئۇنىڭدىن سىلەرگە چوغ ئېلىپ كېلىمەن ياكى ئوتنىڭ يېنىدا بىرەر يول كۆرسەتكۈچى تاپىمەن» دېگەن ئىدى. — ئەنەس ئالىم
ئۇ قىسسە مۇنداق: مۇسا ئۆز ۋاقتىدا مەديەندىن مىسىرغا كېتىۋېتىپ، كېچىسى بىر يەرلەرگە كەلگەندە يىراقتا بىر ئوت كۆردى ۋە ئائىلىسىگە: «سىلەر مۇشۇ يەردە ساقلاپ تۇرۇڭلار، مەن يىراقتا بىر ئوت كۆردۈم، ئوتنىڭ يېنىغا بېرىپ - كېلەي، ئوتتىن بىرەر پارچە چوغ ئېلىپ كېلەرمەن ياكى ئوتنىڭ يېنىدا بىرەر كىشى بولسا يولنى سوراپ كېلەرمەن» دېدى. «مەديەن» - ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ غەربىي شىمالىغا ۋە ئەقەبە قولتۇقىنىڭ شەرقىي ساھىلىغا جايلاشقان رايون بولۇپ، مۇسا ئەلەيھىسسالام مىسىردىكى چېغىدا ئۆتكۈزگەن «ئادەم ئۆلتۈرۈش جىنايىتى»دىن كېيىن فىرئەۋندىن قېچىپ شۇ جايغا پاناھلانغان، شۇ جايدا ئۆيلەنگەن ۋە بىرقانچە يىل تۇرۇپ ئاندىن مىسىرغا قايتقان. بۇ قايتىشىدا ئەنە شۇ كۆرۈنگەن ئوتنىڭ يېېنىغا بارغاندا ئۇنىڭغا ۋەھىي كەلگەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ يَا مُوسَىٰ
مۇسا ئوتنىڭ يېنىغا كەلگەندە نىدا قىلىندىكى، ئى مۇسا! — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئوتنىڭ يېنىغا كەلگەندە نىدا قىلىندىكى، ئى مۇسا! — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن مۇسا ئوتنىڭ يېنىغا كەلگەندە، ئۇنىڭغا مۇنداق نىدا قىلىندى: «ئى مۇسا! — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئوت كۆرۈنگەن يەرگە بارغان ئىدى، يۇقىرىدىن كەلگەن مۇنۇ نىدانى ئاڭلىدى: «ئى مۇسا! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ۖ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى
مەن ھەقىقەتەن سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭدۇرمەن، كەشىڭنى سالغىن، سەن ھەقىقەتەن مۇقەددەس ۋادى تۇۋادىسەن — مۇھەممەد سالىھ
مەن ھەقىقەتەن سېنىڭ رەببىڭدۇرمەن، كەشىڭنى سالغىن، سەن ھەقىقەتەن مۇقەددەس ۋادى بولغان تۇۋادا سەن — تەرجىمە ھەيئىتى
مەن سېنىڭ رەببىڭدۇرمەن! كەشلىرىڭنى سىلىۋەتكىن! چۈنكى سەن مۇقەددەس ۋادى تۇۋادىسەن. — ئەنەس ئالىم
شۈبھىسىزكى، مەن سېنىڭ رەببىڭ ئاللاھدۇرمەن. كەشلىرىڭنى سېلىۋەتكىن، چۈنكى سەن پاك ۋە بەرىكەتلىك ۋادى بولغان «تۇۋا»دىسەن. باشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردە بۇ ئىلاھىي نىدانىڭ تۆۋەندىكىچە باشلانغانلىقى بايان قىلىنىدۇ: «ئوتنىڭ يېنىدىكىلەر ۋە ئەتراپىدىكىلەر مۇبارەك قىلىندى. ئالەملەرنىڭ رەببى ئاللاھ پاكتۇر. ئى مۇسا! مەن ئەزىز ۋە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچى ئاللاھتۇرمەن». «ئى مۇسا! مەن ئالەملەرنىڭ رەببى ئاللاھتۇرمەن». دېمەككى، ئاللاھ تائالا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا تۇنجى قىلغان بۇ سۆزىدە، ئۆزىنىڭ بارلىق مەخلۇقاتنىڭ، جۈملىدىن مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ياراتقۇچى، باشقۇرغۇچى ۋە مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرغۇچى ئىكەنلىكى، مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىلاھىي ئىنايەتكە ئېرىشكەنلىكى ۋە ئۆزىنىڭ ئۇنى پەيغەمبەرلىك ھاياتىدا يالغۇز قويمايدىغانلىقى قاتارلىق مەسىىلىلەرنى ئېيتقان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَىٰ
مەن سېنى (پەيغەمبەرلىككە) تاللىدىم، سەن ۋەھىيگە قۇلاق سالغىن — مۇھەممەد سالىھ
مەن سېنى پەيغەمبەرلىككە تاللىدىم، سەن ۋەھيىگە قۇلاق سالغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
مەن سېنى تاللىدىم. ھازىر ساڭا قىلىنىدىغان ۋەھىيگە قۇلاق سالغىن: — ئەنەس ئالىم
مەن سېنى ئەلچىم بولۇشقا تاللىدىم. شۇڭلاشقا مەن ساڭا ۋەھىي قىلىدىغان سۆزۈمگە قۇلاق سالغىن. ئۇ سۆز تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي
مەن ھەقىقەتەن (ئىبادەتكە لايىق) ئاللاھتۇرمەن، مەندىن باشقا ھېچ مەبۇد (بەرھەق) يوق، (يالغۇز) ماڭا ئىبادەت قىلغىن، مېنى زىكىر قىلىش ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن — مۇھەممەد سالىھ
مەن ھەقىقەتەن ئاللاھدۇرمەن، مەندىن باشقا ھېچ ئىلاھيوق، شۇنىڭ ئۈچۈن يالغۇز ماڭا ئىبادەت قىلغىن، مېنى زىكىر قىلىش ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، مەن ئاللاھتۇرمەن، مەندىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر، ئۇنداقتا سەن ماڭا ئىبادەت قىلغىن ۋە مېنىڭ زىكرىم ئۈچۈن نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىگىن! — ئەنەس ئالىم
شۈبھىسىزكى، مەن ئاللاھتۇرمەن. مەندىن باشقا ئىبادەت قىلىنىشقا لايىق ھېچكىم ۋە ھېچ نەرسە يوق. ئۇنداقتا، ماڭىلا ئىبادەت قىلغىن. مېنىڭ ئۇلۇغلۇقىمنى، ئەمىر - پەرمانلىرىمنى ۋە جازا - مۇكاپاتىمنى ئېسىڭگە ئېلىش ۋە ئېسىڭدە تۇتۇش ئۈچۈن، ماڭا ھەمدۇسانا، دۇئا ۋە تەسبىھلەرنى ئىپادىلەيدىغان سۆزلەرنى تىلىڭغا جارى قىلىش ئۈچۈن، قول - پۇت ۋە باشقا پۈتۈن ۋۇجۇدۇڭ بىلەن ماڭا تەزىم قىلىش ئۈچۈن، شۇنداقلا ھاياتىڭدا مېنى ۋە ئەمىر پەرمانلىرىمنى ئۇنتۇماسلىق ئۈچۈن نامازنى داۋاملىق ۋە تولۇق ئۆتىگىن. دەرۋەقە نامازدا دىل ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى ئويلاش بىلەن، تىل ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتىش، ئاللاھقا دۇئا قىلىش ۋە ئاللاھنىڭ كالامىنى ئوقۇش بىلەن، ئەقىل ئېيتىلغان ھەمدۇسانا، قىلىنغان دۇئا ۋە ئوقۇلغان ئايەتلەرنىڭ مەنىلىرىنى چۈشىنىش بىلەن، ئاللاھقا ئېھتىرام قىلىش بىلەن مەشغۇل بولىدۇ. نەتىجىدە بىر كېچە - كۈندۈزدە بەش قېتىم ناماز ئۆتىگەن كىشى ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى، ئەمىر - پەرمانلىرىنىڭ مۇھىملىقىنى، مۇكاپاتىنىڭ بۈيۈك ۋە جازاسىنىڭ قاتتىقلىقىنى دىلىغا مۇستەھكەم ئورۇنلاشتۇرىدۇ، شۇنداقلا نامازنىڭ تېشىدا ئاللاھنىڭ رەھمىتىنى ئۇمىد قىلىپ ۋە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇپ ياشايدىغان بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن «ئاللاھنى زىكىر قىلىش ئۈچۈن نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتەش» - ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى ھەر دائىم ئەسلەش، ئەمىر - پەرمانلىرىنىڭ مۇھىملىقىنى ھېچ ئۇنتۇماسلىق، ياخشىلارغا مۇكاپات، يامانلارغا جازا بېرىدىغانلىقىنى ئېسىدىن پەقەت چىقارماسلىق ئۈچۈن بەش ۋاقىت نامازنى داۋاملىق ۋە كامىل ئۆتەش دېگەن بولىدۇ. ناماز مەنىسىدىكى كەلىمە «ئەسسالات - الصلاة»نىڭ ئېنىق ئىسىم بولۇپ كېلىشى ۋە نامازنى ئۆتەش بۇيرۇقىنىڭ «ئەقىم - أقم» بىلەن ئىپادىلىنىشى بۇنى كۆرسىتدۇ. بەش ۋاقىت نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتەشنىڭ ئەنە شۇ ھېكمىتى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى بەش ۋاقىت نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتەشكە بولغان بۇيرۇقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئايەتتە تېخىمۇ ئوچۇق بايان قىلىنغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَىٰ
قىيامەتنىڭ بولۇشى مۇھەققەقتۇر، ھەر ئادەم ئۆزىنىڭ ئەمەلىگە يارىشا مۇكاپاتلىنىشى ئۈچۈن، ئۇنى (يەنى ئۇنىڭ قاچان بولۇشىنى) مەخپىي تۇتتۇم — مۇھەممەد سالىھ
قىيامەتنىڭ بولۇشى ھەقىقەتتۇر، ھەر ئادەم ئۆزىنىڭ ئەمەلىگە يارىشا مۇكاپاتلىنىشى ئۈچۈن، ئۇنى مەخپىي تۇتتۇم — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، قىيامەت قايىم بولىدۇ. ھەر كىم ئۆز قىلمىشىنىڭ جازا ۋە مۇكاپاتىغا ئېرىشسۇن دەپ ئۇنىڭ ۋاقتىنى مەخپىي تۇتىۋاتىمەن. — ئەنەس ئالىم
قىيامەتنىڭ ۋاقتى چوقۇم يېتىپ كېلىدۇ.مەن ئۇ ۋاقىتنى بەندىلىرىمدىن مەخپىي تۇتۇپ كەلدىم، بۇنىڭدىن كېيىنمۇ مەخپىي تۇتۇشنى داۋاملاشتۇرىمەن. قىيامەتنىڭ قائىم بولۇشى، ھەر كىشىنىڭ ئۆز قىلمىشىنىڭ نەتىجىسىگە ئېرىشىشى ئۈچۈندۇر؛ ياخشى كىشىنىڭ مۇكاپاتلىنىشى، يامان كىشىنىڭ جازالىنىشى ئۈچۈندۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَىٰ
قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغان ۋە نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشكەن ئادەم سېنى ئۇنىڭدىن (يەنى قىيامەتكە تەييارلىق قىلىشتىن ۋە ئۇنى تەستىق قىلىشتىن) توسمىسۇن، ئۇنداقتا ئۆزۈڭ ھالاك بولىسەن (چۈنكى ئاخىرەتتىن غاپىل بولۇش، ھالاكەتكە ئېلىپ بارىدۇ ) — مۇھەممەد سالىھ
قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغان ۋە نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشكەن ئادەم سېنى ئۇنىڭدىن توسمىسۇن، ئۇنداقتا ئۆزۈڭ ھالاك بولىسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
قىيامەتنىڭ قايىم بولۇشىغا ئىشەنمەي، نەپسى خاھىشىغا ئەگەشكەنلەر سېنى ئۇنىڭغا ئىشىنىشتىن توسمىسۇن. بولمىسا ھالاك بولۇپ كېتىسەن! — ئەنەس ئالىم
ئۇنداقتا، قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغان ۋە نەپسى خاھىشىغا ئەگەشكەن كىشى سېنى قىيامەتكە ئىشىنىشتىن ۋە ئۇنىڭغا تەييارلىق قىلىشتىن توسمىسۇن. ناۋادا ئۇنداق كىشىگە ئەگەشسەڭ ھالاكەتكە يولۇقىسەن، بەختسىزلىككە ئۇچرايسەن، يامان ئاقىۋەتكە دۇچار بولىسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا تِلْكَ بِيَمِينِكَ يَا مُوسَىٰ
ئى مۇسا! ئوڭ قولۇڭدىكى نېمە ئۇ؟» — مۇھەممەد سالىھ
ئى مۇسا! ئوڭ قولۇڭدىكى نېمە ئۇ؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇسا! ئوڭ قولۇڭدىكى نېمە؟». — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ مۇساغا يۇقىرىدىكى سۆزلەرنى ئېيتقاندىن كېيىن، ئۇنىڭغا قولىدىكى ھاسىنى مۆجىزە قىلىپ بېرىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈش ۋە ئۇنىڭغا ئالدى بىلەن ئۆز قولىدىكى ھاسىنىڭ قۇرۇق ياغاچتىن ئىبارەت ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلدۇرۇش ئۈچۈن، ئۇنىڭدىن : «ئوڭ قولۇڭدا تۇتۇپ تۇرۇۋاتقىنىڭ نېمە؟ ئى مۇسا!» دەپ سورىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَىٰ غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَىٰ
مۇسا ئېيتتى: «ئۇ مېنىڭ ھاسام، ئۇنىڭغا تايىنىمەن، ئۇنىڭ بىلەن قويلىرىمغا غازاڭ قېقىپ بېرىمەن، ئۇنىڭدا مېنىڭ يەنە باشقا ئېھتىياجلىرىممۇ بار» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «ئۇ مېنىڭ ھاسام، ئۇنىڭغا تايىنىمەن، ئۇنىڭ بىلەن قويلىرىمغا غازاڭ قېقىپ بېرىمەن، مېنىڭ يەنە باشقا ئېھتىياجلىرىممۇ بار» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «ئۇ مېنىڭ ھاسام، ئۇنىڭغا تايىنىمەن، ئۇنىڭ بىلەن قويلىرىمغا غازاڭ قېقىپ بېرىمەن، ئۇنىڭ بىلەن يەنە باشقا ئېھتىياجلىرىمنىمۇ قامدايمەن» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئاللاھقا جاۋاب بېرىپ: «بۇ مېنىڭ ھاسامدۇر، بۇنىڭغا تايىنىمەن، بۇنىڭ بىلەن قويلىرىمغا غازاڭ قېقىپ بېرىمەن، بۇنىڭ بىلەن يەنە باشقا ئېھتىياجلىرىمنى قامدايمەن» دېدى. «باشقا ئېھتىياجلار» - پادىنى توسۇپ بىر يەردە تۇتۇش، ھەيدەپ مېڭىش، ئوزۇق - تۈلۈكلەرنى ئېسىپ ئۆشنىسىدە كۆتۈرۈپ مېڭىش، زىيانداش ھاشاراتلارنى ئۆلتۈرۈش ۋە يىرتقۇچ ھايۋانلارنى ئۈركۈتۈش... قاتارلىق بىر پادىچى قولىدا كۆتۈرۈپ ماڭىدىغان تايىقى بىلەن قىلىدىغان ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى كۆرسىتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ أَلْقِهَا يَا مُوسَىٰ
ئاللاھ: «ئى مۇسا! ئۇنى (يەرگە) تاشلىغىن» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ: «ئى مۇسا! ئۇنى يەرگە تاشلىغىن» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ: «ئى مۇسا! ئۇنى يەرگە تاشلىغىن» دېدى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ: «ئۇنى يەرگە تاشلىغىن، ئى مۇسا!» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَلْقَاهَا فَإِذَا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعَىٰ
مۇسا ئۇنى تاشلىۋىدى، ئۇ ناگاھان مېڭىۋاتقان بىر يىلانغا ئايلاندى — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئۇنى تاشلىۋىدى، ئۇ ناگاھان مېڭىۋاتقان بىر يىلانغا ئايلاندى — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا ھاسىسىنى يەرگە تاشلىغان ئىدى، ئۇ بىردىنلا يىلان بولۇپ تېز مېڭىشقا باشلىدى. — ئەنەس ئالىم
شۇنىڭ بىلەن مۇسا ھاسىسىنى يەرگە تاشلىغان ئىدى، ئۇ بىردىنلا يىلانغا ئايلىنىپ يۈگۈرۈشكە باشلىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْ ۖ سَنُعِيدُهَا سِيرَتَهَا الْأُولَىٰ
ئاللاھ ئېيتتى: « ئۇنى تۇتۇۋالغىن، قورقمىغىن، ئۇنى دەسلەپكى (يەنى ھاسىلىق) ھالىتىگە قايتۇرىمىز — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئېيتتى: « ئۇنى تۇتۇۋالغىن، قورقمىغىن، ئۇنى دەسلەپكى ھالىتىگە قايتۇرىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ مۇنداق دېدى: «ئۇنى تۇتۇۋالغىن، قورقمىغىن، بىز ئۇنى دەسلەپكى ھالىتىگە قايتۇرىمىز. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ھاسىسىنىڭ يىلانغا ئايلانغانلىقىنى كۆرۈپ قورقتى. ئاللاھ ئۇنىڭغا: «ئۇنى قولۇڭغا ئالغىن، قورقمىغىن، بىز ئۇنى ئاۋۋالقى (ھاسا) ھالىتىگە قايتۇرۇپ بېرىمىز» دەپ، ئۇنى تىنچلاندۇردى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَىٰ جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَىٰ
قولۇڭنى قولتۇقۇڭنىڭ ئاستىغا سالغىن (ئاندىن چىقارغىن)، ئۇ ھېچقانداق ئەيىب ـ نۇقسانسىز ھالدا ئاپئاق (نۇرلۇق بولۇپ) چىقىدۇ، (بۇ) ئىككىنچى مۆجىزىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
قولۇڭنى قولتۇقۇڭنىڭ ئاستىغا سالغىن -ئاندىن چىقارغىن-، ئۇ ھېچقانداق ئەيىب ـ نۇقسانسىز ھالدا ئاپئاق بولۇپ چىقىدۇ، بۇ ئىككىنچى مۆجىزىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
قولۇڭنى قولتۇقۇڭنىڭ ئاستىغا تىققىن، نۇقسانسىز ھالدا ئاپئاق چىقىپ، باشقا بىر مۆجىزە بولسۇن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ مۇساغا يەنە مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! قولۇڭنى كۆڭلىكىڭنىڭ ياقىسىدىن قوينۇڭغا كىرگۈزۈپ چىقارغىن. ئۇ، بىرەر كېسەللىكتىن ئەمەس، ئەكسىچە مۆجىزىگە ئايلانغانلىقتىن ئاپئاق بولۇپ چىقىدۇ. بىز ئۇنى ساڭا، فىرئەۋنگە ۋە ئۇنىڭ قەۋمىگە پەيغەمبەرلىكىڭنى ئىسپاتلايدىغان باشقا بىر مۆجىزە قىلىپ بەردۇق». شۇنىڭ بىلەن مۇسا كۆڭلىكىنىڭ ياقىسىدىكى ئوچۇق يېرىدىن قولىنى قولتۇقىغا تىقىپ چىقارغان ئىدى، قولى بەرەس كېسىلى، تەمرەتكە ياكى باشقا بىرەر كېسەللىككە گىرىپتار بولماستىن ئاپئاق ھالەتتە چىقىپ چاقنىدى، يەنە بىر قېتىم تىقىپ چىقارسا بۇرۇنقى ھالىتىگە قايتتى. مانا بۇ، مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىككىنچى مۆجىزىسى ئىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
لِنُرِيَكَ مِنْ آيَاتِنَا الْكُبْرَى
ساڭا چوڭ مۆجىزىلىرىمىزدىن بەزىسىنى كۆرسىتىمىز — مۇھەممەد سالىھ
ساڭا چوڭ مۆجىزىلىرىمىزدىن بەزىسىنى كۆرسىتىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز بۇ ئارقىلىق ساڭا بىر قىسىم چوڭ مۆجىزلىرىمىزنى كۆرسىتىمىز. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ ئېيتتى: «ئى مۇسا! بىز ساڭا ھازىر كۆرسەتكەن بۇ ئىككى مۆجىزە بىزنىڭ چوڭ مۆجىزىلىرىمىزدىن بولۇپ، ئۇلارنى سەن ئۆز كۆزۈڭ بىلەن كۆردۈڭ. بىز ئۇلارنى ساڭا قۇدرىتىمىزنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى، ھاكىمىيىتىمىزنىڭ كاتتىلىقىنى ۋە ئۆزۈڭنىڭ پەيغەمبەرلىكىنىڭ راستلىقىنى بىلىشىڭ، شۇنداقلا بۇنىڭدىن كېيىن ئۇلارنىڭ بۇ مۆجىزىلىك ھالىتىنى كۆرۈپ ھەيران قالماسلىقىڭ ۋە قورقماسلىقىڭ ئۈچۈن كۆرسەتتۇق. چۈنكى ئۇلارنى ھازىر كۆرۈپ تەجرىبە قىلىۋالساڭ، فىرئەۋننىڭ ۋە ئۇنىڭ ئادەملىرىنىڭ ئالدىغا بارغان، ئۇلارنى ھەقكە دەۋەت قىلغان ۋە مۆجىزە سۈپىتىدە ئۇلارنى كۆرسەتكەن چېغىڭدا، ئۆزۈڭگە ئىشەنچ قىلغان ھالدا دادىل تۇرالايسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اذْهَبْ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ
پىرئەۋنگە بارغىن، ئۇ ھەقىقەتەن ھەددىدىن ئاشتى» — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋنگە بارغىن، ئۇ ھەقىقەتەن ھەددىدىن ئاشتى» — تەرجىمە ھەيئىتى
فىرئەۋننىڭ يېنىغا بارغىن. چۈنكى ئۇ بەك ھەددىدىن ئېشىپ كەتتى». — ئەنەس ئالىم
ئى مۇسا! سەن جازالىشىدىن قېچىپ كەتكەن دىكتاتور فىرئەۋننىڭ يېنىغا بارغىن ۋە ئۇنى بىزگە ئىبادەت قىلىشقا ۋە بەنى ئىسرائىلغا ياخشىلىق قىلىشقا (ئەسىرلىكتىن ئازاد قىلىشقا ۋە قويۇپ بېرىشكە) دەۋەت قىلغىن. شۈبھىسىزكى، فىرئەۋن كۇفرىلىقتا ۋە زومىگەرلىكتە بەك ھەددىدىن ئاشتى؛ رۇبۇبىيەت ۋە ئۇلۇھىيەت دەۋاسى قىلدى، ھاكىمىيىتى ئاستىدىكى خەلقلەرنى گۇرۇھلارغا ئايرىپ ئۇلارغا، خۇسۇسەن ئۇلارنىڭ ئىچىدىن بەنى ئىسرائىلغا قاتتىق زۇلۇم قىلدى». مۇسا يۇقىرىدىكى سۆزلەرنى قىلغان كىشىنىڭ ئاللاھ ئىكەنلىكىگە ۋە ئۆزىنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن پەيغەمبەر قىلىنغانلىقىغا جەزم قىلغاندىن ۋە دەسلەپكى ۋەزىپىسىنىڭ فىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىپ، ئۇنى تەۋھىدكە ۋە ئادالەتكە دەۋەت قىلىش ئىكەنلىكىنى ئۆگەنگەندىن كېيىن، ۋەزىپىسىنىڭ ئېغىرلىقىنى ۋە ئۆزىنىڭ ئاجىز كېلىپ قالىدىغانلىقىنى ئويلاپ ئاللاھقا يېلىنىپ مۇنداق يالۋۇردى: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي
مۇسا ئېيتتى: «پەرۋەردىگارىم! مېنىڭ كۆڭۈل-كۆكسۈمنى كەڭ قىلغىن — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «رەببىم! مېنىڭ قەلبىمنى كەڭ قىلغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا مۇنداق دېدى: «رەببىم! كۆكسۈمنى كەڭ قىلغىن، — ئەنەس ئالىم
«رەببىم! ئىچىم سىقىلىدۇ، تىلىم راۋان بولمايدۇ. شۇڭلاشقا كۆڭسۈمنى كېڭەيتكىن؛ يولۇمدا كەلگەن جاپا - مۇشەققەتلەرگە سەۋر قىلالايدىغان، كەلگەن ئەزىيەتلەرگە چىدىيالايدىغان ۋە دۇچ كەلگەن مۇسىبەتلەرگە بەرداشلىق بېرەلەيدىغان بولاي، يارەب! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي
مېنىڭ ئىشىمنى ئاسانلاشتۇرغىن — مۇھەممەد سالىھ
مېنىڭ ئىشىمنى ئاسانلاشتۇرغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىشىمنى ئاسانلاشتۇرۇپ بەرگىن، — ئەنەس ئالىم
باشلىغان ئىشىمنى ئاسانلاشتۇرغىن؛ يولۇمدا قىيىنچىلىقلارنى ئاسان، ئېغىرچىلىقلارنى يەڭگىل، تەسلىكلەرنى ئوڭاي قىلىپ بەرگىن، توسالغۇلارنى ئاچقىن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي
تىلىمدىن كېكەچلىكنى كۆتۈرۈۋەتكىن — مۇھەممەد سالىھ
تىلىمدىن كېكەچلىكنى كۆتۈرۈۋەتكىن — تەرجىمە ھەيئىتى
تىلىمنى راۋان قىلغىن، — ئەنەس ئالىم
تىلىمدىكى تۈگۈننى يەشكىن؛ تىلىمنى راۋان قىلغىن، چۈشىنىشلىك گەپ قىلالايدىغان بولاي، شۇنداقلا ئىنسانلارنى ھەقكە لايىق رەۋىشتە دەۋەت قىلاي. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي
ماڭا ئائىلەمدىن قېرىندىشىم ھارۇننى ياردەمچى قىلىپ بەرگىن — مۇھەممەد سالىھ
ماڭا ئائىلەمدىن بىر ياردەمچى قىلىپ بەرگىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئائىلەمدىن بىرىنى ماڭا ياردەمچى قىلىپ بەرگىن: — ئەنەس ئالىم
بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ماڭا ئائىلەمنىڭ ئىچىدىن مېنى قوللاپ - قۇۋۋەتلەيدىغان ۋە ماڭا ياردەم قىلىدىغان بىر ياردەمچى ئاتا قىلغىن؛ — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
هَارُونَ أَخِي
ماڭا ئائىلەمدىن قېرىندىشىم ھارۇننى ياردەمچى قىلىپ بەرگىن — مۇھەممەد سالىھ
قېرىندىشىم ھارۇننى — تەرجىمە ھەيئىتى
قېرىندىشىم ھارۇننى. — ئەنەس ئالىم
قېرىندىشىم ھارۇنغىمۇ پەيغەمبەرلىك بېرىپ، ئۇنى ماڭا ياردەمچى قىلىپ بەرگىن، چۈنكى ئۇنىڭ تىلى مېنىڭكىدىن راۋان، يارەب! — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي
مېنىڭ ئىشىمغا ئۇنى شېرىك قىلغىن — مۇھەممەد سالىھ
مېنىڭ ئىشىمغا ئۇنى شېرىك قىلغىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنى ۋەزىپەمدە ماڭا شېرىك قىلغىن، — ئەنەس ئالىم
ئۇنى، پەيغەمبەرلىك ۋەزىپەمنى ئادا قىلىشىمدا ماڭا شېرىك قىلغىن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا
بۇنىڭ بىلەن بىز ساڭا كۆپ تەسبىھ ئېيتقايمىز — مۇھەممەد سالىھ
بۇنىڭ بىلەن بىز ساڭا كۆپ تەسبىھ ئېيتقايمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ساڭا كۆپ تەسبىھ ئېيتايلى، — ئەنەس ئالىم
يا رەببى! شۇنداق قىلساڭ، ئىككىمىز ياخشىلىق ۋە تەقۋالىق ئۈستىدە بىر - بىرىمىز بىلەن ياردەملىشىمىز ۋە سېنى كۆپ زىكىر قىلىمىز؛ ساڭا كۆپ ئىبادەت قىلىمىز، كۆپ تەسبىھ - تەھلىل ئېيتىمىز، — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا
ساڭا كۆپ زىكرى ئېيتقايمىز — مۇھەممەد سالىھ
ساڭا كۆپ زىكرى ئېيتقايمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
سېنى كۆپ زىكىر قىلايلى، — ئەنەس ئالىم
سېنىڭ ئىسىم - سۈپەتلىرىڭنى تىلىمىزغا كۆپ جارى قىلىمىز، ئۇلۇغلۇقىڭنى تېخىمۇ كۈچلۈك شەكىلدە ئېلان قىلىمىز. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّكَ كُنْتَ بِنَا بَصِيرًا
سەن ھەقىقەتەن بىزنى كۆرۈپ تۇرغۇچىسەن» — مۇھەممەد سالىھ
سەن ھەقىقەتەن بىزنى كۆرۈپ تۇرغۇچىسەن» — تەرجىمە ھەيئىتى
سەن بىزنى كۆرۈپ تۇرۇۋاتىسەن». — ئەنەس ئالىم
ئى رەببىمىز! سەن بىزنىڭ ئەھۋالىمىزنى، ئاجىزلىقىمىزنى ۋە سېنىڭ ياردىمىڭگە موھتاج ئىكەنلىكىمىزنى كۆرۈپ تۇرىسەن، يا رەب!». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَىٰ
ئاللاھ ئېيتتى: «ئى مۇسا! سېنىڭ سورىغان نەرسىلىرىڭ ساڭا بېرىلدى — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئېيتتى: «ئى مۇسا! سېنىڭ سورىغان نەرسىلىرىڭ ساڭا بېرىلدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! سورىغانلىرىڭ ساڭا بېرىلدى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ ئېيتتى: «ئى مۇسا! تىلەكلىرىڭ قوبۇل قىلىندى.؛ تىلىڭنى راۋان قىلىمىز، قېرىندىشىڭ ھارۇننىمۇ پەيغەمبەر قىلىپ، ئۇنىڭ بىلەن سېنىڭ كۈچۈڭنى ئارتتۇرىمىز، ئىككىڭلارغا كۈچلۈك دەلىل بېرىمىز. شۇنىڭ بىلەن فىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ ئادەملىرى سىلەرگە چېقىلالمايدۇ. ئاخىرىدا ئىككىڭلار ۋە سىلەرگە ئەگەشكەنلەر غالىب كېلىسىلەر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرَىٰ
(بۇنىڭدىن باشقا) ساڭا يەنە بىر قېتىم ئىنئام قىلغان ئىدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ساڭا يەنە بىر قېتىم ئىنئام قىلغان ئىدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ساڭا ئىلگىرىمۇ بىر قېتىم ياخشىلىق قىلغان ئىدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇسا! بىز ساڭا ئىلگىرىمۇ بىر قېتىم ياخشىلىق قىلغان ئىدۇق: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِذْ أَوْحَيْنَا إِلَىٰ أُمِّكَ مَا يُوحَىٰ
ئۆز ۋاقتىدا ئاناڭنىڭ كۆڭلىگە پەقەت ۋەھىي ئارقىلىق بىلىنىدىغان نەرسىلەرنى سالدۇق» — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا ئاناڭنىڭ كۆڭلىگە پەقەت ۋەھيى ئارقىلىق بىلىنىدىغان نەرسىلەرنى سالدۇق» — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ئۇ چاغدا ئاناڭغا مۇنداق ۋەھىي قىلغان ئىدۇق: — ئەنەس ئالىم
ئۆز ۋاقتىدا فىرئەۋن يېڭى تۇغۇلغان ئوغۇل بالىلارنى ئۆلتۈرەتتى. ئاناڭ سېنى تۇغقاندا فىرئەۋننىڭ سېنىمۇ ئۆلتۈرۈۋېتىشىدىن ئەنسىرەپ نېمە قىلىشنى بىلەلمەيۋاتقان چاغدا، بىز ئاناڭغا مۇنداق ئىلھام قىلغان ئىدۇق: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ ۚ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلَىٰ عَيْنِي
(ئېيتتۇقكى) «ئۇنى (يەنى بالىنى) ساندۇققا سالغىن، ئاندىن ئۇنى (ساندۇق بىلەن) دەرياغا تاشلىغىن، دەريا ئۇنى قىرغاققا تاشلىسۇن، ئۇنى مېنىڭ دۈشمىنىم ۋە ئۇنىڭ دۈشمىنى بولغان (پىرئەۋن) ئېلىپ (باقسۇن)». مېنىڭ قوغدىشىم ئاستىدا تەربىيەلىنىشىڭ ئۈچۈن، ساڭا مەن تەرەپتىن بولغان مۇھەببەتنى سالدىم — مۇھەممەد سالىھ
-ئېيتتۇقكى-: «ئۇ بالىنى ساندۇققا سالغىن، ئاندىن ئۇنى ساندۇق بىلەن دەرياغا تاشلىغىن، دەريا ئۇنى قىرغاققا تاشلىسۇن، ئۇنى مېنىڭ دۈشمىنىم ۋە ئۇنىڭ دۈشمىنى بولغان - پىرئەۋن- ئېلىپ باقسۇن». مېنىڭ قوغدىشىم ئاستىدا تەربىيىلىنىشىڭ ئۈچۈن، ساڭا مەن تەرەپتىن بولغان مۇھەببەتنى سالدىم — تەرجىمە ھەيئىتى
‹ئۇنى ساندۇققا سېلىپ، دەرياغا قويۇپ بەرگىن. دەريا ئۇنى قىرغىقىغا تاشلىسۇن. ئۇنى مېنىڭمۇ دۈشمىنىم، ئۇنىڭمۇ دۈشمىنى بولغان بىرى ئالسۇن›. ئى مۇسا! سېنى كۆز ئالدىمدا يېتىشسۇن دەپ سۆيۈملۈك قىلدىم. — ئەنەس ئالىم
‹بوۋىقىڭنى ئېمىتكىن، ئۇنى ئۆزۈڭ باققان تەقدىردە فىرئەۋننىڭ زىيانكەشلىك قىلىشىدىن قورقساڭ، ئۇنى ساندۇقنىڭ ئىچىگە قويغىن، ئاندىن ساندۇقنى نىل دەرياسىغا قويۇپ بەرگىن، نىل دەرياسى بىزنىڭ ئىرادىمىز بىلەن ئۇنى ئېلىپ بېرىپ ئۆزىنىڭ قىرغىقىغا تاشلايدۇ، ئاندىن ئۇنى مېنىڭمۇ دۈشمىنىم ۋە بوۋىقىڭنىمۇ دۈشمىنى بولغا فىرئەۋن ئالىدۇ. بىز ئۇنى ساڭا قايتۇرۇپ بېرىمىز›. ئى مۇسا! بىز سېنىڭ، ئىنايىتىمىز بىلەن ياخشى بېقىلىپ يېتىلىشىڭ ئۈچۈن سېنى ئۆز ئىلتىپاتىمىز بىلەن سۆيۈملۈك بالا، مېھرى ئىسسىق بوۋاق قىلغان ئىدۇق. شۇنىڭ بىلەن ئاناڭ كۆڭلىگە سېلىنغان ئىلھام بويىچە سېنى ساندۇققا سېلىپ، ساندۇقنى نىل دەرياسىغا قويۇپ بەردى. ساندۇق بىزنىڭ ئىرادىمىز بىلەن ئېقىپ بېرىپ فىرئەۋننىڭ سارىيىغا يېقىن بىر ساھىلدا تۇردى، ئاندىن فىرئەۋننىڭ ئادەملىرى ساندۇقنى ئېلىپ فىرئەۋننىڭ سارىيىغا ئېلىپ كىردى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ مَنْ يَكْفُلُهُ ۖ فَرَجَعْنَاكَ إِلَىٰ أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ ۚ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا ۚ فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَىٰ قَدَرٍ يَا مُوسَىٰ
ئۆز ۋاقتىدا سېنىڭ ھەمشىرەڭ (پىرئەۋىننىڭ ئائىلىسىگە) بېرىپ: «سىلەرگە ئۇنى باقىدىغان بىر كىشىنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟» دېدى. بىز سېنىڭ ئاناڭنى خۇش بولسۇن، قايغۇرمىسۇن دەپ سېنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بەردۇق، سەن بىر ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ قويدۇڭ، سېنى بىز غەمدىن خالاس قىلدۇق، سېنى تۈرلۈك بالالار بىلەن سىنىدۇق، سەن مەديەنلىكلەر ئارىسىدا كۆپ يىللار تۇردۇڭ، ئاندىن، ئى مۇسا! تەقدىر بىلەن (بۇ يەرگە) كەلدىڭ — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا سېنىڭ ھەمشىرەڭ -پىر ئەۋىننىڭ ئائىلىسىگە- بېرىپ: «سىلەرگە ئۇنى باقىدىغان بىر كىشىنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟» دېدى. بىز سېنىڭ ئاناڭنى خۇش بولسۇن، قايغۇرمىسۇن دەپ سېنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بەردۇق، سەن بىر ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ قويدۇڭ، سېنى بىز غەمدىن خالاس قىلدۇق، سېنى تۈرلۈك بالالار بىلەن سىنىدۇق، سەن مەديەنلىكلەر ئارىسىدا كۆپ يىللار تۇردۇڭ، ئاندىن، ئى مۇسا! تەقدىر بىلەن بۇ يەرگە كەلدىڭ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇسا! ئۆز ۋاقتىدا سېنىڭ ئىز - دېرىكىڭنى ئېلىشقا چىققان ھەمشىرەڭ، دەريادىن سېنى ئالغانلارنىڭ يېنىغا بېرىپ: ‹سىلەرگە، بۇ بالىنى ئوبدان باقىدىغان بىرىنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟› دېگەن ئىدى، شۇنىڭ بىلەن بىز ئاناڭنى خۇش بولسۇن ۋە قايغۇرمىسۇن دەپ سېنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بەردۇق، سەن بىر ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ قويغان ئىدىڭ، بىز سېنى ئۇ ۋەقەنىڭ غېمىدىن قۇتقۇزدۇق ۋە سېنى نۇرغۇن قىيىنچىلىق بىلەن سىنىدۇق، مەديەن خەلقى ئىچىدە بىرقانچە يىل تۇردۇڭ. ئاندىن بەلگىلىمىگە ئاساسەن ئۇ يەردىن قايتىپ كەلدىڭ. — ئەنەس ئالىم
ئاناڭنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئاچاڭ، ساندۇقنىڭ نەگە بارىدىغانلىقىغا قاراپ ھېچكىمگە تۇيدۇرماستىن ساندۇققا ئەگىشىپ كەلگەن ۋە ساندۇقنى فىرئەۋننىڭ ئادەملىرى ئالغانلىقىنى كۆرۈپ سارايغا كىرگەن ئىدى. فىرئەۋننىڭ ئادەملىرى ساندۇقنى ئاچتى ۋە ئىچىدە سېنى كۆردى. فىرئەۋننىڭ ئايالى خۇشال بولۇپ كەتتى ۋە سېنى بالا قىلىۋېلىشنى ئېيتتى. بىز سېنى ئىنىكئانىلارنى ئېمىشتىن توسقان ئىدۇق. سەن ھېچبىر ئىنىكئانىنى ئەمگىلى ئۇنىمىغان ئىدىڭ، ئۇلار سېنى قانداق بېقىش توغرىسىدا بېشى قېتىپ تۇرغاندا، ئاچاڭ: ‹مەن سىلەرگە بۇ بوۋاقنى ئوبدان بېقىپ بېرىدىغان ئائىلىنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟› دېدى، ئۇلار ئاچاڭنىڭ تەكلىپىنى قوبۇل قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىز، ئاناڭنىڭ خۇشال بولۇشى، قايغۇرماسلىقى ۋە بىزنىڭ قايتۇرۇپ بېرىش ۋەدىمىزنىڭ راستلىقىنى بىلىشى ئۈچۈن سېنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بەردۇق. شۇنىڭدەك، سەن فىرئەۋننىڭ سارىيىدا بېقىلىپ، چوڭ بولغان چېغىڭدا بىر قېتىم شەھەر ئايلىنىۋېتىپ، بىر ئادەمنى سەۋەنلىكتىن ئۆلتۈرۈپ قويغان ئىدىڭ، بىز سېنى ئۇ ئىشنىڭ غېمىدىنمۇ خالاس قىلدۇق ۋە سېنى سەن دۇچ كەلگەن پۈتۈن سىناقلاردىن قۇتقۇزدۇق. سەن قېچىپ مەديەنگە پاناھلاندىڭ ۋە ئۇ يەرنىڭ ئاھالىسى ئىچىدە بىرقانچە يىل تۇرۇپ قالدىڭ. ئاندىن بىز ئورۇنلاشتۇرغان بويىچە مەديەندىن قايتىپ مۇشۇ ۋاقىتتا بۇ يەرگە كەلدىڭ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي
سېنى مېنىڭ مۇھەببىتىمگە (يەنى پەيغەمبەر قىلىپ ۋەھىي نازىل قىلىشىمغا) تاللىدىم — مۇھەممەد سالىھ
مەن سېنى ئۆزۈم ئۈچۈن تاللىدىم — تەرجىمە ھەيئىتى
مەن سېنى ئۆزۈم ئۈچۈن يېتىشتۈردۈم. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇسا! مەن سېنى ئەلچىم بولۇشىڭ ئۈچۈن ئەنە شۇنداق يېتىشتۈردۈم؛ سېنى باشتىن ئېتىبارەن ئالاھىدە ھىمايە قىلدىم، غەملەردىن خالاس قىلدىم، مۇۋەپپەقىيەتلەر ئاتا قىلدىم. ئى مۇسا! سېنى ھازىرغىچە تاشلىۋەتمىگەن رەببىڭ، بۇنىڭدىن كېيىنمۇ ھەرگىز تاشلىۋەتمەيدۇ، ئەسلا يېرىم يولدا قويمايدۇ، ئىنايىتى. ياردىمى، نۇسرىتى ۋە ھىمايىسى بىلەن ھەر دائىم سەن بىلەن بىللە بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن تىلەكلىرىڭنىڭ ھەممىسى قوبۇل قىلىندى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي
(ئى مۇسا!) سەن ۋە سېنىڭ قېرىندىشىڭ (ھارۇن) مېنىڭ مۆجىزىلىرىمنى ئېلىپ بېرىڭلار، مېنىڭ زىكرىمگە سۇسلۇق قىلىپ قالماڭلار — مۇھەممەد سالىھ
-ئى مۇسا!- سەن ۋە سېنىڭ قېرىندىشىڭ - ھارۇن- مېنىڭ مۆجىزىلىرىمنى ئېلىپ بېرىڭلار، مېنىڭ زىكرىمگە سۇسلۇق قىلىپ قالماڭلار — تەرجىمە ھەيئىتى
سەن ۋە قېرىندىشىڭ مۆجىزىلىرىمنى ئېلىپ بېرىڭلار، مېنىڭ زىكىرىمدە بوشاڭلىق قىلماڭلار. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇسا! سەن ۋە قېرىندىشىڭ ھارۇن - ئىككىڭلار مېنىڭ مۆجىزىلىرىم بىلەن مەن بۇيرۇغان يەرگە بېرىڭلار، مېنى زىكىر قىلىشتا بوشاڭلىق قىلماڭلار؛ ماڭا ئىبادەت قىلىش، ماڭا تايىنىشتىن ۋە مەندىن ياردەم سوراشتىن غاپىل بولماڭلار، ھەقنى يەتكۈزۈشتە سۇسلۇق قىلماڭلار». ئۇ ئەسنادا ئاللاھ تائالا ھارۇن ئەلەيھىسسالامغىمۇ ۋەھىي نازىل قىلىپ، ئۇنى پەيغەمبەر قىلغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭغا مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ مەديەندىن قايتىپ كېلىۋاتقانلىقىنى ۋە ئۇنىڭمۇ پەيغەمبەر قىلىنغانلىقىنى ئېيتقان ئىدى. مۇسا ئەلەيھىسسالام تۇر تېغىنىڭ تەۋەلىكىدىكى مۇقەددەس ۋادى بولغان «تۇۋا» ۋادىسىدا ئاللاھ تائالا بىلەن يۇقىرىدىكى سۆزلەرنى قىلىشىپ بولۇپ، ئۇ يەردىن قايتتى ۋە كېيىن قېرىندىشى ھارۇن ئەلەيھىسسالام بىلەن بىر يەرگە جەم بولغاندا ئاللاھ تائالا ئۇ ئىككىسىگە مۇنداق دېدى:. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
اذْهَبَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ
پىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىڭلار، ئۇ ھەقىقەتەن ھەددىدىن ئاشتى — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىڭلار، ئۇ ھەقىقەتەن ھەددىدىن ئاشتى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىككىڭلار بىرلىكتە فىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىڭلار. چۈنكى ئۇ بەك ھەددىدىن ئېشىپ كەتتى. — ئەنەس ئالىم
«ئى مۇسا ۋە ھارۇن! ئىككىڭلار فىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىڭلار. ئۇ. كۇفرىلىقتا ۋە زومىگەرلىكتە بەك ھەددىدىن ئاشتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ
ئۇنىڭغا يۇمشاق سۆز قىلىڭلار، ئۇ ۋەز ـ نەسىھەتنى قوبۇل قىلىشى ياكى (ھەددىدىن ئاشقانلىقنىڭ ئاقىۋىتىدىن) قورقۇشى مۇمكىن — مۇھەممەد سالىھ
ئۇنىڭغا يۇمشاق سۆز قىلىڭلار، ئۇ ۋەز ـ نەسىھەتنى قوبۇل قىلىشى، ياكى قورقۇشى مۇمكىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنىڭغا يۇمشاق سۆز قىلىڭلار، نەسىھەت ئېلىشى ياكى ئەيمىنىشى مۇمكىن». — ئەنەس ئالىم
ئۇنىڭغا، ‹غەپلەتتىن ئويغىنار، ھوشىنى تاپار ۋە قىلمىشىنىڭ ئاقىۋىتىنى ئويلار ياكى ئۆزىنى يوقتىن ياراتقان ۋە ئىلكىدىكى ئىمكانلارنى بەرگەن رەببىنى ئەسلەپ ئۇنىڭدىن ئەيمىنەر› دېگەن ئۇمىد بىلەن يۇمشاق سۆز قىلىڭلار، سىلىق گەپ قىلىڭلار، ھەقىقەتنى تاتلىق تىل بىلەن چۈشەندۈرۈڭلار، كۇفرىلىقنى ۋە زومىگەرلىكنى تەرك ئېتىشكە نازاكەتلىك سۆز بىلەن دەۋەت قىلىڭلار». ئەسكەرتىش: ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇسا ۋە ھارۇن ئەلەيھىسسالاملارنى، فىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىپ، ئۇنى يۇمشاق سۆز بىلەن ھەقكە دەۋەت قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. بۇ «يۇمشاق سۆز»نى مۇناسىۋەتلىك باشقا ئايەتلەردە بايان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَىٰ
ئۇلار: «پەرۋەردىگارىمىز! بىز ھەقىقەتەن ئۇنىڭ بىزنى ئالدىراپ جازالىشىدىن ياكى تېخىمۇ ھەددىدىن ئېشىشىدىن قورقىمىز» دېيىشتى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار: «رەببىمىز! بىز ھەقىقەتەن ئۇنىڭ بىزنى ئالدىراپ جازالىشىدىن ياكى تېخىمۇ ھەددىدىن ئېشىشىدىن قورقىمىز» دېيىشتى — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا بىلەن ھارۇن: «رەببىمىز! ئۇنىڭ دەۋىتىمىزنى ئاڭلىمايلا بىزگە يامانلىق قىلىشىدىن ياكى تېخىمۇ ھەددىدىن ئېشىشىدىن قورقىمىز» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا بىلەن ھارۇن ئاللاھنىڭ بۇيرۇق ۋە نەسىھەتلىرىنى ئاڭلاپ، فىرئەۋننىڭ ئۆزلىرىنى كۆرۈپلا زىيانكەشلىك قىلىشىدىن قورقتى ۋە ئاللاھقا: «رەببىز! بىز فىرئەۋننىڭ يېنىغا بارغان تەقدىردە، ئۇ بىزنىڭ سۆزىمىزنى ئاڭلىمايلا بىزنى (ئۆلتۈرۈش ياكى ئىسكەنجىگە ئېلىش بىلەن) جازالاشقا ئالدىرىشىدىن قورقۇۋاتىمىز» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ لَا تَخَافَا ۖ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَىٰ
ئاللاھ ئېيتتى: «سىلەر قورقماڭلار، مەن ھەقىقەتەن سىلەر بىلەن بىللە (ئۇنىڭ سىلەرگە بەرگەن جاۋابىنى) ئاڭلاپ تۇرىمەن، (ئۇنىڭ سىلەرگە قىلىدىغانلىرىنى) كۆرۈپ تۇرىمەن — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئېيتتى: «سىلەر قورقماڭلار، مەن ھەقىقەتەن سىلەر بىلەن بىللە، ئاڭلاپ تۇرىمەن، ۋە كۆرۈپ تۇرىمەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ مۇنداق دېدى: «قورقماڭلار، مەن سىلەر بىلەن بىللىدۇرمەن. ئاڭلاپ تۇرىمەن، كۆرۈپ تۇرىمەن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ ئۇلارنى مۇنداق دەپ خاتىرجەم قىلدى: «فىرئەۋندىن ۋە ئۇنىڭ ئادەملىرىدىن قورقماڭلار، چۈنكى مەن سىلەر بىلەن بىللىدۇرمەن، ئىككىڭلارنىڭ ۋە فىرئەۋننىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرىمەن، ھەرىكەتلىرىنى كۆرۈپ تۇرىمەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأْتِيَاهُ فَقُولَا إِنَّا رَسُولَا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا تُعَذِّبْهُمْ ۖ قَدْ جِئْنَاكَ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكَ ۖ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَىٰ
سىلەر پىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىپ، بىز ئىككىمىز پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئەلچىسى بولىمىز، ئىسرائىل ئەۋلادىنى قويۇۋەتكىن، بىز بىلەن كەتسۇن، ئۇلارنى قىينىمىغىن. ساڭا بىز ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىڭنىڭ مۆجىزىسىنى ئېلىپ كەلدۇق، توغرا يولغا ئەگەشكەن ئادەم (ئاللاھنىڭ ئازابىدىن) ئامان قالىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
سىلەر پىرئەۋننىڭ يېنىغا بېرىپ، بىز ئىككىمىز رەببىڭنىڭ ئەلچىسى بولىمىز، ئىسرائىل ئەۋلادىنى قويۇۋەتكىن، بىز بىلەن كەتسۇن، ئۇلارنى قىينىمىغىن. ساڭا بىز ھەقىقەتەن رەببىڭنىڭ مۆجىزىسىنى ئېلىپ كەلدۇق، توغرا يولغا ئەگەشكەن ئادەمگە ئامانلىق بولسۇن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنىڭ يېنىغا بېرىپ مۇنداق دەڭلار: ‹بىز ئىككىمىز رەببىڭنىڭ ئەلچىلىرى بولىمىز، ئىسرائىل ئەۋلادىنى بىز بىلەن كەتكىلى قويغىن، ئۇلارنى ئازابلىمىغىن. بىز ساڭا رەببىڭدىن مۆجىزە ئېلىپ كەلدۇق. ھىدايەتكە ئەگەشكەن كىشىگە سالام. — ئەنەس ئالىم
ئۇنىڭ يېنىغا كېلىپ مۇنداق دەڭلار: ‹شۈبھىسىزكى، بىز سېنىڭ رەببىڭ ئاللاھنىڭ ساڭا ئەۋەتكەن ئىككى ئەلچىسى بولىمىز. بىز سېنى ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا ۋە بەنى ئىسرائىلنى قويۇۋېتىشكە دەۋەت قىلغىلى كەلدۇق؛ ئاللاھقا ئىبادەت قىلغىن، بەنى ئىسرائىلنى بىز بىلەن كەتكىلى قويغىن، ئۇلارنى ئاسارەتتە تۇتمىغىن، قىينىمىغىن ۋە بوزەك قىلمىغىن. بىز سېنىڭ رەببىڭدىن پەيغەمبەرلىكىمىزنى ئىسپاتلايدىغان مۆجىزە ئېلىپ كەلدۇق. توغرا يولغا ئەگەشكەن كىشىگە سالام؛ توغرا يولغا قىلىنغان دەۋەتنى قوبۇل قىلىپ ئۇ يولغا كىرگەن كىشىگە ئاللاھنىڭ ئازاب ۋە غەزىپىدىن ئامان بولسۇن!. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَىٰ مَنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ
بىزگە شەك ـ شۈبھىسىز ۋەھىي قىلىندىكى، (ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى) ئىنكار قىلغان، (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈگەن ئادەم (قاتتىق) ئازابقا دۇچار بولىدۇ، دەڭلار» — مۇھەممەد سالىھ
بىزگە شەك ـ شۈبھىسىز ۋەھيى قىلىندىكى، ئىنكار قىلغان ۋە يۈز ئۆرىگەن ئادەم -قاتتىق- ئازابقا دۇچار بولىدۇ دەڭلار» — تەرجىمە ھەيئىتى
بىزگە راستنى يالغان دەپ ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەنلەرنىڭ ئازابقا دۇچار بولىدىغانلىقى ۋەھىي قىلىندى›». — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ بىزگە، ھەقنى ئىنكار قىلغان ۋە ھەقنى قوبۇل قىلىشتىن باش تارتقان كىشىنى قاتتىق ئازابلايدىغانلىقىنى ۋەھىي قىلدى؛ بىزنى ئىنكار قىلغان ۋە دەۋىتىمىزنى قوبۇل قىلمىغانلارنىڭ قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىدىغانلىقىنى ۋەھىي بىلەن بىلدۈردى›». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ فَمَنْ رَبُّكُمَا يَا مُوسَىٰ
(ئۇلار پىرئەۋنگە كېلىپ ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن ۋەھىي قىلىنغان نەرسىلەرنى يەتكۈزگەندىن كېيىن) پىرئەۋن: «ئى مۇسا، سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار كىم؟» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن: «ئى مۇسا، سىلەرنىڭ رەببىڭلار كىم؟» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
فىرئەۋن: «ئى مۇسا! سىلەرنىڭ رەببىڭلار كىم؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن مۇسا ۋە ھارۇن فىرئەۋننىڭ يېنىغا كېلىپ، ئۇنى ئاللاھ ئۆگەتكەن بويىچە تەۋھىدكە ۋە ئادالەتكە دەۋەت قىلدى. فىرئەۋن: «شۇنداقمۇ؟! ئىككىڭلارنىڭ رەببى كىم؟ ئى مۇسا!» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ
مۇسا ئېيتتى: «پەرۋەردىگارىمىز شۇنداق زاتتۇركى، ھەممە نەرسىگە (ئۆزىگە مۇناسىپ) شەكىل ئاتا قىلدى، (ئاندىن ئۇلارغا ياشاش يوللىرىنى، پايدىلىنىدىغان نەرسىلەرنى) كۆرسەتتى» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «رەببىمىز شۇنداق زاتتۇركى، ھەممە نەرسىگە -ئۆزىگە مۇناسىپ- شەكىل ئاتا قىلدى، ئاندىن -ئۇلارغا ياشاش يوللىرىنى، پايدىلىنىدىغان نەرسىلەرنى- كۆرسەتتى» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «بىزنىڭ رەببىمىز، ھەر نەرسىنى ئايرىم شەكىل ۋە پەرقلىق خۇسۇسىيەت بىلەن ياراتقان، ئاندىن ئۇ نەرسىلەرگە توغرا يولنى كۆرسەتكەن زاتتۇر» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا: «بىزنىڭ رەببىمىز، كائىناتتىكى ھەر نەرسىنى ئۆزى خالىغان بويىچە، ئۇ نەرسىگە يارىشىدىغان ئالاھىدە شەكىل ۋە ئۆز جىنسى بىلەن ماسلىشىدىغان ئايرىم خۇسۇسىيەت بىلەن، ئۇنىڭ تەبىئىتىگە مۇناسىپ كېلىدىغان مەخسۇس ۋەزىپە ئۈچۈن ياراتقان، شۇنداقلا ئۇنىڭغا ئۆز مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرۇش ۋە ئۆز رولىنى جارى قىلدۇرۇش يولىنى كۆرسەتكەن (ئۆز يولىدا مېڭىشنى تەبىئىتىگە سىڭدۈرگەن) ئاللاھتۇر» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ فَمَا بَالُ الْقُرُونِ الْأُولَىٰ
پىرئەۋن ئېيتتى: «ئۆتۈپ كەتكەن ئۈممەتلەرنىڭ ھالى قانداق؟ (يەنى قانداق بولغان؟) » — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن ئېيتتى: «ئۆتۈپ كەتكەن ئۈممەتلەرنىڭ ھالى قانداق؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
فىرئەۋن: «ئۇنداق بولسا، ئىلگىرىكى ئۇممەتلەرنىڭ ئەھۋالى قانداق بولىدۇ؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن مۇسانىڭ بۇ كۈچلۈك جاۋابىنى ئاڭلاپ، رەسۋا بولماسلىق ئۈچۈن گەپنى باشقا نۇقتىغا يۆتكىدى ۋە: «نۇھ، ھۇد ۋە سالىھنىڭ قەۋملىرىدەك، ئۆز پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان ۋە سېنىڭ رەببىڭگە ئىبادەت قىلمىغان، شۇنداقلا ھالاك بولۇپ كەتكەن ئىلگىرىكى ئۇممەتلەرنىڭ ئاقىۋىتى قانداق بولىدۇ؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي فِي كِتَابٍ ۖ لَا يَضِلُّ رَبِّي وَلَا يَنْسَى
مۇسا ئېيتتى: «ئۇلار توغرىسىدىكى مەلۇمات پەرۋەردىگارىمنىڭ دەرگاھىدا لەۋھۇلمەھپۇزدا (خاتىرىلەكلىكتۇر)، پەرۋەردىگارىم ھەم خاتالاشمايدۇ ھەم ئۇنتۇمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «ئۇلار توغرىسىدىكى مەلۇمات رەببىمنىڭ دەرگاھىدا، رەببىم ھەم خاتالاشمايدۇ ھەم ئۇنتۇمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «ئۇلار توغرىسىدىكى مەلۇمات رەببىمىزنىڭ ھۇزۇرىدىكى كىتابتىدۇر. رەببىم خاتالاشمايدۇ ۋە ئۇنتۇمايدۇ» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا فىرئەۋننىڭ قۇۋلۇقىنى بايقاپ، ئۇنىڭ ماۋزۇنى باشقا تەرەپكە تارتماقچى بولغانلىقىنى ھېس قىلىپ ئۇنىڭغا: «ئۇلارنىڭ ئەھۋالىنى پەقەت رەببىم ئاللاھ بىلىدۇ. ئۇلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەلۇمات رەببىمنىڭ ھۇزۇرىدا لەۋھى مەھفۇزدا ساقلانماقتىدۇر. رەببىم ئاللاھ خاتالاشمايدۇ ۋە ئۇنتۇمايدۇ، شۇنداقلا ۋاقتى كەلگەندە ئۇلارنى لايىق بولغان ئاقىۋەتكە دۇچار قىلىدۇ» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّىٰ
ئۇ زېمىننى سىلەرگە بىسات قىلىپ بەردى، سىلەر ئۈچۈن نۇرغۇن يوللارنى ئېچىپ بەردى، بۇلۇتتىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردى، ئۇنىڭ بىلەن نۇرغۇن ئۆسۈملۈكلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى» — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ زېمىننى سىلەرگە بىسات قىلىپ بەردى، سىلەر ئۈچۈن نۇرغۇن يوللارنى ئېچىپ بەردى، بۇلۇتتىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردى، ئۇنىڭ بىلەن نۇرغۇن ئۆسۈملۈكلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ شۇنداق زاتكى، زېمىننى سىلەر ئۈچۈن بۆشۈك قىلدى، ئۇنىڭدا سىلەرگە يوللار ئاچتى ۋە ئاسماندىن سۇ چۈشۈردى. ئاندىن بىز ئۇ سۇ بىلەن خىلمۇخىل جۈپ ئۆسۈملۈكلەرنى چىقاردۇق. — ئەنەس ئالىم
(ئاللاھ تائالا ئېيتىدۇ) «ئى ئىنسانلار! ئۇ ئاللاھ، ئارام تېپىشىڭلار ۋە پايدىلىنىشڭلار ئۈچۈن سىلەرگە زېمىننى خۇددى بۆشۈكتەك قىلىپ بەرگەن، بارىدىغان يېرىڭلارغا بارالىشىڭلار ئۈچۈن زېمىندا يوللارنى بار قىلغان، ئاسمان تەرەپتىن سۇ (قار، يامغۇر ۋە مۆلدۈر سۇلىرىنى) چۈشۈرگەن ۋە ئۇ سۇنىڭ ۋاسىتىسى بىلەن زېمىندىن تۈرلۈك ئۆسۈملۈكلەرنى ئۈندۈرۈپ يايلاقلارنى، ئېكىنلەرنى ۋە باغ - بوستانلارنى يېتىشتۈرگەن ۋە ئىنسانلارغا: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَىٰ
(ئۇلاردىن) يەڭلار ۋە مال - چارۋىلىرىڭلارنى بېقىڭلار، ئۇنىڭدا ئەقىل ئىگىلىرى ئۈچۈن (ئاللاھنىڭ بارلىقى ۋە بىرلىكىنى كۆرسىتىدىغان) نۇرغۇن دەلىللەر بار — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلاردىن يەڭلار ۋە مال چارۋىلىرىڭلارنى بېقىڭلار، ئۇنىڭدا ئەقىل ئىگىلىرى ئۈچۈن نۇرغۇن دەلىللەر بار — تەرجىمە ھەيئىتى
يەڭلار ۋە تۆگە، كالا، قوي، ئۆچكىلىرىڭلارنى ئوتلىتىڭلار. بۇنىڭدا ئەقىل ئىگىلىرى ئۈچۈن ئايەتلەر بار. — ئەنەس ئالىم
‹شۇ يېتىشكەن نەرسىلەردىن ئۆزۈڭلارمۇ يەڭلار، ھايۋانلىرىڭلارنى ئوتلىتىڭلار› دەپ، زېمىندىكى نەرسىلەرنى ئىنسانىيەتنىڭ خىزمىتىگە سۇنغان زاتتۇر. شۈبھىسىزكى، ئەنە شۇ نەرسىلەرنى يارىتىشتا ۋە ئۇلارنى ئىنسانلارنىڭ خىزمىتىگە سۇنۇشتا، ئەقىل ئىگىلىرىگە ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ئۇلۇغ، ھېكىمىتى چوڭقۇر، رەھمىتى كەڭ ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان، شۇنداقلا يەككە - يېگان ئىلاھ ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغان دەلىللەر بار. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَىٰ
سىلەرنى زېمىندىن خەلق ئەتتۇق، (ئۆلگۈنۈڭلاردىن كېيىن) سىلەرنى يەنە زېمىنغا قايتۇرىمىز (توپىغا ئايلىنىسىلەر)، سىلەرنى (ھېساب ئېلىش ئۈچۈن) يەنە بىر قېتىم زېمىندىن چىقىرىمىز — مۇھەممەد سالىھ
سىلەرنى زېمىندىن خەلق ئەتتۇق، سىلەرنى يەنە زېمىنغا قايتۇرىمىز، سىلەرنى يەنە بىر قېتىم زېمىندىن چىقىرىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز سىلەرنى زېمىندىن ياراتتۇق، سىلەرنى زېمىننىڭ ئىچىگە قايتۇرىمىز، سىلەرنى يەنە بىر قېتىم زېمىندىن چىقىرىمىز. — ئەنەس ئالىم
ئى ئىنسانلار! بىلىڭلاركى، بىز سىلەرنى زېمىندىن (تۇپراقتىن) ياراتتۇق، ئۆلگىنىڭلاردىن كېيىن جەسىتىڭلارنى زېمىنغا قايتۇرىمىز (ئۆلۈكۈڭلار بىزنىڭ ئۆگىتىشىمىز بىلەن زېمىنغا دەپنە قىلىنىدۇ)، قىيامەت كۈنى سىلەرنى قايتا تىرىلدۈرۈپ زېمىندىن يەنە بىر قېتىم چىقىرىمىز. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَقَدْ أَرَيْنَاهُ آيَاتِنَا كُلَّهَا فَكَذَّبَ وَأَبَىٰ
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ئۇنىڭغا بىزنىڭ ھەممە مۆجىزىلىرىمىزنى كۆرسەتتۇق. ئۇ ئىنكار قىلدى ۋە (ئىمان ئېيتىشتىن) باش تارتتى — مۇھەممەد سالىھ
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ئۇنىڭغا بىزنىڭ ھەممە مۆجىزىلىرىمىزنى كۆرسەتتۇق. ئۇ ئىنكار قىلدى ۋە ئىمان ئېيتىشتىن باش تارتتى — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز فىرئەۋنگە مۆجىزىلىرىمىزنىڭ ھەممىسىنى كۆرسەتتۇق. لېكىن فىرئەۋن ئۇلارنى يالغان دېدى ۋە باش تارتتى. — ئەنەس ئالىم
بىز فىرئەۋنگە، مۇساغا بەرگەن مۆجىزىلىرىمىزنىڭ ھەممىسىنى كۆرسەتتۇق. فىرئەۋن بولسا، كۇفرىلىقتا ئەزۋەيلەپ ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئىنكار قىلدى ۋە قوبۇل قىلىشتىن باش تارتتى». بۇ ئايەتتە زىكىر قىلىنغان «مۆجىزىلەر» - ھاسىسىنىڭ يىلانغا ئايلىنىشى، قولىنىڭ قوينىدىن ئاپئاق چىقىشى، قۇرغاقچىلىق ۋە قەھەتچىلىك ئاپەتلىرى، كەلكۈن، چېكەتكە، پىت، پاقا ۋە قان بالالىلىرى قاتارلىق مۇسا ئەلەيھىسسالامغا فىرئەۋنگە كۆرسىتىشى ئۈچۈن بېرىلگەن «توققۇز مۆجىزە»نى كۆرسىتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ أَجِئْتَنَا لِتُخْرِجَنَا مِنْ أَرْضِنَا بِسِحْرِكَ يَا مُوسَىٰ
پىرئەۋن ئېيتتى: «ئى مۇسا ! سېھرىڭ بىلەن بىزنى زېمىنىمىز (مىسىر) دىن چىقىرىۋېتىش ئۈچۈن كەلدىڭمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن ئېيتتى: «ئى مۇسا! سېھرىڭ بىلەن بىزنى زېمىنىمىز - مىسىر- دىن چىقىرىۋېتىش ئۈچۈن كەلدىڭمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! سەن سېھرىڭ بىلەن بىزنى يۇرتىمىزدىن چىقىرىۋەتكىلى كەلدىڭمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن مۇسانىڭ بەرگەن جاۋابلىرىنى ئاڭلاپ ۋە كۆرسەتكەن مۆجزىلىرىنى كۆرۈپ، مۆجىزىلەرنىڭ ھەقىقەتلىكىگە، شۇنداقلا مۇسا بىلەن ھارۇننىڭ پەيغەمبەرلىكىگە كۆڭلىدە ئىشەندى، لېكىن بۇ ئىشىنىشىنى ئېلان قىلسا سەلتەنىتى قولدىن كېتىدىغانلىقىنى ئويلاپ ئىنكار قىلىشنى ئەلا كۆردى ۋە مۇساغا تەھدىت سېلىشقا ۋە پوپوزا قىلىشقا باشلىدى؛ ئۇنى دۆلەت ئەركانلىرىنىڭ ۋە خەلقىنىڭ ئالدىدا «ھاكىمىيەتنى ئاغدۇرماقچى بولغان ئەكسىيەتچى ئۇنسۇر» قىلىپ كۆرسىتىش، ئەتراپىدىلەرنىڭ زېھنىدىن مۆجىزىلەرنىڭ تەسىرىنى ئۆچۈرۈۋېتىش شۇنداقلا ئۇلارنى مۇساغا قارشى كۈشكۈرتۈش ئۈچۈن مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! سەن سېھرىڭ بىلەن بىزنى مەملىكىتىمىزدىن ھەيدەپ چىقىرىۋېتىش ۋە ئىككىڭ بۇ مەملىكەتتە ھاكىمىيەت قۇرۇش ئۈچۈن كېلىشتىڭمۇ!؟»، ئەسكەرتىش: مۆجىزىلەر فىرئەۋنگە كۆرسىتىلگەندەك ئۇنىڭ سارىيىدىكى ئەمەلدار، ۋە ئىشچى - خىزمەتچىلەرگىمۇ كۆرسىتىلگەن ئىدى. ئۇلار بىرلىكتە مۆجىزىلەرنى كۆرۈپ بولۇپ، باشتا فىرۋئەن مۇساغا ئەنە شۇ سۆزنى قىلدى، ئاندىن سورۇندىكىلەرنىڭ ھەممىسى فىرئەۋننى تەستىقلىدى؛ ھەممىسى: «ئى مۇسا! سەن بىزنى ئاتا - بوۋىلىرىمىزنىڭ يولىدىن ئايرىۋېتىش ۋە ئىككىڭلار بۇ مەملىكەتتە ھاكىمىيەت قۇرۇش ئۈچۈن كەلدىڭمۇ!؟ بىز ساڭا ھەرگىزمۇ ئىشەنمەيمىز» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى
ساڭا بىز شۇنىڭغا ئوخشاش سېھىر بىلەن تاقابىل تۇرىمىز، سەن بىزگە ئۆز ئارا يىغىلىدىغان ۋاقىتنى ۋە مۇئەييەن جاينى بەلگىلەپ بەرگىن، سەنمۇ، بىزمۇ ئۇنىڭغا خىلاپلىق قىلمايلى» — مۇھەممەد سالىھ
ساڭا بىز شۇنىڭغا ئوخشاش سېھىر بىلەن تاقابىل تۇرىمىز، سەن بىزگە ئۆز ئارا يىغىلىدىغان ۋاقىتنى مۇئەييەن جاينى بەلگىلەپ بەرگىن، سەنمۇ، بىزمۇ ئۇنىڭغا خىلاپلىق قىلمايلى» — تەرجىمە ھەيئىتى
بىزمۇ ساڭا سېنىڭكىگە ئوخشاش سېھىر كۆرسىتىمىز. شۇنىڭ ئۈچۈن بىز بىلەن ئۆزۈڭنىڭ ئارىسىدا ئۇچرىشىش ۋاقتى بەلگىلىگىن. ئۇنىڭغا ھېچ قايسىمىز خىلاپلىق قىلمايلى. ئۇچرىشىدىغان يېرىمىزمۇ ئۇيغۇن يەر بولسۇن». — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ ئېيتتى: «ئۇنداق بولسا، بىزمۇ سېنىڭ سېھرىڭگە ئوخشاش سېھىر مەيدانغا كەلتۈرۈپ، سېنىڭ سېھرىڭنى بىكار قېلىپ تاشلايمىز. شۇڭلاشقا سەن ئۆزۈڭ بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا بىر يەرگە جەم بولۇش ئۈچۈن بىر ۋاقىت بەلگىلىگىن. ئۇ ۋاقىتقا ھەر ئىككى تەرەپ رىئايە قىلايلى؛ پۈتۈشكەن جايغا دەل ۋاقتىدا يىغىلايلى». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى
مۇسا ئېيتتى: «سىلەرگە ۋەدە قىلىنغان چاغ بايرام كۈنى بولۇپ، كىشىلەر چاشكا ۋاقتىدا يىغىلسۇن» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «سىلەرگە ۋەدە قىلىنغان چاغ بايرام كۈنى بولۇپ، كىشىلەر چاشكا ۋاقتىدا يىغىلسۇن» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «سىلەر بىلەن ئۇچرىشىش ۋاقتىمىز زىننەت كۈنى بولسۇن، خەلق چاشگاھ ۋاقتىدا يىغىلسۇن» دېدى. — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋننىڭ بۇ تەكلىپىگە مۇسا: «مۇسابىقىلىش ۋاقتىمىز، سىلەر زىننەتلىنىپ شادلىق بىلەن ئۆتكۈزىدىغان بايرام كۈنۈڭلار بولسۇن. خالايىق مەن بىلەن سېھىرگەرلەرنىڭ مۇسابىقىسىنى كۆرۈش ئۈچۈن ئۇ كۈنى چاشگاھ ۋاقتىدا توپلانسۇن» دېدى. ئەسكەرتىش: مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ، پەيغەمبەر بولغاندىن كېيىن فىرئەۋن بىلەن بۇ تۇنجى ئۇچرىشىشىدىكى ئىشلارنىڭ جەريانى مۇنداق: مۇسا ئەلەيھىسسالام قېرىندىشى ھارۇن ئەلەيھىسسالام بىلەن بىرلىكتە فىرئەۋننىڭ سارىيىغا كىرىدۇ، شۇنداقلا ئۇنى تەۋھىد ۋە ئادالەتكە دەۋەت قىلىدۇ. فىرئەۋن مۇسا ئەلەيھىسسالامغا، كىچىكىدە باققانلىقىنىڭ مىننىتىنى قىلىپ، ئۇنى تۇزكورلۇق بىلەن ئەيىبلەيدۇ، مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ بۇ ئەيىبلىشىگە جاۋاب بېرىدۇ. ئاندىن فىرئەۋن مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن: «ئىككىڭلارنىڭ رەببىڭلار كىم؟ ئالەملەرنىڭ رەببى كىم» دېگەن سوئاللارنى سورايدۇ، مۇسا ئەلەيھىسسالام ناھايىتى كۈچلۈك جاۋابلارنى بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن فىرئەۋننىڭ ئوغىسى قايناپ مۇسا ئەلەيھىسسالامنى زىندانغا تاشلاش بىلەن تەھدىت قىلىدۇ. مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۆزىنىڭ ئاللاھتىن مۆجىزە ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئېيتىدۇ. فىرئەۋن مۆجىزىنى كۆرسىتىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. مۇسا ئەلەيھىسسالام ھاسا ۋە قول مۆجىزىلىرىنى كۆرسىتىدۇ، فىرئەۋن چۆرىسىدە تۇرۇۋاتقان ئەمەلدار ۋە خادىملىرىغا: «بۇ، ھەقىقەتەن ئۇستا سېھىرگەر ئىكەن» دەيدۇ، ئادەملىرى ئۇنى تەستىقلاپ بۇ سۆزنى تەكرارلايدۇ. ئاندىن فىرئەۋن ئۇ ئادەملىرى بىلەن ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىپ، مۇسا ئەلەيھىسسالامنى مەملىكەتنىڭ سېھىرگەرلىرى بىلەن مۇسابىقىلەشتۈرۈش قارارىغا كېلىدۇ ۋە بۇ قارارىنى ئىجرا قىلىشقا كىرىشىدۇ — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَتَوَلَّىٰ فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتَىٰ
پىرئەۋن قايتىپ كېتىپ ھىيلە ـ مىكرنى (يەنى سېھىرگەرلەرنى) توپلىدى. ئاندىن ئۇ (سېھىرگەرلەرنى ۋە سېھرىدە ئىشلىنىدىغان نەرسىلەرنى ئېلىپ ۋەدىلەشكەن ۋاقىتتا) كەلدى — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن قايتىپ كېتىپ ھىيلە ـ مىكر-سېھىرگەرلەرنى- توپلىدى. ئاندىن ئۇ -سېھىرگەرلەرنى ۋە سېھرىدە ئىشلىنىدىغان نەرسىلەرنى ئېلىپ ۋەدىلەشكەن ۋاقىتتا- كەلدى — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن فىرئەۋن ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا كىرىشىپ، تەۋەلىكىدە قانچىلىك سېھىرگەر ۋە سېھىر ئەسۋابى بولسا ھەممىسىنى يىغدى. ئاندىن ۋەدىلەشكەن يەرگە كەلدى. — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن مۇسا بىلەن مۇسابىقە زامانى ۋە ماكانى توغرىسىدا پۈتۈشكەندىن كېيىن ئۇ سورۇندىن ئايرىلىپ، مەملىكىتىدىكى سېھىرگەرلەرنى ۋە سېھىر ئەسۋابلىرىنى يىغىش ئىشىغا بىۋاسىتە ئۆزى رىياسەتچىلىك قىلدى ۋە ئۇلارنى ئېلىپ يىغىلىش ئورنىغا ۋەدىلەشكەن بويىچە ۋاقتىدا كەلدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ لَهُمْ مُوسَىٰ وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ ۖ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَىٰ
مۇسا ئۇلارغا ئېيتتى: «سىلەرگە ۋاي! ئاللاھقا يالغاننى چاپلىماڭلار (يەنى سېھرىڭلار ئارقىلىق مۆجىزىلىرىمگە تاقابىل تۇرۇشنى دەۋا قىلماڭلار)، ئاللاھ سىلەرنى قاتتىق ئازاب بىلەن ھالاك قىلىدۇ، ئاللاھقا بوھتان چاپلىغان ئادەم مەغلۇب بولىدۇ» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئۇلار غا ئېيتتى: «سىلەرگە ۋاي! ئاللاھقا يالغاننى چاپلىماڭلار، ئاللاھ سىلەرنى قاتتىق ئازاب بىلەن ھالاك قىلىدۇ، ئاللاھقا بوھتان چاپلىغان ئادەم مەغلۇب بولىدۇ» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا ئۇلارغا: «ئىسىت سىلەرگە! ئاللاھقا يالغان چاپلىماڭلار، بولمىسا ئاللاھ سىلەرگە ئازاب ئەۋەتىپ يىلتىزىڭلارنى قۇرۇتىۋېتىدۇ. بوھتان چاپلىغانلار ئەلۋەتتە مەغلۇپ بولىدۇ» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا سېھىرگەرلەرگە نەسىھەت قىلىپ، سېھىر قىلىشنىڭ ئاللاھقا تۆھمەت قىلغانلىق بولىدىغانلىقىنى، بۇ ئىشتىن يېنىشىنىڭ لازىملىقىنى، ناۋادا يانمىسا ئاللاھ ئازاب ئەۋەتىپ يىلتىزىنى قۇرۇتۇۋېتىدىغانلىقىنى ئېيتتى، ئاللاھقا تۆھمەت قىلغان كىشىنىڭ نەتىجە قازىنالمايدىغانلىقىنى، مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشەلمەيدىغانلىقىنى ۋە مەغلۇپ بولۇشقا مەھكۇم ئىكەنلىكىنى سەمىگە سالدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَىٰ
ئۇلار ئۆز ئىشى (يەنى مۇسا ۋە ھارۇننىڭ ئىشى) ئۈستىدە دەتالاش قىلىشتى، قىلغان دەتالىشىنى يوشۇرۇشتى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئۆز ئىشى ئۈستىدە دەتالاش قىلىشتى، قىلغان دەتالاشنى يوشۇرۇشتى — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن ئۇلار نېمە ئىش قىلىشى توغرۇلۇق ئۆزئارا يوشۇرۇنچە تالاش - تارتىش قىلىشتى. — ئەنەس ئالىم
سېھىرگەرلەر مۇسانىڭ نەسىھەت ۋە ئاگاھلاندۇرۇشىدىن چۆچۈدى ۋە ئۆزئارا مەخپىي مەسلىھەتلەشتى، مەسىلىنى تالاش - تارتىش قىلىشتى ۋە ئاخىرى پىكىر بىرلىكى بىلەن: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالُوا إِنْ هَٰذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَنْ يُخْرِجَاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِمَا وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَىٰ
ئۇلار ئېيتتى: «بۇ ئىككىسى راستتىنلا سېھىرگەر بولۇپ، سېھىر بىلەن سىلەرنى زېمىنىڭلاردىن چىقىرىۋەتمەكچى ۋە توغرا دىنىڭلارنى يوقاتماقچى بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئېيتتى: «بۇ ئىككىسى راستتىنلا سېھرىگەر بولۇپ، سېھىر بىلەن سىلەرنى زېمىنىڭلاردىن چىقىرىۋەتمەكچى ۋە توغرا دىنىڭلارنى يوقاتماقچى بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار مۇنداق دېدى: «بۇلار ئىككى سېھىرگەر بولۇپ، سېھىرلىرى بىلەن سىلەرنى يۇرتۇڭلاردىن چىقىرىۋەتمەكچى ۋە سىلەرنىڭ ئۈلگىلىك يولۇڭلارنى يوقاتماقچى! — ئەنەس ئالىم
ئۆزئارا مۇنداق دېيىشتى: «مۇسا بىلەن ھارۇن ئىككى سېھىرگەر بولۇپ، سىلەرنى ئۆز سېھىرلىرى بىلەن مەملىكىتىڭلاردىن چىقىرىۋېتىشكە، سىلەرنىڭ ئىدېئال يولۇڭلارنى ۋە ئۈلگىلىك ئادىتىڭلارنى يوقىتىشقا ئۇرۇنماقتىدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا ۚ وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَىٰ
ھىيلەڭلارنىڭ ھەممىسىنى جەملەڭلار (يەنى پۈتۈن چارە ـ تەدبىرلىرىڭلارنى بىر نۇقتىغا يىغىپ بىر ياقىدىن باش چىقىرىڭلار)، ئاندىن (قارىغۇچىلارغا ھەيۋەتلىك كۆرۈنۈش ئۈچۈن مەيدانغا) سەپ تارتىپ كېلىڭلار، بۈگۈن ئۈستۈنلۈك قازانغان ئادەم راستتىنلا مەقسىتىگە ئېرىشىدۇ» — مۇھەممەد سالىھ
ھىيلەڭلارنىڭ ھەممىسىنى جەملەڭلار، ئاندىن سەپ تارتىپ كېلىڭلار، بۈگۈن ئۈستۈنلۈك قازانغان ئادەم راستتىنلا مەقسىتىگە ئېرىشىدۇ» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ ئۈچۈن سىلەر ھۈنەرلىرىڭلارنى بىرلەشتۈرۈپ، ئاندىن مەيدانغا سەپ بولۇپ چىقىڭلار. بۈگۈن كىم ئۈستۈن كەلسە، شۇ مۇرادىغا يېتىدۇ»[3]. — ئەنەس ئالىم
شۇڭلاشقا پۈتۈن ھۈنەرلىرىڭلارنى ۋە بارلىق ھىيلە - نەيرەڭلىرىڭلارنى يىغىپ، ئاندىن مەيدانغا بىرلىكتە چىقىڭلار. بۈگۈن ئۈستۈنلۈكنى قازانغان كىشى مۇكاپاتقا ئېرىشىدۇ». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالُوا يَا مُوسَىٰ إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَىٰ
ئۇلار ئېيتتى: «ئى مۇسا! (ھاساڭنى) سەن ئاۋۋال تاشلامسەن؟ ياكى (ئارغامچا، ھاسىلىرىمىزنى) بىز ئاۋۋال تاشلامدۇق؟» — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئېيتتى: «ئى مۇسا! -ھاساڭنى- سەن ئاۋۋال تاشلامسەن؟ ياكى بىز ئاۋۋال تاشلامدۇق؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار: «ئى مۇسا! ئاۋۋال سەن تاشلامسەن؟ ياكى بىز تاشلامدۇق؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم
سېھىرگەرلەر ئۆزئارا كېڭىشىپ ئاخىرى ئەنە شۇنداق پىكىر بىرلىكىگە كەلگەندىن كېيىن مەغرۇرانە قىياپەت بىلەن مۇساغا ھۈنىرىنى دەسلەپتە كۆرسىتىش ياكى كېيىن كۆرسىتىش توغرىسىدا ئىختىيار بەرگەنلىكىنى ئېيتتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ بَلْ أَلْقُوا ۖ فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَىٰ
مۇسا: «ئۇنداقتا سىلەر ئالدىدا تاشلاڭلار!» دېدى. (ئۇلار تاشلىغان ئىدى) ناگاھان ئۇلارنىڭ ئاغامچىلىرى، ھاسىلىرى ئۇلارنىڭ سېھىرىدىن (يەنى سېھىرنىڭ تەسىرىدىن) ئۇنىڭغا ھەرىكەتلىنىپ مېڭىۋاتقاندەك تۇيۇلدى — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا: «بەلكى سىلەر ئاۋۋال تاشلاڭلار!» دېدى. -ئۇلار تاشلىغان ئىدى- ناگاھان ئۇلارنىڭ ئاغامچىلىرى، ھاسىلىرى ئۇلارنىڭ سېھرىدىن ئۇنىڭغا ھەرىكەتلىنىپ مېڭىۋاتقاندەك تۇيۇلدى — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «ياق، ئاۋۋال سىلەر تاشلاڭلار» دېدى. ئۇلار تاشلىغان ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارغامچىلىرى ۋە ھاسىلىرى، ئۇلارنىڭ سېھىرلىرى تەسىرىدىن بىردىنلا مۇساغا مېڭىۋاتقاندەك كۆرۈندى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئۇلارغا: «سىلەر ئاۋۋال كۆرسىتىڭلار، مەن كېيىن كۆرسىتەي» دەپ كۆرسىتىش نۆۋىتىنى ئاۋۋال ئۇلارغا بەردى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئارغامچىلىرىنى ۋە ھاسىلىرىنى بىردەك يەرگە تاشلىدى. تاشلانغان نەرسىلەر ئۇلارنىڭ سېھىرلىرى تەسىرىدىن مۇساغا يۈگۈرۈۋاتقاندەك بىلىندى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَىٰ
(بۇنىڭدىن) مۇسا ئۆزىدە قورقۇنچ ھېس قىلدى — مۇھەممەد سالىھ
#نامى؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
بۇ سەۋەبتىن ئۇ، ئىچىدە قورقۇش ھېس قىلدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا سېھىرگەرلەرنىڭ ئارغامچا ۋە ھاسىلىرىنىڭ يىلاندەك مېڭىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ، سېھىرنىڭ تەسىرىدىن ۋە ئىنسانلارنىڭ ئۇنىڭغا ئالدىنىش ئېھتىمالىدىن قورقتى ۋە قورقۇنچىنى ئىچىدە ساقلىدى؛ ھېچكىمگە ھېس قىلدۇرمىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قُلْنَا لَا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلَىٰ
بىز (ئۇنىڭغا) ئېيتتۇقكى، «قورقمىغىن، سەن چوقۇم ئۈستۈنلۈك قازىنىسەن — مۇھەممەد سالىھ
بىز -ئۇنىڭغا- ئېيتتۇقكى، «قورقمىغىن، سەن چوقۇم ئۈستۈنلۈك قازىنىسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ئۇنىڭغا مۇنداق دېدۇق: «قورقمىغىن! سەن ئەلۋەتتە غالىپ كېلىسەن. — ئەنەس ئالىم
شۇنىڭ بىلەن بىز مۇساغا: «قورقمىغىن! بۇ مۇسابىقىدە ئۈستۈنلۈك قازانغۇچى سەن بولىسەن» دەپ ئۇنى تىنچلاندۇردۇق ۋە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا ۖ إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ ۖ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَىٰ
قولۇڭدىكىنى تاشلىغىن، ئۇ ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن سېھىرلىرىنى دەم تارتىپ يۇتۇۋېتىدۇ، ئۇلارنىڭ كۆرسەتكىنى سېھىرگەرلەرنىڭ ھىيلىسىدۇر، سېھىرگەرلەر قەيەرگە بارسا مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمايدۇ» — مۇھەممەد سالىھ
قولۇڭدىكىنى تاشلىغىن، ئۇ ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن سېھىرلىرىنى دەم تارتىپ يۇتۇۋېتىدۇ، ئۇلارنىڭ كۆرسەتكىنى سېھىرگەرلەرنىڭ ھىيلىسىدۇر، سېھىرگەرلەر قەيەرگە بارسا مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمايدۇ» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئوڭ قولۇڭدىكىنى تاشلغىن، ئۇلارنىڭ قىلغان سېھىرلىرىنى يۇتۇۋەتسۇن. ئۇلارنىڭ قىلغىنى پەقەت سېھىرگەر ھىيلىسىدىنلا ئىبارەتتۇر. سېھىرگەر ھېچقانداق يەردە مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمايدۇ». — ئەنەس ئالىم
«ئوڭ قولۇڭدىكى ھاسىنى يەرگە تاشلىغىن، ئۇلار يەرگە تاشلىغان نەرسىلەرنى يالماپ يۇتۇۋەتسۇن. بىلگىنكى ئۇلارنىڭ قىلغىنى ھەقىقەتەن سېھىرگەرنىڭ ھىيلىسىدۇر؛ كۆز باغلىشىدۇر. سېھىرگەر قانداق ھىيلە كۆرسەتسە كۆرسەتسۇن ھېچقاچان مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشەلمەيدۇ» دەپ ئۇنى مۆجىزىسىنى كۆرسىتىشكە بۇيرۇدۇق. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّدًا قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَىٰ
(مۇسا ھاسىسىنى تاشلىۋىدى، ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن سېھىرلىرىنى دەم تارتىپ يۇتۇۋەتتى) شۇنىڭ بىلەن سېھىرگەرلەر (سەجدە قىلغان ھالدا يىقىلىپ): «ھارۇن بىلەن مۇسانىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتتۇق» دېيىشتى — مۇھەممەد سالىھ
-مۇسا ھاسىسىنى تاشلىۋىدى، ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن سېھىرلىرىنى دەم تارتىپ يۇتۇۋەتتى- شۇنىڭ بىلەن سېھىرگەرلەر -سەجدە قىلغان ھالدا يىقىلىپ-: «ھارۇن بىلەن مۇسانىڭ رەببىغا ئىمان ئېيتتۇق» دېيىشتى — تەرجىمە ھەيئىتى
نەتىجىدە سېھىرگەرلەر ئۆزلىرىنى تۇتۇۋالالماي سەجدىگە باش قويۇپ: «بىز ھارۇن بىلەن مۇسانىڭ رەببىگە ئىمان ئېيتتۇق» دېيىشتى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ھاسىسىنى تاشلىغان ئىدى، ئاللاھنىڭ قۇدرىتى بىلەن بىردىنلا چوڭ بىر يىلانغا ئايلىنىپ، سېھىرگەرلەرنىڭ تاشلىغان نەرسىلىرىنىڭ ھەممىسىنى يالماپ يۇتۇۋەتتى. بۇ مۆجىزىلىك ئەھۋالنى كۆرگەن سېھىرگەرلەر: «بىز ھارۇن بىلەن مۇسانىڭ رەببى بولغان ئاللاھقا ئىمان كەلتۈردۇق» دەپ دەرھال سەجدىگە باش قويدى. بۇ ھادىسىنىڭ خۇلاسىسى تۆۋەندىكىچە: فىرئەۋن مۇسا ئەلەيھىسسالام بىلەن مۇسابىقە توغرىسىدا پۈتۈشكەندىن كېيىن مەملىكىتىدىكى سېھىرگەرلەرنىڭ تەييار بولۇپ كېلىشى توغرۇلۇق «جىددىي بۇيرۇق» چۈشۈرىدۇ ۋە ئۇلارغا بۇيرۇقنى يەتكۈزۈش ھەمدە يىغىپ كېلىش ئۈچۈن مەملىكەت (مىسىر)نىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا مەخسۇس خادىملارنى ئەۋەتىدۇ. سېھىرگەرلەر فىرئەۋننىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇپ ئۇنىڭ ھۇزۇرىغا كېلىدۇ، فىرئەۋندىن مەسىلىنى ئاڭلاپ، ئۇنىڭدىن غالىب كەلگەن تەقدىردە ئۆزلىرىگە ھەق بېرىلىپ بېرىلمەيدىغانلىقىنى سورايدۇ، فىرئەۋن ئۇلارغا ھەق بېرىدىغانلىقىنى ھەمدە ئۇلارنى ئۆزىگە يېقىن ئادەملەرنىڭ قاتارىغا قوشىدىغانلىقى ۋەدە قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار مۇسابىقە سورۇنىغا بارىدۇ. ئۇلار مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ نەسىھەت ۋە ئاگاھلاندۇرۇشلىرىدىن باشتا چۆچۈگەن بولسىمۇ، لېكىن ئۆزئارا مەسلىھەت ۋە تالاش - تارتىش قىلىشقاندىن كېيىن بىردەك بۇ مۇسابىقىگە چۈشۈش قارارىغا كېلىدۇ. مۇسابىقىنى كىمنىڭ باشلىشى توغرۇلۇق مۇسا ئەلەيھىسسالامغا سۇنغان تەكلىپى نەتىجىسىدە ئۇلار دەسلىپىدە مەيدانغا چۈشىدۇ ۋە ناھايىتى چوڭ سېھىر كۆرسىتىپ سورۇندىكىلەرنى قورقۇتىۋېتىدۇ. دەل مۇشۇ ئەسنادا مۇسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھ تائالانىڭ بۇيرۇقى بىلەن مەيدانغا چۈشۈپ ھاسىسىنى يەرگە تاشلايدۇ، ھاسا چوڭ بىر يىلانغا ئايلىنىپ سېھىرگەرلەرنىڭ يىلاندەك كۆرۈنگەن ئارغامچا ۋە ھاسىلىرىنى يۇتۇۋېتىدۇ. نەتىجىدە ھەقىقەت ئاشكارا، ساختىلىق بەربات بولىدۇ. مۇسابىقە بۇ نۇقتىغا كەلگەندە، سېھىرگەرلەر مۇسا ئەلەيھىسسالام كۆرسەتكەن ئىشنىڭ سېھىر ئەمەس، ئەكسىچە مۆجىزە ئىكەنلىگە جەزمەن ئىشىنىدۇ - دە، ئۆزلىرىنى تۇتالماي سەجدىگە باش قويىدۇ ۋە ئۆزلىرىنىڭ ئاللاھقا ئىمان كەلتۈرگەنلىكىنى دادىللىق بىلەن ئېلان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ۖ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ ۖ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَابًا وَأَبْقَىٰ
پىرئەۋن ئېيتتى: «سىلەرگە مەن رۇخسەت بېرىشتىن بۇرۇن ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتتىڭلار، شۈبھىسىزكى، ئۇ چوقۇم سىلەرگە سېھىرنى ئۆگەتكەن چوڭۇڭلار ئىكەن، مەن چوقۇم سىلەرنىڭ قوللىرىڭلارنى، پۇتلىرىڭلارنى ئوڭ ـ چەپ قىلىپ (يەنى ئوڭ قول بىلەن سول پۇتنى، ئوڭ پۇت بىلەن سول قولنى) كېسىپ تاشلايمەن، سىلەرنى چوقۇم خورما دەرەخلىرىگە ئاسىمەن، سىلەر قايسىمىزنىڭ (يەنى مېنىڭ ياكى مۇسانىڭ پەرۋەردىگارىنىڭ) ئازابىنىڭ ئەڭ قاتتىق ۋە ئەڭ ئۇزۇن ئىكەنلىكىنى چوقۇم بىلىسىلەر» — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن ئېيتتى: «سىلەر مەن رۇخسەت بېرىشتىن بۇرۇن ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتتىڭلار، شۈبھىسىزكى، ئۇ چوقۇم سىلەرگە سېھىرنى ئۆگەتكەن چوڭۇڭلار ئىكەن، مەن چوقۇم سىلەرنىڭ قوللىرىڭلارنى، پۇتلىرىڭلارنى ئوڭ ـ چەپ قىلىپ كېسىپ تاشلايمەن، سىلەرنى چوقۇم خورما دەرەخلىرىگە ئاسىمەن، سىلەر قايسىمىزنىڭ ئازابىنىڭ ئەڭ قاتتىق ۋە ئەڭ ئۇزۇن ئىكەنلىكىنى چوقۇم بىلىسىلەر» — تەرجىمە ھەيئىتى
فىرئەۋن مۇنداق دېدى: «مەن سىلەرگە رۇخسەت بەرمەستىن ئۇنىڭغا ئىشەندىڭلار! دېمەككى، ئۇ سىلەرگە سېھىر ئۆگەتكەن چوڭۇڭلاردۇر! مەن سىلەرنىڭ قوللىرىڭلارنى ۋە پۇتلىرىڭلارنى چاپراس قىلىپ كەستۈرىمەن ۋە سىلەرنى خورما دەرەخلىرىگە ئاستۇرىمەن. شۇنىڭ بىلەن قايسىمىزنىڭ ئازابىنىڭ قاتتىق ۋە ئۇزۇن ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىسىلەر». — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن سېھىرگەرلەرنىڭ بۇ ھەرىكىتىنى كۆرۈپ: «ھەر قايسىڭ، مەندىن رۇخسەت ئالماستىن مۇساغا قانداقمۇ ئىشىنىشىسەن!؟ دېمەككى، مۇسا سەنلەرنىڭ كاتتىۋېشى، سەنلەرگە سېھىرنى ئۇ ئۆگەتكەن. توختاپ تۇرۇش، مەن سەنلەرنىڭ قول - پۇتلىرىڭنى ئوڭ - چەپ قىلىپ (ھەر كىشىنىڭ ئوڭ قول، سول پۇتىنى) كېسىمەن، ھەممىڭنى دارغا ئاسىمەن؛ خورما دەرەخلىرىگە ئاسىمەن. قايسىمىزنىڭ ئازابى قاتتىق ۋە مەڭگۈلۈك ئىكەنلىكىنى بىلىشىسەن؛ ئازاب قىلىشتا مەن يامانمىكەن ياكى مۇسانىڭ رەببى يامانمىكەن يېقىندا كۆرۈشىسەن!» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلَىٰ مَا جَاءَنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالَّذِي فَطَرَنَا ۖ فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ ۖ إِنَّمَا تَقْضِي هَٰذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا
ئۇلار ئېيتتى: «سېنى (يەنى ساڭا ئەگىشىشنى) ئىختىيار قىلىپ، بىزگە كەلگەن (مۇسانىڭ راستلىقىنى كۆرسىتىدىغان) روشەن دەلىللەرنى ۋە بىزنى خەلق ئەتكەن ئاللاھنى ھەرگىز تاشلىمايمىز. (بىزنىڭ ھەققىمىزدە) نېمىنى ھۆكۈم قىلساڭ، شۇنى ھۆكۈم قىلغىن، سېنىڭ ھۆكمىڭ پەقەت بۇ دۇنيادىلا ئۆتىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئېيتتى: «ساڭا ئەگىشىشنى ئىختىيار قىلىپ، بىزگە كەلگەن روشەن دەلىللەرنى ۋە بىزنى خەلق ئەتكەن ئاللاھ نى ھەرگىز تاشلىمايمىز. بىزنىڭ ھەققىمىزدە نېمىنى ھۆكۈم قىلساڭ، شۇنى ھۆكۈم قىلغىن، سېنىڭ ھۆكمىڭ پەقەت بۇ دۇنيادىلا ئۆتىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
سېھىرگەرلەر مۇنداق دېدى: «بىز سېنى ھەرگىزمۇ بىزگە كەلگەن روشەن دەلىللەردىن ۋە بىزنى ياراتقان ئاللاھتىن ئۈستۈن كۆرمەيمىز. قانداق ھۆكۈم قىلساڭ قىلغىن، سەن پەقەت بۇ دۇنيادىلا ھۆكۈم قىلىسەن. — ئەنەس ئالىم
بىرقانچە مىنۇت، ھەتتا بىرقانچە سېكۇنت ئىلگىرى سېھىرگەر بولغان بۇ يېڭى مۇئمىنلار فىرئەۋننىڭ تەھدىتلىرىگە پىسەنت قىلمىدى، پوپوزىلىرىغا پەرۋا قىلمىدى؛ فىرئەۋنگە مۇنداق دېدى: «بىز ھەقىقەتنى كۆرگەندىن كېيىن سەن بىلەن كۇفرىلىقتا بىللە بولۇشنى خالىمايمىز، سېنى، بىزنى ياراتقان ئاللاھتىن ئەلا كۆررمەيمىز؛ ئۈستۈن تۇتمايمىز. قولۇڭدىن كەلگەننى قىل ۋە شۇنى بىلكى، سېنىڭ ھاكىمىيىتىڭ بۇ دۇنيادىكى قىسقا مۇددەتلىك ھاياتىڭ بىلەن چەكلىك. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِيَغْفِرَ لَنَا خَطَايَانَا وَمَا أَكْرَهْتَنَا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ ۗ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ
بىزنىڭ خاتالىقلىرىمىزنى، سېنىڭ مەجبۇرلىشىڭ ئارقىسىدا بىزنىڭ سېھىر كۆرسەتكەنلىكىمىزدىن ئىبارەت گۇناھىمىزنى مەغپىرەت قىلسۇن دەپ بىز ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزغا ئىمان ئېيتتۇق، ئاللاھنىڭ (ساۋابى سېنىڭ مۇكاپاتىڭدىن) ئارتۇقتۇر؛ ئاللاھنىڭ (ئازابى سېنىڭ جازايىڭدىن) دائىمىيدۇر» — مۇھەممەد سالىھ
بىزنىڭ خاتالىقىمىزنى، سېنىڭ مەجبۇرلىشىڭ ئارقىسىدا بىزنىڭ سېھىر كۆرسەتكەنلىكىمىزدىن ئىبارەت گۇناھىمىزنى مەغپىرەت قىلسۇن دەپ بىز ھەقىقەتەن رەببىمىزغا ئىمان ئېيتتۇق، ئاللاھنىڭ -ساۋابى سېنىڭ مۇكاپاتىڭدىن- ئارتۇقتۇر؛ ئاللاھنىڭ -ئازابى سېنىڭ جازايىڭدىن- دائىمىيدۇر» — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز رەببىمىزگە ئىمان ئېيتتۇق. ئۇنىڭ خاتالىقلىرىمىزنى، بولۇپمۇ سېنىڭ مەجبۇرلىشىڭ بىلەن سېھىر كۆرسەتكەنلىكىمىزنى مەغپىرەت قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز. ئاللاھنىڭ مۇكاپاتى ياخشىدۇر، ئازابى باقىيدۇر». — ئەنەس ئالىم
بىز ھەقىقىي رەببىمىز بولغان ئاللاھقا، خاتالىقلىرىمىزنى ۋە سەن بىزگە قىلدۇرغان سېھىرگەرلىك گۇناھىمىزنى ئەپۇ قىلىپ، بىزنى ئۆز پاناھىغا ئېلىشى ئۈچۈن ئىمان كەلتۈردۇق، بۇ ئىمانىمىزدا ئاداققىچە تۇرۇمىز. رەببىمىز ئاللاھ ئىتائەت قىلغانلارغا بېرىدىغان مۇكاپات ياخشىدۇر ۋە مەڭگۈ باقىيدۇر». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَىٰ
كىمكى گۇناھكار ھالدا ئاللاھقا مۇلاقات بولىدىكەن، ئۇ دوزاخقا كىرىدۇ، دوزاختا ئۇ ئۆلمەيدۇ ۋە (ئوبدان) ياشىمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى گۇناھكار ھالدا ئاللاھقا مۇلاقات بولىدىكەن، ئۇ دوزاخقا كىرىدۇ، دوزاختا ئۇ ئۆلمەيدۇ ۋە ئوبدان ياشىمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ھەقىقەت شۇكى، كىم رەببىنىڭ ھۇزۇرىغا گۇناھكار ھالدا كېلىدىكەن، ئۇنىڭ جايى جەھەننەم بولىدۇ. ئۇ جەھەننەمدە يا ئۆلمەيدۇ يا ياشىمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
(ئاللاھ ئېيتىدۇ) «كىمكى كۇفرىلىق ئۈستىدە ئۆلۈپ قىيامەت كۈنى ھۇزۇرىمىزغا گۇناھكار ھالەتتە كېلىدىكەن، ئۇنىڭ جازاسى جەھەننەم بولىدۇ. ئۇ كىشى يا ئازابتىن قۇتۇلىدىغان شەكىلدە ئۆلمەيدۇ ياكى ھايات دېگۈدەك ھايات بىلەن ياشىمايدۇ؛ ئۆلدۈممىكى دېسە ئازابنى ھېس قىلغان، ياشىدىممىكى دېسە ھېچبىر نېمەتتىن بەھرىمەن بولمىغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَأُولَٰئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَىٰ
كىمكى مۆمىن بولۇپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان ھالدا ئاللاھقا مۇلاقات بولىدىكەن، ئۇ (ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا) يۇقىرى دەرىجىلەرگە ئېرىشىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى مۇئمىن بولۇپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان ھالدا ئاللاھقا مۇلاقات بولىدىكەن، ئۇ يۇقىرى دەرىجىگە ئېرىشىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
كىمكى رەببىنىڭ ھۇزۇرىغا ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان مۇئمىن ھالىتىدە كېلىدىكەن، مانا بۇلارغا ئالىي دەرىجىلەر بار: — ئەنەس ئالىم
كىمكى ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان مۇئمىن ھالىتىدە ھۇزۇرىمىزغا كەلسە، ئۇنىڭ مۇكاپاتى ئەڭ ئالىي دەرىجىلەر بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّىٰ
ئۇ (دەرىجىلەر) دائىمىي تۇرالغۇ بولغان جەننەتلەر بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدۇ، ئۇ يەرلەردە ئۇ مەڭگۈ قالىدۇ، ئەنە شۇ (كۇفرىدىن ۋە گۇناھلاردىن) پاك بولغان ئادەمگە بېرىلىدىغان مۇكاپاتتۇر — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ - دەرىجىلەر- دائىمىي تۇرالغۇ بولغان جەننەتلەر بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدۇ، ئۇ يەرلەردە ئۇ مەڭگۈ قالىدۇ، ئەنە شۇ -كۇفرىدىن ۋە گۇناھلاردىن- پاك بولغان ئادەمگە بېرىلىدىغان مۇكاپاتتۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان ئەدن جەننەتلىرى. ئۇلار ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. مانا بۇ ئۆزىنى پاك تۇتقانلارنىڭ مۇكاپاتىدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئۇ ئالىي دەرىجىلەر، ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان «ئەدن جەننەتلىرى»گە يەنى جەننەتتىكى مەخسۇس باغچىلارغا ئورۇنلىشىپ مەڭگۈ بەخت - سائادەتكە ئېرىشىشتۇر. مانا بۇ، دۇنيادىكى چېغىدا ئۆزىنى پاك تۇتقان كىشىنىڭ مۇكاپاتىدۇر؛ ئاخىرقى تىنىقىغىچە ھەق ئۈستىدە مۇستەھكەم ياشاپ، قىيامەت كۈنى ھۇزۇرىمىزغا پاك - پاكىز ھالەتتە كەلگەنلەر ئېرىشىدىغان ئىلاھىي ئىنئامدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَىٰ
بىز شەك ـ شۈبھىسىز مۇساغا ۋەھىي قىلدۇقكى، «سەن مېنىڭ بەندىلىرىمنى كېچىدە (مىسىردىن) ئېلىپ چىقىپ كەت، سەن (ھاساڭنى) دېڭىزغا ئۇرۇپ ئۇلارغا بىر قۇرۇق يول ئېچىپ بەرگىن، (پىرئەۋننىڭ ئارقاڭدىن قوغلاپ) يېتىۋېلىشىدىن قورقمىغىن، (دېڭىزدا غەرق بولۇپ كېتىشتىنمۇ) قورقمىغىن» — مۇھەممەد سالىھ
بىز شەك ـ شۈبھىسىز مۇساغا ۋەھيى قىلدۇقكى، «سەن مېنىڭ بەندىلىرىمنى كېچىدە - مىسىردىن- ئېلىپ چىقىپ كەت، سەن - ھاساڭنى- دېڭىزغا ئۇرۇپ ئۇلارغا بىر قۇرۇق يول ئېچىپ بەرگىن، -پىرئەۋننىڭ ئارقاڭدىن قوغلاپ- يېتىۋېلىشىدىن قورقمىغىن، -دېڭىزدا غەرق بولۇپ كېتىشتىنمۇ- قورقمىغىن» — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز مۇساغا: «بەندىلىرىم بىلەن بىرلىكتە كېچىسى يولغا چىققىن، دېڭىزدا ئۇلارغا قۇرۇق يول ئېچىپ بەرگىن، بۇ ئەسنادا تۇتۇلۇپ قېلىشتىن قورقمىغىن، غەرق بولۇپ كېتىشتىن ئەنسىرىمىگىن» دەپ ۋەھىي قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئاندىن بىز مۇساغا مۇنداق ۋەھىي قىلدۇق: «بەندىلىرىم (بەنى ئىسرائىل)نى ئېلىپ مىسىردىن كېچىسى چىققىن، دېڭىزغا قاراپ مېڭىپ يېتىپ بارغاندا ھاساڭ بىلەن سۇغا ئۇرغىن ۋە مۆجىزە شەكلىدە ئۇلارغا قۇرۇق يول ئېچىپ بەرگىن. فىرئەۋن، قوشۇنلىرى بىلەن قوغلاپ كېلىدۇ، لېكىن ئۇنىڭ تەرىپىدىن تۇتۇلۇپ قېلىشتىن قورقمىغىن، فىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قوشۇنلىرى دېڭىزدا غەرق بولۇپ كېتىدۇ، سەن غەرق بولۇپ كېتىشتىن ئەنسىرىمىگىن». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ
پىرئەۋن لەشكەرلىرى بىلەن ئۇلارنى قوغلىدى، ئۇلارنى (يەنى پىرئەۋن بىلەن ئۇنىڭ لەشكىرىنى) دېڭىزدا دەھشەتلىك ھالەت ئورىۋالدى (يەنى ئۇلار دېڭىزدا غەرق بولدى) — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن لەشكەرلىرى بىلەن قوغلىدى، ئۇلارنى دېڭىزدا دەھشەتلىك ھالەت ئورىۋالدى — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن ئۇلار يولغا چىققان ئىدى، فىرئەۋن قوشۇنلىرى بىلەن ئۇلارنى قوغلاپ كەلدى. نەتىجىدە فىرئەۋن ۋە قوشۇنلىرى دېڭىزنىڭ دەھشەتلىك سۇلىرى ئاستىدا قالدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن بەنى ئىسرائىلنى ئېلىپ كېچىنىڭ بولۇشى مىسىردىن ئايرىلدى ۋە دېڭىز تەرەپكە قاراپ ماڭدى. ئۇلارنىڭ مىسىردىن چققانلىقىنى ئاڭلىغان فىرئەۋن دەرغەزەپ بولۇپ بارلىق قوشۇنلىرىنى توپلىدى، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن قوغلاپ كەلدى ۋە كۈن چىقىۋاتقان ئەسنادا يېتىشتى. مۇسانىڭ قەۋمى ئۇلارنى كۆرۈپ: «ئەمدى تۇتۇلۇپ قالىدىغان بولدۇق» دېۋىدى، مۇسا: «ياق،! مەن بىلەن بىللە رەببىم بار، ماڭا چوقۇم يول كۆرسىتىدۇ» دېدى ۋە ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن ھاسىسىنى دېڭىزغا ئۇردى - دە، دېڭىزنىڭ سۈيى ئىككىگە ئايرىلىپ، ھەر تەرەپ ئېگىز تاغدەك بولۇپ تۇردى ۋە ئوتتۇرىسىدىن قۇرۇق يول ئېچىلدى. مۇسا قەۋمىنى باشلاپ يولغا كىردى، فىرئەنمۇ قوشۇنلىرى بىلەن ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن كىردى. مۇسانىڭ قەۋمى چىقىپ بولۇشى بىلەن تەڭ فىرئەۋننىڭ قوشۇنلىرى كىرىپ بولدى. دەل مۇشۇ ۋاقىتتا يولنىڭ ئىككى تەرىپىدە تاغدەك تۇرغان ئېگىز ئىككى سۇ دولقۇنى يېپىلدى. نەتىجىدە ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن مۇسا قەۋمى بىلەن دېڭىزدىن ۋە فىرئەۋندىن قۇتۇلدى، فىرئەۋن، قوشۇنلىرى بىلەن غەرق بولۇپ كەتتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَىٰ
پىرئەۋن ئۆز قەۋمىنى ئازدۇردى، (ئۇلارنى) توغرا يولغا باشلىمىدى — مۇھەممەد سالىھ
پىرئەۋن ئۆز قەۋمىنى ئازدۇردى، -ئۇلارنى- توغرا يولغا باشلىمىدى — تەرجىمە ھەيئىتى
فىرئەۋن قەۋمىنى ئازدۇردى ۋە توغرا يولغا باشلىمىدى. — ئەنەس ئالىم
فىرئەۋن ئۆز قەۋمىنى ئالداپ ئەنە شۇنداق يولدىن ئاداشتۇردى، ئۇلارنى توغرا يولغا باشلىمىدى. ئاخىرى ھالاكەتكە باشلاپ كەلدى. فىرئەۋن ئۇلارنى ئاخىرەتتىمۇ دوزاخقا باشلاپ بارىدۇ. ئاللاھ تائالا 9 ~ 79 - ئايەتلەردە مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ فىرئەۋن بىلەن بولغان قىسسىسىنى بايان قىلىدۇ. 80 ~ 82 - ئايەتلەردە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدىكى بەنى ئىسرائىلغا خىتاب قىلىپ ئۇلارغا ئۆزلىرىنىڭ ئەجدادىغا قىلغان نېمەتلىرىنى ئەسلىتىدۇ، شۇنداقلا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئىمان كەلتۈرۈشى لازىملىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ
ئى ئىسرائىل ئەۋلادى! سىلەرنى ھەقىقەتەن دۈشمىنىڭلاردىن قۇتقۇزدۇق، (مۇناجات ئۈچۈن ۋە مۇساغا تەۋراتنى نازىل قىلىش ئۈچۈن) سىلەرگە (تۇرسىنا) نىڭ ئوڭ تەرىپىنى ۋەدە قىلدۇق، سىلەرگە تەرەنجىبىن بىلەن بۆدۈنىنى چۈشۈرۈپ بەردۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئى ئىسرائىل ئەۋلادى! سىلەرنى ھەقىقەتەن دۈشمىنىڭلاردىن قۇتقۇزدۇق، -مۇناجات ئۈچۈن ۋە مۇساغا تەۋراتنى نازىل قىلىش ئۈچۈن- سىلەرگە - تۇرسىنا- نىڭ ئوڭ تەرىپىنى ۋەدە قىلدۇق، سىلەرگە تەرەنجىبىن بىلەن بۆدۈنىنى چۈشۈرۈپ بەردۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى ئىسرائىل ئەۋلادى! بىز سىلەرنى دۈشمىنىڭلاردىن قۇتقۇزدۇق، سىلەر بىلەن سىينا تېغىنىڭ ئوڭ تەرىپىدە ئەھدىلەشتۇق، سىلەرگە تەييار ھالۋا بىلەن بۆدۈنىنى چۈشۈرۈپ بەردۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى بەنى ئىسرائىل! ئەسلەڭلاركى، بىز ئۆز ۋاقتىدا سىلەرنى (ئەجدادىڭلارنى) دۈشمىنىڭلار بولغان فىرئەۋننىڭ ئاسارىتى ۋە تۈرلۈك زۇلۇملىرىدىن قۇتقۇزدۇق، ئۇنى ۋە ئۇنىڭ قوشۇنلىرىنى كۆز ئالدىڭلاردا ھالاك قىلىپ سىلەرنى سۆيۈندۈردۇق، سىلەر دېڭىزدىن ساق - سالامەت ئۆتۈپ بولغاندىن كېيىن، سىلەرگە كىتاب بېرىش ئۈچۈن مۇسا ئارقىلىق تۇر تېغىنىڭ ئوڭ تەرىپىنى ۋەدە قىلدۇق، سىلەرگە مەننە بىلەن بۆدۈنە چۈشۈرۈپ بەردۇق. فىرئەۋننىڭ بەنى ئىسرائىلغا سالغان زۇلۇملىرى، ئۇلارنى تۈرلۈك ئېغىر ئىشلارغا سېلىپ قىينىشى، ئوغۇللىرىنى ئۆلتۈرۈشى ۋە ئاسارەتتە تۇتۇپ بوزەك قىلىشى ... قاتارلىق زۇلۇم - ئىسكەنچىلەرنى كۆرسىتىدۇ. ئەسكەرتىش: ئاللاھ تائالا مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ باشچىلىقىدىكى بەنى ئىسرائىل قەۋمىنى دېڭىزدىن ئۆتكۈزۈپ قۇتقۇزغاندىن كېيىن مۇسا ئەلەيھىسسالامغا كىتاب بەرگەن ۋە ئۇ كىتابنى بېرىش ئۈچۈن مۇسا ئەلەيھىسسالامغا مۇئەييەن جايغا كېلىپ 40 - تۇرۇشىنى ئېيتقان. مۇسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھ تائالانىڭ ئەمرى بىلەن بۇ ئەھۋالنى قەۋمىگە يەتكۈزگەن، شۇنداقلا ئورنىدا قېرىندىشى ھارۇن ئەلەيھىسسالامنى بەلگىلەپ قويۇپ ئۆزى شۇ جايغا كەتكەن ۋە 40 - كۈندىن كېيىن كىتابنى ئېلىپ كەلگەن. بۇ ۋەقە ئىلگىر تەپسىلىي بايان قىلىنغان بولۇپ، بۇ ئايەتتە ئۇنىڭغا قىسقىلا ئىشارەت قىلىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي ۖ وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَىٰ
(ئېيتتۇقكى) «بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن پاك ـ ھالال نەرسىلەردىن يەڭلار، بۇ ھەقتە چەكتىن ئاشماڭلار، (ئۇنداق قىلساڭلار) سىلەرگە غەزىپىم نازىل بولىدۇ، كىمگە مېنىڭ غەزىپىم نازىل بولىدىكەن، ئۇ چوقۇم ھالاك بولىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
-ئېيتتۇقكى-: «بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن پاك ـ ھالال نەرسىلەردىن يەڭلار، بۇ ھەقتە چەكتىن ئاشماڭلار، -ئۇنداق قىلساڭلار- سىلەرگە غەزىپىم نازىل بولىدۇ، كىمگە مېنىڭ غەزىپىم نازىل بولىدىكەن، ئۇ چوقۇم ھالاك بولىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز سىلەرگە بەرگەن پاك رىزىقلاردىن يەڭلار ۋە تۇزكورلۇق قىلماڭلار، بولمىسا غەزىپىمگە يولۇقىسىلەر. شۈبھىسىزكى، غەزىپىمگە يولۇققانلار ئەلۋەتتە ھالاك بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم
بىز سىلەرگە (ئەجدادىڭلارغا) مەننە ۋە بۆدۈنە چۈشۈرۈپ بەرگەندە مۇنداق دېگەن ئىدۇق: «بىز ئاتا قىلغان رىزىقتىن يەڭلار، راھەت تۇرمۇشقا بېرىلىپ زۇلۇم قىلماڭلار؛ ھەددىڭلاردىن ئاشماڭلار، كۇفرىلىق قىلماڭلار، شېرىك كەلتۈرمەڭلار. ئەكسى تەقدىردە غەزىپىمگە يولۇقىسىلەر. كىم غەزىپىمگە يولۇقسا، ئەڭ تۆۋەن ھالەتكە چۈشىدۇ؛ دۇنيادا قىيىنچىلىق، ئاخىرەتتە دوزاخ ئازابىغا مەھكۇم بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَىٰ
تەۋبە قىلغان، ئىمان ئېيتقان، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان، ئاندىن توغرا يولدا ماڭغان ئادەمنى مەن ئەلۋەتتە ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىمەن» — مۇھەممەد سالىھ
تەۋبە قىلغان، ئىمان ئېيتقان، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان، ئاندىن توغرا يولدا ماڭغان ئادەمنى مەن ئەلۋەتتە ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىمەن» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۈبھىسىزكى، مەن تەۋبە قىلغان، ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەل قىلغان، ئاندىن توغرا يولدا ماڭغان كىشىگە ئەلۋەتتە مەغپىرەت قىلىمەن. — ئەنەس ئالىم
مەن كۇفرىلىقتىن يانغان، لايىق رەۋىشتە ئىمان كەلتۈرگەن ۋە ياخشى ئەمەل قىلغان، شۇنداقلا توغرا يول ئۈستىدە ئاداققىچە تۇرغان كىشى ئۈچۈن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇرمەن». ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە كۇفرىلىقتىن يېنىپ، ئىمان ۋە ئەمەل بىلەن ئۆزىنى تۈزەتكەن، شۇنداقلا توغرا يولدا مېڭىشنى داۋاملاشتۇرغان كىشىنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرىدىغانلىقى بىلدۈرىدۇ. باشقا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەردە بۇ ۋەدىسىنى تەكىتلەيدۇ. دېمەككى، ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن ئەپۇ قىلىنىش ئۈچۈن يامانلىقتىن يېنىشلا كۇپايە قىلمايدۇ، تەۋبە بىلەن بىللە لايىق رەۋىشتە ئىمان كەلتۈرۈش، ياخشى ئەمەل قىلىش ۋە توغرا يولدا ئوڭ - سولغا بۇرۇلماستىن ئۇدۇل مېڭىش شەرت قىلىنىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ تائالا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ۋە ئۇنىڭ يولىدىكى بارلىق مۇئمىنلارنى توغرا يول ئۈستىدە تۈز مېڭىشى لازىملىقىنى ئالاھىدە تەكىتلىگەن. مۇسا ئەلەيھىسسالام قەۋمى بىلەن دېڭىزدىن مۆجىزىلىك شەكىلدە ئۆتكەندىن كېيىن، بۇتپەرەس بىر قەۋمنىڭ مەھەللىسىگە كېلىدۇ. بەنى ئىسرائىل ئۇلارنى كۆرۈپ مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن ئۆزلىرىگىمۇ ئۇلارنىڭ ئىلاھلىرىغا ئوخشاش ئىلاھ قىلىپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۇلارغا قاتتىق كايىدۇ. بۇ ھادىسىدىن كېيىن ئاللاھ تائالا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا بىر كىتاب بېرىدىغانلىقىنى، كىتابنى ئېلىش ئۈچۈن بەنى ئىسرائىلنى تۇر تېغىنىڭ ئوڭ تەرىپىگە ئېلىپ كېلىپ، شۇ يەرگە ئورۇنلاشتۇرۇپ قويۇشى، ئۇلارغا ھەق ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرۇشىنى ۋە ھېچكىمگە ئالدانماسلىقىنى جېكىلەپ قويۇپ ئاندىن مۇئەييەن جايغا كېلىشى لازىملىقىنى، شۇنداقلا بۇ ئەھۋالنى بەنى ئىسرائىلغا يەتكۈزۈشىنى ئېيتىدۇ. مۇسا ئەلەيھىسسالام بولسا، تېخى يولدىلا بۇ ئەھۋالنى بەنى ئىسرائىلغا يەتكۈزىدۇ ۋە ئورنىغا قېرىندىشى ھارۇن ئەلەيھىسسالامنى بەلگىلەپ قويۇپ ئۆزى ئاللاھتىن كىتابنى ئېلىپ كېلىش ئۈچۈن ئالدىراپ مۇئەييەن جايغا، دېيىشكەن ۋاقتىدىن بۇرۇن كېلىدۇ. مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۇ جايغا يېتىپ كەلگەندىن كېيىن ئاللاھ تائالا ئۇنىڭ بۇ خاتا ئىجتىھاد بىلەن ئالدىراشچانلىق قىلغانلىقىنى ئەيىبلەيدۇ. 83 ~ 85 - ئايەتتە بۇ ئەھۋالنىمۇ ئۆز ۋاقتىدا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا ۋەھىي قىلغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يَا مُوسَىٰ
«ئى مۇسا! ئالدىراپ (تۇرسىناغا) قەۋمىڭدىن ئىلگىرى كېلىشىڭنىڭ سەۋەبى نېمە؟» دېدۇق — مۇھەممەد سالىھ
«ئى مۇسا! ئالدىراپ - تۇرسىناغا- قەۋمىڭدىن ئىلگىرى كېلىشىڭنىڭ سەۋەبى نېمە؟» دېدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ: «ئى مۇسا! نېمىشقا قەۋمىڭدىن ئايرىلىپ ئالدىراپ كەلدىڭ؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ تائالا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا، ئالدىراڭغۇلۇق قىلغانلىقىنى ئەيىبلەش ۋە ئۇ ئايرىلغاندىن كېيىن قەۋمىنىڭ يولدىن چىققانلىقىنى خەۋەر قىلىش ئۈچۈن مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! بەنى ئىسرائىلنى قويۇپ ئۆزۈڭ يالغۇز ئالدىراپ كېلىشىڭنىڭ سەۋەبى نېمە؟ ھالبۇكى، مەن سېنى ئۇلارنى ئېلىپ كېلىپ تۇر تېغىنىڭ يېنىغا يەرلەشتۈرۈپ قويۇپ، ئاندىن بۇ يەرگە كېلىشىڭنى ئېيتقان ئىدىم؟». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ هُمْ أُولَاءِ عَلَىٰ أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَىٰ
مۇسا ئېيتتى: «ئۇلار ئىزىمنى قوغلىشىپ كېلىۋاتىدۇ، پەرۋەردىگارىم! سېنى رازى بولسۇن دەپ بۇ يەرگە ئالدىراپ كەلدىم» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «ئۇلار ئىزىمنى قوغلىشىپ كېلىۋاتىدۇ، رەببىم! سېنى رازى بولسۇن دەپ بۇ يەرگە ئالدىراپ كەلدىم» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا: «ئۇلار مېنىڭ ئىزىمدىدۇر. مەن رازىلىقىڭغا ئېرىشەي دەپ ئالدىراپ كەلدىم رەببىم!» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا: «ئۇلار ئارقامدىن كېلىۋاتىدۇ. مەندىن تېخىمۇ رازى بولۇشىڭ ئۈچۈن ھۇزۇرۇڭغا ئالدىراپ كەلدىم يارەب!» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ
ئاللاھ ئېيتتى: «سەندىن (يەنى سەن كەتكەندىن) كېيىن قەۋمىڭنى ھەقىقەتەن سىنىدۇق، ئۇلارنى سامىرى ئازدۇردى» — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئېيتتى: «سەن كەتكەندىن كېيىن قەۋمىڭنى ھەقىقەتەن سىنىدۇق، ئۇلارنى سامىرى ئازدۇردى» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ: «بىز سەندىن كېيىن قەۋمىڭنى سىنىدۇق. سامىرىي ئۇلارنى ئازدۇردى» دېدى. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ مۇسا ئايرىلغاندىن كېيىن قەۋمىنىڭ ئىچىدە يۈز بەرگەن ھادىسىنى، ئۇنىڭغا خەۋەر قىلىپ: «بىز سەن ئايرىلغاندىن كېيىن قەۋمىڭنى سىنىدۇق. ئۇلار ئېزىپ كەتتى. ئۇلارنى سامىرىي ئازدۇردى» دېدى. ئەسكەرتىش: مۇسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھ تائالا بەلگىلىگەن جايدا 40 كۈن تۇرۇپ ئاندىن كىتابنى ئېلىپ كېلىش ئۈچۈن كەتكەندىن كېيىن، بەنى ئىسرائىلنىڭ ئېزىپ كېتىشى، ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى «سامىرىي» ئىسىملىك ئادەمنىڭ ئالتۇندىن بىر موزاي ھەيكىلى ياساپ، ئۇلارنى ئۇنىڭغا چوقۇنۇشقا دەۋەت قىلىشى ۋە ئۇلارنىڭ ھارۇن ئەلەيھىسسالامنىڭ شۇنچە توسۇشىغا پەرۋا قىلماي سامىرىينىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىپ ئۇ ھەيكەلگە چوقۇنۇشى بىلەن بولغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَرَجَعَ مُوسَىٰ إِلَىٰ قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ۚ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا ۚ أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي
مۇسا قەۋمىگە غەزەپلەنگەن ھالدا خاپا قايتتى، ئۇ ئېيتتى: «سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلار چىرايلىق ۋەدە قىلمىغانمىدى؟ (سىلەر ئەھدىنى ئۇنتۇغۇدەك) ۋاقىت شۇنچە ئۇزۇن بولۇپ كەتتىمۇ؟ ياكى سىلەر ئۆزۈڭلار پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ غەزىپى چۈشۈشىنى ئىرادە قىلدىڭلارمۇ؟ شۇنىڭ ئۈچۈن سىلەرنىڭ ماڭا بەرگەن ۋەدەڭلارغا خىلاپلىق قىلدىڭلارمۇ؟» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا قەۋمىگە غەزەپلەنگەن ھالدا خاپا قايتتى، ئۇ ئېيتتى: «سىلەرگە رەببىڭلار ياخشىلىقنى ۋەدە قىلمىغانمىدى؟ -سىلەر ئەھدىنى ئۇنتۇغۇدەك- ۋاقىت شۇنچە ئۇزۇن بولۇپ كەتتىمۇ؟ ياكى سىلەر ئۆزۈڭلار رەببىڭلارنىڭ غەزىپى چۈشۈشىنى ئىرادە قىلدىڭلارمۇ؟ شۇنىڭ ئۈچۈن سىلەرنىڭ ماڭا بەرگەن ۋەدەڭلارغا خىلاپلىق قىلدىڭلارمۇ؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن مۇسا قەۋمىنىڭ يېنىغا غەزەپلەنگەن ۋە ئەپسۇسلانغان ھالدا قايتىپ كېلىپ مۇنداق دېدى: «ئى قەۋمىم! رەببىڭلار سىلەرگە چىرايلىق ۋەدە قىلمىدىمۇ؟ ئارىدىن شۇنچە ئۇزۇن ۋاقىت ئۆتتىمۇ؟ ياكى ئۈستۈڭلارغا رەببىڭلارنىڭ غەزىپى چۈشۈشنى ئىرادە قىلىپ ماڭا بەرگەن ۋەدەڭلارغا خىلاپلىق قىلدىڭلارمۇ؟». — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئۆزى ئايرىلغاندىن كېيىن قەۋمنىڭ ئىچىدە يۈز بەرگەن ھادىسىنى ئاڭلاپ، قاتتىق غەزەپلەنگەن ۋە ناھايىتى ئېچىنغان ھالدا ئۇلارنىڭ يېنىغا قايتىپ كەلدى ۋە ئۇلارغا ئېيتتى: «يوق چېغىمدا قىلغان قىلمىشىڭلار نېمىدېگەن يامان ئىش! ئى قەۋمىم! رەببىڭلار ئاللاھ سىلەرگە ياخشى ۋەدىلەرنى قىلمىدىمۇ؟ ھەق ئۈستىدە تۇرساڭلار سىلەرگە دۇنيادا ياخشىلىق ئاتا قىلىدىغانلىقىنى، ئاخىرەتتە ياخشى ئاقىۋەتكە ئېرىشتۈرىدىغانلىقىنى ئېيتمىدىمۇ؟ رەببىڭلار ئاللاھ دۈشمىنىڭلارنى كۆز ئالدىڭلادا ھالاك قىلدى، شۇنداقلا سىلەرنى ئۇنىڭ ئاسارىتى ۋە ھەر تۈرلۈك زۇلۇملىرىدىن قۇتقۇزدى. بۇنىڭغا تېخى ئۇزۇن بولمىدى، بۇنى ئۇنتۇپ قالغۇدەك بولمىدىڭلار! بۇ قىسقا مۇددەت سىلەرگە شۇنچە ئۇزۇن كەلدىمۇ؟ ياكى رەببىڭلارنىڭ غەزىپىگە يولۇقۇش ئۈچۈن ماڭا ھەق ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرۇش توغرىسىدا بەرگەن ۋەدەڭلارغا خىلاپلىق قىلدىڭلارمۇ؟». بۇ ئەھۋالنىڭ خۇلاسىسى مۇنداق: مۇسا ئەلەيھىسسالام كەتكەن جاي (تۇر تېغى)دا تۇرۇپ قەۋمىنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى ئاللاھ تائالادىن ئاڭلاپ غەزەپلەنگەن ۋە ئېچىنغان ھالدا قەۋمىنىڭ يېنىغا قايتىپ كېلىدۇ، ئۇلارغا قاتتىق كايىيدۇ، ئۇلارنىڭ موزاينىڭ ھەيكىلىگە چوقۇنۇۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ، ئايەت يېزىلغان ۋە ئاللاھ بەرگەن تاختىلارنى يەرگە تاشلايدۇ، ئاندىن قېرىندىشى ھارۇن ئەلەيھىسسالامغا كايىيدۇ ، ھەتتا ئۇنىڭ چاچ - ساقاللىرىدىن تۇتۇپ، ئۇنى سىلكىشلەيدۇ. ئاندىن قېرىندىشىنىڭ ئۇلارغا قولىدىن كېلىشىچە قارشى چىققانلىقىنى، لېكىن ئاجىز كېلىپ قالغانلىقىنى ئاڭلاپ ئۆزى ۋە قېرىندىشى ئۈچۈن ئاللاھ تائالاغا دۇئا قىلىدۇ. ئاندىن موزايغا چوقۇنغان ۋە چوقۇنۇشنى داۋاملاشتۇرغانلارنىڭ جازاسىنى ۋە تەۋبە قىلغانلارنىڭ ئەپۇ قىلىنىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ، سامىرىينى سوراق قىلىدۇ ۋە جازاسىنى ئېلان قىلىدۇ، ئاندىن ئاچچىقى بېسىققاندىن كېيىن تاختىلارنى ئالىدۇ، ئاندىن بەنى ئىسرائىلغا، ئۇلارنىڭ ئىلاھىنىڭ ئاللاھ ئىكەنلىكىنى، ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق ئىكەنلىكىنى ۋە ئاللاھنىڭ ئىلمى كەڭ ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَٰكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَٰلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ
ئۇلار ئېيتتى: «ساڭا بەرگەن ۋەدىگە ئۆزلۈكىمىزدىن خىلاپلىق قىلغىنىمىز يوق، لېكىن بىز (پىرئەۋن) قەۋمىنىڭ زىننەتلىرىدىن نۇرغۇن ئېلىپ چىققان ئىدۇق، (سامىرىنىڭ بۇيرۇقى بويىچە) ئۇلارنى (ئوتقا) تاشلىدۇق، سامىرىمۇ (ئۆزى ئېلىپ چىققان زىبۇ- زىننەتلىرىنى) تاشلىدى» — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئېيتتى: «ساڭا بەرگەن ۋەدىگە ئۆزلۈكىمىزدىن خىلاپلىق قىلغىنىمىز يوق، لېكىن بىز - پىرئەۋن- قەۋمىنىڭ زىننەتلىرىدىن نۇرغۇن ئېلىپ چىققان ئىدۇق، -سامىرىنىڭ بۇيرۇقى بويىچە- ئۇلارنى - ئوتقا- تاشلىدۇق، سامىرىمۇ تاشلىدى» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار مۇنداق دېدى: «بىز ساڭا بەرگەن ۋەدىمىزگە ئۆز ئىرادە ۋە قۇدرىتىمىز بىلەن خىلاپلىق قىلمىدۇق. لېكىن بىز ئۇ قەۋمنىڭ زىننەتلىرىدىن يۈكلەر كۆتۈرۈۋېلىشقا تەكلىپ قىلىنغان ئىدۇق. بىز ئۇلارنى تاشلىدۇق. سامىرىي شۇنداق كۆرسەتتى». — ئەنەس ئالىم
بەنى ئىسرائىل بۇ قەبىھ قىلمىشىغا باھانە كۆرسىتىپ مۇنداق دېدى: «ئى مۇسا! بىز ساڭا بەرگەن ۋەدىمىزگە ئۆز ئىرادە ۋە ئىختىيارىمىز بىلەن خىلاپلىق قىلمىدۇق، لېكىن بىزگە مىسىردىن چىقىشتا فىرئەۋننىڭ قەۋمىدىن ئۆتنە ئالغان ئېغىر مىقداردىكى زىبۇزىننەتلەر كۆتۈرگۈزۈلگەن ۋە بىز ئۇلارنى كۆتۈرۈپ يېنىمىزدا ئېلىپ كەلگەن ئىدۇق. بىز سامىرىينىڭ يول كۆرسىتىشى ۋە باشلامچىلىقى بىلەن بىر ئورەككە ئوت قالاپ ھەممىمىز يېنىمىزدىكى زىبۇزىننەتلەرنى ئو ئورەككە تاشلىدۇق. نەتىجىدە ئۇ نەرسىلەر موزاي ھەيكىلىگە ئايلاندى، ئاندىن يەنە سامىرىينىڭ دەۋىتى ۋە باشلامچىلىقى بىلەن ئۇ ھەيكەلگە چوقۇندۇق». تەپسىرىلەردە ئېيتىلىشىچە، ئۇلار مىسىردىن چىقىش ئالدىدا مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئەسلىي مىسىرلىقلاردىن كۆپ مىقداردا زىننەت ئەشياسى ئۆتنە ئالغان ۋە مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇيرۇقى بىلەن مىسىردىن چىقىش ئالدىدا ئۇ نەرسىلەرنى ئىگىلىرىگە قايتۇرۇپ بەرمەستىن كۆتۈرۈپ چىققان. شۇڭلاشقا ئۇلارنىڭ مۇسا ئەلەيھىسسالامغا: «كۆتۈرگۈزۈلگەن ئىدۇق» دېگەن سۆزى «سېنىڭ بۇيرۇقۇڭ بىلەن كۆتۈرۈپ چىققان ئىدۇق» دېگەن بولىدۇ. سامىرىي باشتا ئەنە شۇ زىننەت ئەشيالىرىنى ئىشلىتىشنىڭ دۇرۇس بولمايدىغانلىقىنى، ئۇلاردىن قۇتۇلۇپ كېتىشنىڭ، شۇنداقلا ئۇلارنى ئوتقا سېلىپ جەملەپ قويۇشنىڭ لازىملىقىنى ئېيتتى، ھەيكەلنى ياسىغاندىن كېيىن، «مۇسانىڭ ئىلاھى مۇشۇ، مۇسا بۇنى ئۇنتۇپ قېلىپ باشقا يەرگە ئىزدەپ كەتتى» دېگەن تۆھمەت بىلەن ئۇلارنى ئۇ ھەيكەلگە چوقۇنۇشقا دەۋەت قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بەنى ئىسرائىلنىڭ كۆپچىلىكى ھارۇن ئەلەيھىسسالامنىڭ توسۇشىغا پەرۋا قىلماي ھەيكەلگە چوقۇندى، ھەتتا ھارۇن ئەلەيھىسسالامنى ئۆلتۈرۈۋەتكىلى تاس قالدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هَٰذَا إِلَٰهُكُمْ وَإِلَٰهُ مُوسَىٰ فَنَسِيَ
سامىرى (ئېرىتىلگەن زىبۇ - زىننەتلەردىن) ئۇلار ئۈچۈن بىر موزاي ھەيكەل ياسىدى، ئۇنىڭدىن موزاينىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش ئاۋاز چىقاتتى، ئۇلار (يەنى سامىرى ۋە ئۇنىڭ تەۋەلىرى) ئېيتتى: «بۇ سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلاردۇر ۋە مۇسانىڭ ئىلاھىدۇر، مۇسا (ئىلاھنى بۇ يەردە) ئۇنتۇپ قېلىپ (ئۇنى ئىزدەپ تۇرسىناغا كەتتى)» — مۇھەممەد سالىھ
سامىرى -ئېرىتىلگەن زىبۇزىننەتلەردىن- ئۇلار ئۈچۈن بىر موزاي ھەيكەل ياسىدى، ئۇنىڭدىن موزاينىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش ئاۋاز چىقاتتى، ئۇلار ئېيتتى: «بۇ سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلاردۇر ۋە مۇسانىڭ ئىلاھىدۇر، مۇسا -ئىلاھنى بۇ يەردە- ئۇنتۇپ قېلىپ -ئۇنى ئىزدەپ تۇرسىناغا كەتتى-» — تەرجىمە ھەيئىتى
سامىرىي ئۇلارغا، ئىچىدىن مۆرىگەندەك ئاۋاز چىقىدىغان موزاي ھەيكىلى ياساپ چىقتى. ئاندىن سامىرىي ۋە ئۇنىڭ تەرەپدارلىرى: «بۇ سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلاردۇر. بۇ مۇسانىڭمۇ ئىلاھىدۇر، لېكىن ئۇ ئۇنتۇدى» دېدى. — ئەنەس ئالىم
سامىرىي مەزكۇر زىننەت ئەشيالىرىنى ئېرىتىپ بەنى ئىسرائىل ئۈچۈن بىر موزاي ھەيكىلى ياساپ چىقتى. ئۇ ھەيكەل، ئىچىگە شامال كىرسە موزاي مۆرىگەندەك ئاۋاز چىقىراتتى. سامىرىي ھەيكەلنى بۇ شەكىلدە ياساپ چىققاندىن كېيىن بەنى ئىسرائىلنى ئۇنىڭغا چوقۇنۇشقا دەۋەت قىلدى، بىر قىسىم كىشى ئۇنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىپ ئۇ ھەيكەلگە چوقۇندى. ئاندىن كېيىن سامىرىي ۋە دەسلەپتە ھەيكەلگە چوقۇنغانلار باشقىلارغا: «بۇ، سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلاردۇر، مۇسانىڭمۇ ئىلاھىدۇر، مۇسا بۇ ئىلاھىنى ئۇنتۇپ قېلىپ، بۇنى ئىزدەپ تۇر تېغىغا كەتتى» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَفَلَا يَرَوْنَ أَلَّا يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلًا وَلَا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا
ئۇ موزاينىڭ ئۇلارنىڭ سۆزىگە جاۋاب بېرەلمەيدىغانلىقىنى، ئۇلارغا پايدا ـ زىيان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى ئۇلار ئۇقمامدۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ موزاينىڭ ئۇلارنىڭ سۆزىگە جاۋاب بېرەلمەيدىغانلىقىنى، ئۇلارغا پايدا ـ زىيان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى ئۇلار ئۇقمامدۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار بۇ ھەيكەلنىڭ ئۆزلىرىنىڭ سۆزىگە جاۋاب قايتۇرالمايدىغانلىقىنى ۋە ئۆزلىرىگە زىيانمۇ، پايدىمۇ يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى كۆرمەمدۇ؟ — ئەنەس ئالىم
ئۇ ھەيكەلگە چوقۇنغانلار، ئۇنىڭ ئۆزلىرىگە گەپ قىلالمايدىغانلىقىنى، گەپ قىلسا جاۋاب قايتۇرالمايدىغانلىقىنى، ئۆزلىرىدىن بىرەر زىياننى دەپئى قىلالمايدىغانلىقىنى ۋە ئۆزلىرىگە بىرەر پايدا كەلتۈرەلمەيدىغانلىقىنى كۆرمەمدۇ؟ ھەيكەلنىڭ بۇ ئەھۋالى شۇنچە ئاشكارا ۋە ئېنىق تۇرۇقلۇق ئۇلار بۇنى نېمىشقا كۆرمىدى، بايقىمىدى، بىلمىدى، ئويلىمىدى؟ شۇنداقمۇ ھاماقەتلىك بولامدۇ؟ دەرۋەقە ئاللاھتىن غەيرىيگە چوقۇنغانلار ئەقىللىرىنى ئىشلەتمىگەن، ۋىجدانىغا بويسۇنمىغان ۋە فىترىتىنىڭ قارشى چىقىشىغا پەرۋا قىلمىغان ئادەملەر بولۇپ، ئۇلار شۇنچە ئېنىق ھەقىقەتكە كۆز يۇمىدۇ، شۇنچە ئوچۇق ئەمەلىيەتنى كۆرمەيدۇ. ئۇلارنى مەنىۋى كورلۇق ۋە مەنىۋى گاسلىق ئەنە شۇ ھالەتكە كەلتۈرگەن. شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىنى يوقتىن ياراتقان، رىزىق بىلەن تەمىنلەۋاتقان ۋە دۇنيادىكى ئەجەللىرى توشقاندا ئۆلتۈرىدىغان، قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلدۈرۈپ ھېساب ئالىدىغان قۇدرەتلىك ئاللاھنى قويۇپ، ئۆزلىرىگە ئوخشاش ھەتتا ئۆزلىرىدىنمۇ تۆۋەن نەرسىلەرگە چوقۇنىدۇ. ئۆزىگە ئۆزىنىڭ جان تومۇرىدىنمۇ يېقىن ۋە ياردەم قىلىشقا قادىر بولغان ئاللاھنى قويۇپ، ئۆزىگىمۇ پايدىسى بولمايدىغان نەرسىلەرگە دۇئا قىلىدۇ؛ ئۇلاردىن ياردەم سورايدۇ، مەدەت تىلەيدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە مۇشرىكلارنىڭ بارلىق تۈرلىرىنى بۇ ھەقتە ئەيىبلەيدۇ، سىلكىشلەيدۇ، شۇنداقلا كۆزلىرىنى ئېچىشقا ۋە ئەقىللىرىنى ئىشلىتىشكە چاقىرىدۇ. جۈملىدىن موزاي ھەيكىلىگە چوقۇنغان بۇ ھاماقەتلەرنى بۇ ئايەتتە ۋە باشقا بىر ئايەتتە ھەيكەلنىڭ گەپ قىلالمايدىغانلىقىنى ۋە پايدا - زىيان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى كۆرمەسلىك بىلەن ئەيىبلەيدۇ. شۇنىڭدەك، بارلىق مۇشرىكلاردىن، چوقۇنغان نەرسىلىرىنىڭ ئاڭلاپ ئاڭلىمايدىغانلىقىنى، پايدا - زىيان يەتكۈزۈشكە كۈچى يېتىپ يەتمەيدىغانلىقىنى، ماڭالايدىغان پۇتلىرى، تۇتالايدىغان قوللىرى بار يوقلۇقىنى سوراش ئارقىلىق ئۇلارنى قاتتىق ئەيىبلەيدۇ، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ ئەڭ ئازغۇن ئادەملەر ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَا قَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ ۖ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَٰنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ھارۇن ئۇلارغا (مۇسا قايتىپ كېلىشتىن) بۇرۇن: «ئى قەۋمىم! سىلەر موزاي بىلەن قايمۇقتۇرۇلدۇڭلار، سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار مەرھەمەتلىك ئاللاھتۇر، ماڭا بويسۇنۇڭلار، (موزايغا چوقۇنۇشنى تەرك ئېتىش بىلەن) بۇيرۇقىمغا ئىتائەت قىلىڭلار!» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
شەك ـ شۈبھىسىزكى، ھارۇن ئۇلارغا -مۇسا قايتىپ كېلىشتىن- بۇرۇن: «ئى قەۋمىم! سىلەر موزاي بىلەن قايمۇقتۇرۇلدۇڭلار، سىلەرنىڭ رەببىڭلار مەرھەمەتلىك ئاللاھدۇر، ماڭا بوي سۇنۇڭلار، بۇيرىقىمغا ئىتائەت قىلىڭلار!» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئىلگىرى ھارۇن ئۇلارغا: «ئى قەۋمىم! سىلەر بۇنىڭ بىلەن ئىمتىھان قىلىنىۋاتىسىلەر. شۈبھىسىزكى، سىلەرنىڭ رەببىڭلار رەھماندۇر. ماڭا ئەگىشىڭلار ۋە بۇيرۇقۇمغا بويسۇنۇڭلار» دېگەن ئىدى. — ئەنەس ئالىم
سامىرىي بەنى ئىسرائىلنى موزايغا چوقۇنۇشقا دەۋەت قىلغاندا ھارۇن ئۇلارنىڭ ئارىسىدا بار ئىدى. ئۇ، مۇسا قايتىپ كېلىشتىن ئىلگىرى ئۇلارغا نەسىھەت قىلىپ مۇنداق دېگەن ئىدى: «ئى قەۋمىم! ئاللاھ ئىچىڭلاردىكى ھەقىقىي مۇئمىنلار بىلەن مۇنافىقلارنى ئايرىش ئۈچۈن بۇ ھەيكەل بىلەن سىلەرنى سىناق قىلىۋاتىدۇ، سامىرىينىڭ دەۋىتىگە ئالدىنىپ ئۇ ھەيكەلگە چوقۇنغانلار كۇفرىلىق قىلغان، ئېزىپ كەتكەن، شۇنداقلا ئىلاھىي سىناقتىن ئۆتەلمگەن بولىدۇ. چۈنكى سىلەرنىڭ رەببىڭلار ۋە ئىلاھىڭلار ھەرگىزمۇ بۇ ھەيكەل ئەمەستۇر، ئەكسىچە سىلەرگە شۇنچە كۆپ نېمەتلەرنى ئاتا قىلغان ئاللاھتۇر. مەن شۇ ئاللاھنىڭ سىلەرگە بىرەر رەھمىتى سۈپىتىدە ئەۋەتكەن ئىككى ئەلچىسىنىڭ بىرى ۋە ئەسلىي ئەلچىسى مۇسانىڭ ئورۇنباسارى بولىمەن. بۇنى ئوبدان بىلىسىلەر. ئۇنداقتا، ماڭا ئەگىشىڭلار ۋە بۇيرۇقۇمغا ئىتائەت قىلىڭلار؛ ئاللاھقا چوقۇنۇڭلار ۋە ئاللاھقا چوقۇنۇشنى داۋاملاشتۇرۇڭلار، ئۇ ھەيكەلگە چوقۇنماڭلار». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّىٰ يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَىٰ
ئۇلار: «مۇسا قايتىپ كەلگەنگە قەدەر ئۇنىڭغا چوقۇنىۋېرىمىز» دېيىشتى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار: «مۇسا قايتىپ كەلگەنگە قەدەر ئۇنىڭغا چوقۇنىۋېرىمىز» دېيىشتى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار: «مۇسا يېنىمىزغا قايتىپ كەلگەنگە قەدەر بىز بۇنىڭغا چوقۇنىمىز» دېيىشتى. — ئەنەس ئالىم
ئۇلار ھارۇنغا: «بىز مۇسا قايتىپ كەلگۈچىلىك بۇ ھەيكەلگە چوقۇنۇشنى داۋاملاشتۇرىمىز» دېدى. دېمەككى، ھارۇن ئەلەيھىسسالام ئۇلارغا قولىدىن كېلىشىچە نەسىھەت قىلغان، ئۇلارغا قارشى تاقىتىنىڭ يېتىشىچە كۈرەش قىلغان، شېرىكتىن توسۇپ تەۋھىدكە دەۋەت قىلغان. ئۇلار بولسا، ھارۇن ئەلەيھىسسالامغا كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىقتا چىڭ تۇرىدىغانلىقىنى ئاشكارا ئېيتقان، ھەتتا ئۇنى بوزەك قىلىپ ئۆلتۈرۈۋەتكىلى تاس قالغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ يَا هَارُونُ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا
مۇسا ئېيتتى: «ئى ھارۇن! ئۇلارنىڭ ئازغانلىقىنى كۆرگەن چېغىڭدا (خۇدالىق ئۈچۈن غەزەپلىنىشتە) ماڭا ئەگىشىشتىن نېمە توسالغۇ بولدى؟ مېنىڭ بۇيرۇقىمغا خىلاپلىق قىلدىڭمۇ؟» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «ئى ھارۇن! ئۇلارنىڭ ئازغانلىقىنى كۆرگەن چېغىڭدا نېمە توسالغۇ بولدى؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا قايتىپ كېلىپ مۇنداق دېدى: «ئى ھارۇن! بۇلارنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى كۆرگەن چېغىڭدا نېمە ئۈچۈن توسمىدىڭ؟ — ئەنەس ئالىم
(92-93) مۇسا كەتكەن يېرىدە تۇرۇپ قەۋمىنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى ئاللاھتىن ئاڭلاپ ناھايىتى غەزەپلەنگەن ۋە ئېچىنغان ھالدا قايتىپ كېلىپ ئۇلارغا كايىغان ۋە ئۇلارنىڭ باھانىسىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، قولىدىكى (ئايەت يېزىلغان ۋە ئاللاھ بەرگەن) تاختىلارنى يەرگە تاشلىۋېتىپ قېرىندىشى ھارۇنغا قاراپ، قاتتىق غەزەپلەنگەنلىكتىن ئۇنىڭ چاچ - ساقىلىدىن تارتىپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى: «ئى ھارۇن! سەن ئۇلارنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى كۆرگەن چېغىڭدا نېمىشقا توسمىدىڭ؟ سەن ماڭا ئەگەشمەمسەن؟ ياكى بۇيرۇقۇمغا قارشى چىقتىڭمۇ؟». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَلَّا تَتَّبِعَنِ ۖ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي
مۇسا ئېيتتى: «ئى ھارۇن! ئۇلارنىڭ ئازغانلىقىنى كۆرگەن چېغىڭدا (خۇدالىق ئۈچۈن غەزەپلىنىشتە) ماڭا ئەگىشىشتىن نېمە توسالغۇ بولدى؟ مېنىڭ بۇيرۇقىمغا خىلاپلىق قىلدىڭمۇ؟» — مۇھەممەد سالىھ
سەن ماڭا ئەگەشمەمسەن؟ ياكى بولمىسا مېنىڭ بۇيرىقىمغا خىلاپلىق قىلدىڭمۇ؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
نېمە ئۈچۈن مېنىڭ يولۇمدا ماڭمىدىڭ؟ سەن مېنىڭ بۇيرۇقۇمغا خىلاپلىق قىلدىڭمۇ؟». — ئەنەس ئالىم
-
قَالَ يَا ابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي ۖ إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي
ھارۇن ئېيتتى: « ئى قېرىندىشىم! مېنىڭ ساقىلىمنى ۋە چېچىمنى تارتمىغىن، مەن ھەقىقەتەن سېنىڭ، ئىسرائىل ئەۋلادىنى بۆلۈۋېتىپسەن، سۆزۈمگە دىققەت قىلماپسەن، دېيىشىڭدىن قورقتۇم» — مۇھەممەد سالىھ
ھارۇن ئېيتتى: « ئى قېرىندىشىم! مېنىڭ ساقىلىمنى ۋە چېچىمنى تارتمىغىن، مەن ھەقىقەتەن سېنىڭ، ئىسرائىل ئەۋلادىنى بۆلۈۋېتىپسەن، سۆزۈمگە دىققەت قىلماپسەن، دېيىشىڭدىن قورقتۇم» — تەرجىمە ھەيئىتى
ھارۇن مۇساغا مۇنداق دېدى: «ئى ئانامنىڭ ئوغلى! ساقىلىمدىن ۋە چېچىمدىن تارتمىغىن. مەن سېنىڭ: ‹ئىسرائىل ئەۋلادىنى بۆلۈۋېتىپسەن، سۆزۈمگە رىئايە قىلماپسەن!› دېيىشىڭدىن قورقتۇم». — ئەنەس ئالىم
ھارۇن مۇساغا مۇنداق دېدى: «ئى ئانامنىڭ ئوغلى! غەزىپىڭ بىلەن مېنى ئالدىراپ جازالاندۇرمىغىن، ساقىلىمدىن ۋە چېچىمدىن تۇتۇپ تارتمىغىن. مەن، ئۇلارغا چىرايلىقچە نەسىھەت قىلدىم، توستۇم، ئاگاھلاندۇردۇم. لېكىن باشقا شەكىلدە قارشىلىق كۆرسىتەي دېسەم، ئۇلارنىڭ بۆلۈنۈپ گۇرۇھلارغا ئايرىلىپ كېتىشىدىن، ئاندىن سېنىڭ قايتىپ كېلىپ: ‹بەنى ئىسرائىلنى بۆلۈۋېتىپسەن، مېنىڭ ئۇلارغا ياخشى قاراش توغرىسىدىكى سۆزۈمگە رىئايە قىلماپسەن!› دېيىشىڭدىن قورقتۇم». ئەسكەرتىش: ھارۇن ئەلەيھىسسالام، مۇسا ئەلەيھىسسالام دەسلىپىدە چېچىنى تۇتۇپ تارتىپ ئۆزىگە يېقىنلاشتۇرغاندا : «ئانامنىڭ ئوغلى! بۇ قەۋم مېنى بوزەك قىلدى ۋە ئۆلتۈرۈۋەتكىلى تاس قالدى. ئەمدى سەن ماڭا بۇنداق مۇئامىلە قىلىپ دۈشمەنلەرنى سۆيۈندۈرمىگىن» دېگەن ئىدى. ئاندىن مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ ساقىلىنىمۇ تۇتۇپ تارتىپ ئۆزىگە تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرغاندا، يۇقىرىدىكى سۆزنى قىلدى. بۇنى، ئىككى يەردىكى «ئانامنىڭ ئوغلى!» دېگەن خىتاب ئۇسلۇبىنىڭ ۋە يېزىلىش شەكلىنىڭ پەرقلىق بولۇشى كۆرسىتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ فَمَا خَطْبُكَ يَا سَامِرِيُّ
مۇسا ئېيتتى: «ئى سامىرى! سەن نېمە بولدۇڭ؟ (يەنى مۇنداق يامان ئىشنى قىلىشىڭدىن غەرىزىڭ نېمە؟)» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا ئېيتتى: «ئى سامىرى! سەن نېمە بولدۇڭ؟» — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن مۇسا سامىرىيغا قاراپ: «ئى سامىرىي! بۇ قىلغىنىڭ نېمە ئىش؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئاندىن سامىرىيغا قاراپ: «ئى سامىرىي! بۇ نېمە ئىش؟ بۇ قەبىھ ئىشنى نېمىشقا قىلدىڭ؟ بۇ سەت ئىشنى قىلىشىڭغا نېمە سەۋەب بولدى؟» دېدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَٰلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي
سامىرى ئېيتتى: «مەن ئۇلار كۆرمىگەننى كۆردۈم، ئەلچى (يەنى جىبرىئىل) نىڭ ئىزىدىن بىر چاڭگال توپىنى ئالدىم ـ دە، ئۇنى (موزايغا) چاچتىم، (شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭدىن موزاينىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش ئاۋاز چىقتى)، شۇنىڭدەك (بۇنى) ماڭا نەپسىم چىرايلىق كۆرسەتتى» — مۇھەممەد سالىھ
سامىرى ئېيتتى: «مەن ئۇلار كۆرمىگەننى كۆردۈم، ئەلچىنىڭ ئىزىدىن بىر چاڭگال توپىنى ئالدىم ـ دە، ئۇنى - موزايغا- چاچتىم، شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭدىن موزاينىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش ئاۋاز چىقتى، شۇنىڭدەك بۇنى ماڭا نەپسىم چىرايلىق كۆرسەتتى» — تەرجىمە ھەيئىتى
سامىرىي مۇنداق دېدى: «مەن ئۇلار كۆرمىگەننى كۆردۈم. شۇنىڭ بىلەن رەسۇلنىڭ ئىزىدىن بىر تۇتام ئالدىم - دە، ئۇنى ئاتتىم. مېنى مۇشۇنداق قىلىشقا نەپسىم كۈشكۈرتتى». — ئەنەس ئالىم
سامىرىي مۇساغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى: «مەن باشقىلار كۆرمىگەننى كۆردۈم، ئاندىن ئەلچىنىڭ ئىزىدىن بىر چاڭگال ئېلىپ ئۇنى ئاتتىم. نەپسىم ماڭا مۇشۇنداق قىلىشنى چىرايلىق كۆرسەتتى؛ مېنى بۇنىڭغا نەپسىم كۈشكۈتتى». تەپسىرىلەردە، سامىرىنىڭ «باشقىلار كۆرمىگەننى كۆردۈم، ئاندىن ئەلچىنىڭ ئىزىدىن بىر چاڭگال ئېلىپ ئۇنى ئاتتىم» دېگەن سۆزىنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىككى تۈرلۈك ئېھتىمال زىكىر قىلىنغان بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: 1) مەن باشقىلار كۆرمىگەن جىبرىئىلنى كۆردۈم، ئۇنىڭ ئۇلىغى (مىنگەن ئېتى)نىڭ تۇيىقىنىڭ ئىزىدىن بىر چاڭگال تۇپا ئالدىم، ئاندىن بۇ ھەيكەلنى ياساپ، ئۇ تۇپىنى ئۈستىگە ئاتتىم. شۇنىڭ بىلەن بۇ ھەيكەل جانلىنىپ مۆرەيدىغان بولدى. كۆپچىلىك مۇفەسسىرلەر بۇ ئىپادىنى مۇشۇنداق تەپسىر قىلىدۇ، لېكىن ئۇلار سامىرىينىڭ جىبرىئىلنى قاچان كۆرگەنلىكى توغرىسىدا پەرقلىق كۆزقاراشلار ئوتتۇرىغا قويىدۇ. 2) مەن باشقىلار بىلمىگەن رەسىم سىزىش، ھەيكەل ياساش ۋە ھىيلە بىلەن ھەيكەلدىن ئاۋاز چىقىرىش قاتارلىق ھۈنەرلەرنى بىلدىم. شۇنىڭدەك، مەن باشتا ئۆزۈڭنى «ئاللاھنىڭ ئەلچىسى» دەپ دەۋا قىلىۋاتقان سېنىڭ دىنىڭدىن بىر قىسىم يەرلەرنى قوبۇل قىلغان ئىدىم، كېيىنچە سېنىڭ خاتا يولدا ئىكەنلىكىڭنى بىلدىم ۋە سەندىن قوبۇل قىلىپ ئالغىنىمنى چۆرۈۋەتتىم؛ ئۇنىڭدىن ۋاز كەچتىم. ئاندىن بۇ ھەيكەلنى ياساپ ھىيلە بىلەن ئاۋاز چىقىرىپ ئىنسانلارنى بۇنىڭغا چوقۇنۇشقا چاقىردىم. مۇفەسسىرلەردىن ئەبۇ مۇسلىم ئىسفەھانى، فەخرۇددىن رازى ۋە زەمەخشەرىي بۇ ئېھتىمالنى كۈچلۈك دەپ قارايدۇ. بۇ ئېھتىمالنىڭ تەپسىلاتى مۇنداق: سامىرىي باشتا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا ئىشەنگەنلىكىنى ئېيتقان، لېكىن ئۇزۇن ئۆتمەي ئۇنىڭ دىنىدىن شۈبھە قىلغان، ئاندىن بارغانسېرى ئۇنىڭ بۇ شۈبھىسى كۈچىيىپ ئېتىقادقا ئايلانغان. ئۇ، بەنى ئىسرائىلنىڭ دېڭىزدىن ئۆتۈپ تۇنجى كۆرگەن خەلقنىڭ بۇتقا چوقۇنۇۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن ئۆزلىرىگە باشقا بىر ئىلاھ قىلىپ بېرىشىنى تەلەپ قىلغانلىقىنى كۆرگەن، شۇنداقلا ئۆز ئېتىقادىنى ئېلان قىلىش ۋە بەنى ئىسرائىلنى ئۇنىڭغا دەۋەت قىلىش ئۈچۈن پۇرسەت كۈتكەن. مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇر تېغىغا 40 كۈنلۈك كېتىشى بىلەن پۇرسەتنى غەنىيمەت بىلىپ، مەزكۇر موزاي ھەيكىلىنى ياساپ باشتا ئۆزى چوقۇنغان، ئاندىن باشقىلارنى چوقۇنۇشقا دەۋەت قىلغان. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ ۖ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ ۖ وَانْظُرْ إِلَىٰ إِلَٰهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا ۖ لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا
مۇسا (سامىرىغا) ئېيتتى: «سەن بارغىن! سەن ئۆمۈرۋايەت (كۆرگەنلا كىشىگە) ماڭا يېقىنلاشماڭلار! دېگەيسەن (يەنى سېنىڭ كىشىگە يېقىنلاشماسلىقىڭ، كىشىنىڭ ساڭا يېقىنلاشماسلىقى بۇ دۇنيادا ساڭا بېرىلگەن جازادۇر)، شۈبھىسىزكى (ئاخىرەتتە جازالىنىدىغان) مۇئەييەن بىر ۋاقتىڭ بار، ئاللاھ ساڭا قىلغان بۇ ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلمايدۇ، سەن ھامان چوقۇنۇپ كېلىۋاتقان ئىلاھىڭغا قارىغىن، بىز ئۇنى چوقۇم (ئوتتا) كۆيدۈرىمىز، ئاندىن ئۇنىڭ (كۈلىنى) دېڭىزغا چېچىۋېتىمىز» — مۇھەممەد سالىھ
مۇسا - سامىرىغا- ئېيتتى: «سەن بارغىن! سەن ئۆمۈرۋايەت -كۆرگەنلا كىشىگە- ماڭا يېقىنلاشماڭلار! دېگەيسەن، شۈبھىسىزكى مۇئەييەن بىر ۋاقتىڭ بار، ئاللاھ ساڭا قىلغان بۇ ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلمايدۇ، سەن ھامان چوقۇنۇپ كېلىۋاتقان ئىلاھىڭغا قارىغىن، بىز ئۇنى چوقۇم ئوتتا كۆيدۈرىمىز، ئاندىن ئۇنىڭ كۈلىنى دېڭىزغا چېچىۋېتىمىز» — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇسا سامىرىيغا مۇنداق دېدى: «كۆزۈمدىن يوقال! بۇندىن ئېتىبارەن سەن ئۆمۈر بويى ئىنسانلارغا: ‹ماڭا يېقىنلاشماڭلار! مەندىن نېرى تۇرۇڭلار› دېيىشكە مەھكۇم قىلىندىڭ. سەن ئۈچۈن ۋەدە قىلىنغان باشقا بىر ۋاقىت باركى، ساڭا قىلىنغان بۇ ۋەدىگە ھەرگىزمۇ خىلاپلىق قىلىنمايدۇ[4]. چوقۇنۇۋاتقان ئىلاھىڭغا قارىغىن، بىز ئۇنى كۆيدۈرۈپ تاشلايمىز، ئاندىن كۈلىنى دېڭىزغا سورۇۋىتىمىز. — ئەنەس ئالىم
مۇسا سامىرىينىڭ سۆزىنى ئاڭلاپ ئۇنىڭغا مۇنداق دېدى: «يوقال كۆزۈمدىن؛ ئارىمىزدىن چىقىپ كەت! سېنىڭ بۇ دۇنيادىكى جازايىڭ: ھاياتىڭ بويىچە يالغۇز قېلىش، ئۇدۇل كەلگەن يېرىڭدە تېنەپ يۈرۈش، ئىنسانلارنىڭ سەندىن نەپرەتلىنىشى ۋە سەن بىلەن ئالاقىلاشماسلىقىدۇر؛ بۇنىڭدىن ئېتىبارەن سەن يالغۇز ياشايسەن، ساڭا ھېچكىم يېقىنلاشمايدۇ، سەن ھېچكىمگە يېقىنلاشمايسەن، ناۋادا بىرەر ئادەم بىلەن ئۇچرىشىپ قالساڭ، (ئۇنىڭغا ‹ماڭا يېقىنلاشمىغىن، مەنمۇ ساڭا يېقىنلاشماي› دەيسەن. سېنىڭ ئاخىرەتتىكى جازايىڭغا كەلسەك، ئۇنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقتى بار، ئۇ ۋاقىت يېتىپ كەلگەندە سەن ئۇ جازادىن قۇتۇلالمايسەن. سېنىڭ چوقۇنغان ۋە ئىنسانلارنى ئالداپ چوقۇندۇرغان ئىلاھىڭنى قانداق قىلىدىغانلىقىمىزغا قارىغىن، بىز ئۇنى كۆيدۈرۈپ تاشلايمىز، ئاندىن ئۇنىڭ كۇكۇم - تالقانلىرىنى دېڭىزغا سورۇۋېتىمىز». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّمَا إِلَٰهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا
سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلار بىر ئاللاھتۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر، ئۇ ھەر نەرسىنى تولۇق بىلگۈچىدۇر — مۇھەممەد سالىھ
سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلار بىر ئاللاھدۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر، ئۇ ھەر نەرسىنى تولۇق بىلگۈچىدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
سىلەرنىڭ ئىلاھىڭلار ئاللاھتۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر. ئۇنىڭ ئىلمى ھەر نەرسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان». — ئەنەس ئالىم
مۇسا ئاندىن بەنى ئىسرائىلغا قاراپ مۇنداق دېدى: «سىلەرنىڭ بىرلا ئىلاھىڭلار بار بولۇپ، ئۇ بولسا ئاللاھتۇر. ئاللاھتىن باشقا چوقۇنۇلۇشقا لايىق ھېچكىم ۋە ھېچ نەرسە يوقتۇر! ئاللاھنىڭ ئىلمى ھەر نەرسىنى ئۆز ئىچىگە ئالماقتىدۇر. ھەقىقەت ۋە ئەمەلىيەت مۇشۇنداق تۇرۇقلۇق، بۇ موزاي ھەيكىلىگە قانداقمۇ چوقۇندۇڭلار؟! سىلەردە ئەقىل يوقمۇ؟ كاللاڭلار ئىشلىمەمدۇ؟!». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
كَذَٰلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ مَا قَدْ سَبَقَ ۚ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْرًا
(ئى مۇھەممەد!) شۇنىڭدەك، ساڭا ئۆتكەنكىلەرنىڭ بەزى خەۋەرلىرىنى بايان قىلىمىز، ساڭا ئۆز تەرىپىمىزدىن قۇرئاننى ئاتا قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
-ئى مۇھەممەد!- شۇنىڭدەك، ساڭا ئۆتكەنكىلەرنىڭ بەزى خەۋەرلىرىنى بايان قىلىمىز، ساڭا ئۆز تەرىپىمىزدىن قۇرئاننى ئاتا قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا ئۆتمۈشتە بولۇپ ئۆتكەن ئىشلارنىڭ بەزى خەۋەرلىرىنى ئەنە شۇنداق بايان قىلىپ بېرىمىز. ساڭا ئۆز تەرىپىمىزدىن زىكىر[5] ئاتا قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا مۇسانىڭ قىسسىسىنى بايان قىلغاندەك، بۇنىڭدىن كېيىنمۇ ئۆتمۈشتىكى بەزى پەيغەمبەرلەرنىڭ قىسسىلىرىنى بايان قىلىمىز، شۇنداقلا كۆڭلۈڭنى خاتىرجەم قىلىمىز ۋە ھەق ئۈستىدە مۇستەھكەملەيمىز. بىز ساڭا ھۇزۇرىمىزدىن سەن ئۈچۈن ۋە قىيامەت قايىم بولغانغا قەدەر بارلىق ئۇممىتىڭ ئۈچۈن مۇھىم نەسىھەت ۋە پايدىلىق ئىلىم ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇرئاننى نازىل قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وِزْرًا
كىمكى قۇرئاندىن يۈز ئۆرۈيدىكەن، ئۇنىڭغا قىيامەت كۈنى (چوڭ گۇناھتىن) ئېغىر يۈك يۈكلىنىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى قۇرئاندىن يۈز ئۆرۈيدىكەن، ئۇنىڭغا قىيامەت كۈنى چوڭ گۇناھتىن ئېغىر يۈك يۈكلىنىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەنلەر قىيامەت كۈنى دۈمبىسىدە ئېغىر يۈك كۆتۈرىدۇ. — ئەنەس ئالىم
كىم ئۇ قۇرئانغا ئىشىنىشتىن ۋە بويسۇنۇشتىن باش تارتىدىكەن، ئۇ بۇ دۇنيادىكى ھاياتىدا گۇمراھلىقتا قېلىشنى تاللىغان بولىدۇ. ئۇ، قىيامەت كۈنى مەھشەرگاھقا گۇناھ يۈكى يۈدۈپ كېلىدۇ، شۇنداقلا دوزاخنىڭ قاتتىق ئازابى بىلەن جازالىنىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
خَالِدِينَ فِيهِ ۖ وَسَاءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِمْلًا
(ئۇ گۇناھى ئۈچۈن بېرىلگەن ئازابنى مەڭگۈ تارتىدۇ) قىيامەت كۈنى ئۇلارغا يۈكلەنگەن بۇ يۈك نېمىدېگەن يامان! — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئۇنىڭدا ئۇزۇن مۇددەت قالىدۇ، قىيامەت كۈنى ئۇلارغا يۈكلەنگەن بۇ يۈك نېمىدېگەن يامان! — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ئۇنىڭ ئاستىدا مەڭگۈ قالىدۇ. ئۇ قىيامەت كۈنى ئۇلار ئۈچۈن نېمىدېگەن يامان يۈك! — ئەنەس ئالىم
ئۇلار ئازابنىڭ ئىچىدە مەڭگۈ قېلىپ قىينىلىدۇ. ئۇلار قىيامەت كۈنى يۈدۈپ كەلگەن يۈك نېمىدېگەن يامان يۈكتۇر! چۈنكى ئۇ يۈك ئۇلارنىڭ دوزاخقا تاشلىنىشىغا ۋە مەڭگۈ ئازاب چېكىشكە مەھكۇم قىلىنىشىغا سەۋەبچى بولىدۇ. ئاللاھ تائالا 99 - ۋە 101 - ئايەتتە قۇرئان كەرىمنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئۆزىنىڭ نازىل قىلغانلىقىنى، قۇرئان كەرىمدىن يۈز ئۆرۈگەنلەرنىڭ قىيامەت كۈنى مەھشەرگاھقا گۇناھلىرىنى يۈدۈپ كېلىدىغانلىقىنى ۋە جازالىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. 102 ~ 112 - ئايەتلەردە بولسا، قىيامەتنىڭ دەھشىتىنى ۋە قۇرئان كەرىمگە بويسۇنغانلارنىڭ مۇكاپاتىنى بايان قىلىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ۚ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا
بۇ سۇر چىلىنىدىغان كۈندۇر، بۇ كۈندە (شەكلى ئۆزگەرگەن) كۆك كۆزلۈك (قارا يۈزلۈك) گۇناھكارلارنى يىغىمىز — مۇھەممەد سالىھ
بۇ سۇر چىلىنىدىغان كۈندۇر، بۇ كۈندە -شەكلى ئۆزگەرگەن- كۆك كۆزلۈك گۇناھكارلارنى يىغىمىز — تەرجىمە ھەيئىتى
سۇر چىلىنغان كۈنى بىز گۇناھكارلارنى كۆزلىرى كۆپكۆك ھالەتتە ھەشىر قىلىمىز. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! قۇرئاندىن يۈز ئۆرۈگەنلەر گۇناھلىرىنى يۈدۈپ كېلىدىغان قىيامەت كۈنى، سۇر چېلىنىدىغان ۋە بىز گۇناھكارلارنى كۆزلىرى كۆپكۆك ھالەتتە ھەشر قىلىدىغان كۈندۇر. ئۇ كۈندە بىز مۇئەككەل پەرىشتىنى بۇيرۇيمىز. ئۇ، سۇرنى بىرىنچى قېتىم چالىدۇ، ئۇ چاغدا ياشاۋاتقان پۈتكۈل جانلىقلار ئۆلىدۇ. ئاندىن ئۇ پەرىشتە بىر مۇددەت ئۆتكەندىن كېيىن سۇرنى ئىككىنچى قېتىم چالىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئىنسانلار تىرىلىپ قەبرىلىرىدىن تۇرىدۇ. ئاندىن بىز ئۇلارنى مەھشەرگاھقا چاقىرىمىز. ئۇلارنىڭ ئىچىدىن گۇناھكارلارنى قەبرىلىرىدىن مەھشەرگاھقىچە قورقۇنچتىن رەڭگىرويى ئۆزگىرىپ كەتكەن، چىرايى - شەكلى تاتىرىپ كەتكەن ۋە يۈز - كۆزلىرى كۆكۈرۈپ كەتكەن ھالەتتە ھەيدەپ كېلىمىز. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا
(قىيامەتنىڭ دەھشىتىنى كۆرۈپ دۇنيادا تۇرغان ۋاقتى قىسقا بىلىنگەنلىكتىن) (ئۇلار) «(دۇنيادا) پەقەت ئون كۈنلا تۇردۇڭلار» دېيىشىپ پىچىرلىشىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار «-دۇنيادا- پەقەت ئون كۈنلا تۇردۇڭلار» دېيىشىپ پىچىرلىشىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار ئۆزئارا: «دۇنيادا پەقەت ئون كۈنلا تۇردۇڭلار» دەپ پىچىرلىشىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇلار مەھشەرگاھقا مېڭىۋېتىپ يولدا دۇنيادىكى ھاياتلىرىنىڭ قىسقىلىقى توغرىسىدا ئۆزئارا پىچىرلىشىدۇ؛ ئۇلار بىرى - بىرىگە ئۆزلىرىنىڭ دۇنيادا پەقەت ئون كۈنلا تۇرغانلىقىنى (ياشىغانلىقىنى) ناھايىتى پەس ئاۋاز بىلەن ئېيتىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا
ئۇلارنىڭ دەيدىغانلىرىنى بىز ئوبدان بىلىمىز، ئەينى زاماندا ئۇلارنىڭ ئەڭ توغرا سۆزلەيدىغىنى: «سىلەر پەقەت بىر كۈن تۇردۇڭلار» دەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنىڭ دەيدىغانلىرىنى بىز ئوبدان بىلىمىز، ئەينى زاماندا ئۇلارنىڭ ئەڭ توغرا سۆزلەيدىغىنى: «سىلەر پەقەت بىر كۈن تۇردۇڭلار» دەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ئۇلارنىڭ بىر -بىرىگە نېمىلەرنى دەيدىغانلىقىنى ئوبدان بىلىمىز. شۇ چاغدا ئۇلارنىڭ ئەڭ توغرا مۆلچەرلىيەلىگىنى: «ياق، سىلەر پەقەت بىر كۈنلا تۇردۇڭلار» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇلارنىڭ پىچىرلىشىپ ئېيتىشقان سۆزلىرى بىزگە مەخپىي قالمايدۇ؛ بىز ئۇلارنىڭ پىچىرلىشىپ ئېيتىشقان سۆزلىرىنى ئوبدان بىلىمىز. ئۇلارنىڭ ئەڭ توغرا پىكىر قىلالىغىنى ۋە ئەڭ توغرا تەسەۋۋۇر قىلالىغىنى ئۆزلىرىنىڭ دۇنيادا پەقەت بىر كۈنلا تۇرغانلىقىنى ئېيتىدۇ. ئەسكەرتىش: ئۇلار قەبرىلىرىدىن چىقىپ مەھشەرگاھقا مېڭىۋاتقان ئەسنادا بىر - بىرىگە «دۇنيادا پەقەت ئون كۈنلا تۇردۇڭلار» دەپ پىچىرلىشىدۇ، لېكىن ئۇلار قورقۇنچىلىرى ئارتقان، مەھشەرگاھقا كېلىپ دوزاخنى كۆرگەن ۋە دوزاخقا كىرگەن چاغلىرىدا كۈندۈزدىن ئازغىنە ۋاقىت تۇرغانلىقىنى ئويلايدۇ ۋە بۇنى ئىپادىلەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنْسِفُهَا رَبِّي نَسْفًا
ئۇلار سەندىن تاغلار توغرۇلۇق (يەنى تاغنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى توغرۇلۇق) سورايدۇ، ئېيتقىنكى، «پەرۋەردىگارىم ئۇلارنى كۈكۈم - تالقان قىلىپ (ئاندىن شامالنى ئەۋەتىپ ئۇنى سورۇيدۇ) — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار سەندىن تاغلار توغرۇلۇق سورايدۇ، ئېيتقىنكى: «رەببىم ئۇلارنى كۈكۈم تالقان قىلىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار سەندىن تاغلار توغرۇلۇق سورايدۇ[6]. ئېيتقىنكى: «رەببىم ئۇلارنى كۇكۇم - تالقان قىلىپ سورۇۋېتىدۇ، — ئەنەس ئالىم
(105-107) قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلىشنى ئىنكار قىلىدىغانلار ئىنكاردا تېخىمۇ ئەزۋەيلەپ، مەسخىرە بىلەن: «قىيامەت قايىم بولغاندا تاغلارنىڭ ئاقىۋىتى نېمە بولىدۇ؟!» دەپ سورايدۇ. ئۇلارغا مۇنداق دەپ جاۋاب بەرگىن: «تاغلارنى رەببىم كۇكۇم - تالقانغا ئايلاندۇرۇپ سورۇۋېتىدۇ. تاغلارنىڭ ئورنىنى تۈپتۈز تۈزلەڭلىككە ئايلاندۇرۇۋېتىدۇ. سەن ئۇ تۈزلەڭلىكلەردە ھېچبىر ئېگىز - پەسلىك ۋە ھېچقانداق ئەگرى - توقايلىق كۆرمەيسەن». قىيامەت كۈنى تاغلارنىڭ ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن قانداق ھالەتكە كەلتۈرۈلىدىغانلىقى توغرۇلۇق مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەرنىڭ ئومۇمىي مەزمۇنى دالالەت قىلىدۇكى، بىرىنچى قېتىملىق سۇر چېلىنىشى بىلەن زېمىن قاتتىق تەۋرىتىلىدۇ - دە، زېمىن ۋە تاغلار بىر - بىرىگە ئۇرۇلىدۇ. بۇنىڭ نەتىجىسىدە تاغلار ئورۇنلىرىدىن قوزغىلىدۇ، باشتا پارچىلىنىپ قۇم دۈۋىلىرىگە ئايلىنىدۇ، ئاندىن كۇكۇم - تالقان قىلىنىدۇ، ئاندىن ئېتىلغان رەڭگارەڭ يۇڭدەك ھالەتكە كېلىدۇ (پارچىلىرى ناھايىتى يەڭگىل، رەڭلىك ۋە ئۇچۇپ كېتىشكە تەييار ھالەتتە بولىدۇ)، ئاندى سورۇۋېتىلىدۇ ۋە چاڭ - توزانغا ئايلىنىپ كېتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن تاغلارنىڭ ئورنى خۇددى سەراپتەك بولۇپ قالىدۇ. ئەسكەرتىش: تاغلارنىڭ ئېتىلغان رەڭگارەڭ يۇڭلارغا ئوخشاپ قېلىشى، ئۇلارنىڭ ئەسلىدە ھەر خىل رەڭدە، ئاق ۋە قىزىل يوللۇق، قاپقارا قىلىپ يارىتىلغان بولۇشىدىندۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا
ئۇلارنى تۈزلەڭلىككە ئايلاندۇرىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاندىن ئۇلارنى تۈزلەڭلىككە ئايلاندۇرىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئورنىنى تۈپتۈز قىلىۋېتىدۇ. — ئەنەس ئالىم
-
لَا تَرَىٰ فِيهَا عِوَجًا وَلَا أَمْتًا
ئۇ يەرلەردە نە چوڭقۇرلۇقنى، نە ئېگىزلىكنى كۆرمەيسەن» — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ يەرلەردە نە چۇڭقۇرلۇقنى، نە ئېگىزلىكنى كۆرمەيسەن» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ يەرلەردە ھېچ ئېگىز - پەسلىك كۆرمەيسەن. — ئەنەس ئالىم
-
يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ ۖ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَٰنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا
بۇ كۈندە (كىشىلەر ئاللاھنىڭ مەھشەرگاھقا) دەۋەت قىلغۇچىسىغا ئەگىشىدۇ، قىڭغىر كەتمەيدۇ، مەرھەمەتلىك ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە ھەيۋىتىدىن قورقۇپ، بارلىق ئاۋازلار بېسىقىدۇ، پىچىرلاشقاندىن باشقىنى ئاڭلىمايسەن — مۇھەممەد سالىھ
بۇ كۈندە دەۋەت قىلغۇچىغا ئەگىشىدۇ، قىڭغىر كەتمەيدۇ، مەرھەمەتلىك ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە ھەيۋىتىدىن قورقۇپ، بارلىق ئاۋازلار بېسىقىدۇ، پىچىرلاشقاندىن باشقىنى ئاڭلىمايسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈنى ئىنسانلار چاقىرغۇچىغا ئەگىشىدۇ. ھېچكىم قىڭغىر كەتمەيدۇ. رەھماننىڭ ھەيۋىتى ئالدىدا ئاۋازلار بېسىقىپ كېتىدۇ. ناھايىتى پەس ئاۋازلاردىن باشقا ھېچ نەرسە ئاڭلىيالمايسەن. — ئەنەس ئالىم
ئەنە شۇ كۈندە مۇئەككەل پەرىشتە قايتا تىرىلدۈرۈلۈپ قەبرىلىرىنىڭ بېشىدا تۇرۇۋاتقان ئىنسانلارنى مەھشەرگاھقا چاقىرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ھەر كىشى پەرىشتە چاقىرغان تەرەپكە (مەھشەرگاھقا) ئوڭ - سولغا بۇرۇلماستىن ئۇدۇل ۋە ناھايىتى تېز ماڭىدۇ. ئاۋازلار رەھماننىڭ ئەزىمىتى ۋە ھەيۋىتىدىن بېسىقىپ كېتىدۇ، پەقەت يۇقىرىدا (103 - ۋە 104 - ئايەتلەردە) بايان قىلىنغان پىچىرلىشىش ۋە مېڭىۋاتقانلارنىڭ ئاياغ تىۋىشلىرىلا ئاڭلىنىدۇ. قىيامەت كۈنى ئىنسانلار قايتا تىرىلدۈرۈلگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ مەھشەرگاھقا مېڭىشى تۆۋەندىكىچە بولىدۇ: ئىككىنچى قېتىم «سۇر چېلىنىش» بىلەن ئىنسانلارنىڭ جەسەتلىرى جانلىنىدۇ، روھلىرى بىلەن بىرلىشىپ تىرىلىدۇ، ھەر كىشى ئورنىدىن تۇرىدۇ. يامانلار تېڭىرقىغانلىقتىن باشتا ئۆزلىرىنىڭ ئۇخلاۋاتقانلىقىنى ئويلايدۇ، ئاندىن ھەقىقەتنى چۈشىنىدۇ ۋە: «ۋايجان، بىزنى ئۇخلاۋاتقان يېرىمىزدىن كىم قوزغىدى؟ بۇ رەھمان بېشىمىزغا كېلىشىنى سۆزلىگەن نەرسىدۇر. دېمەك، ئەلچىلەر توغرا سۆزلىگەن ئىكەن» دەيدۇ. بۇ ئەسنادا ھەر ئىنساننىڭ يېنىغا ئىككى پەرىشتە ھازىر بولىدۇ. ئۇلارنىڭ بىرى ھەيدەپ ماڭغۇچى، يەنە بىرى گۇۋاھچىدۇر. ئاندىن «ھەر كىشى ئۆز ئىمامى بىلەن مەھشەرگاھقا كەلتۈرۈلسۇن» دەپ نىدا قىلىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن يامانلار قەبرىلىرىدىن خۇددى چېچىلىپ كەتكەن چېكەتكىلەردەك چىقىدۇ. ئاندىن گۇرۇھلارغا ئايرىلىدۇ ۋە مەھشەر مەيدانىغا ئىتتىك ئېلىپ مېڭىلىدۇ. ئۇلار كۆزلىرى كۆپكۆك، كور ۋە چەكچىيىپ كەتكەن، گۇناھلىرىنى دۈمبىسىدە يۈدىگەن ھالەتتە، يۈزلىرى بىلەن تېز ماڭىدۇ، مېڭىۋېتىپ «بۇ قىيىن كۈندۇر» دەيدۇ، دۇنيادا قانچىلىك تۇرغانلىقى ھەققىدە ئۆزئارا پىچىرلىشىدۇ⑪. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا
بۇ كۈندە مەرھەمەتلىك ئاللاھ ئىزىن بەرگەن ۋە سۆزىدىن ئاللاھ رازى بولغان ئادەمنىڭ شاپائىتىدىن باشقا ھېچقانداق شاپائەت پايدا بەرمەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
بۇ كۈندە مەرھەمەتلىك ئاللاھ ئىزىن بەرگەن ۋە سۆزىدىن ئاللاھ رازى بولغان ئادەمنىڭ شاپائىتىدىن باشقا ھېچقانداق شاپائەت پايدا بەرمەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈنى، رەھمان رۇخسەت بەرگەن ۋە سۆزىدىن رازى بولغانلاردىن باشقا ھېچكىمگە شاپائەتنىڭ پايدىسى بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئەنە شۇ كۈندە ھېچكىمگە شافائەتنىڭ پايدىسى بولمايدۇ. لېكىن مەرھەمىتى چەكسىز ئاللاھ شافائەت قىلىشىغا رۇخسەت بەرگەن ۋە شافائەت قىلىشىىدىن رازى بولغان كىشىنىڭ شافائىتى، ئاللاھ شافائەت قىلىنىشىغا رۇخسەت بەرگەن ۋە كەلتۈرگەن ئىمانىدىن رازى بولغان كىشىگە پايدا بېرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا
ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئالدىدىكىنى ۋە كەينىدىكىنى بىلىدۇ، ئۇلار بولسا ئۇنى بىلمەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئالدىدىكىنى ۋە كەينىدىكىنى بىلىدۇ، ئۇلار بولسا ئۇنى بىلمەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ئۇلارنىڭ ئالدىدىكىنىمۇ، ئۇلارنىڭ كەينىدىكىنىمۇ بىلىدۇ. ئۇلار بولسا، ئۇنى بىلەلمەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ بارلىق خالايىقنىڭ دۇنيادىكى ئۆتمۈشىنى ۋە ئاخىرەتتىكى كېلەچىكىنى بىلىدۇ. ئۇلار بولسا، ئاللاھنىڭ زاتىنى، تەدبىرىنى ۋە ھېكمىتىنى بىلەلمەيدۇ. جۈملىدىن ئاللاھ تائالا كىمنىڭ شافائەت قىلىشقا ۋە شافائەت قىلىنىشقا لايىق ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ، شۇڭلاشقا شافائەت قىلىشىغا لايىق كۆرگەنلەر ئۈچۈن، شافائەت قىلىنىشىغا رازى بولغانلارغا شافائەت قىلىشىغا رۇخسەت بېرىدۇ ۋە قىلغان شافائىتىنى قوبۇل قىلىدۇ. دېمەككى، ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا ئاللاھ رۇخسەت بەرگەن كىشىلەر، ئاللاھ رازى بولغان كىشىلەرگە شافائەت قىلالايدۇ. بۇ ھەقتە ئىلگىرى تەپسىلىي مەلۇمات بېرىلدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ ۖ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا
گۇناھكارلار مەخلۇقاتنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچى(مەڭگۈ) ھايات ئاللاھقا ئېگىلىدۇ، ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەنلەر شەكسىز زىيان تارتىدۇ — مۇھەممەد سالىھ
گۇناھكارلار مەخلۇقاتنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچى مەڭگۈ ھايات ئاللاھقا ئېگىلىدۇ، ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەنلەر شەكسىز زىيان تارتىدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ كۈنى پۈتكۈل ئىنسانلار، دائىم تىرىك بولغان ۋە ھەر نەرسىنى باشقۇرۇپ تۇرىدىغان زاتقا بويۇن ئېگىدۇ. زۇلۇم يۈدۈپ كەلگەنلەر زىيان تارتىدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ كۈندە پۈتكۈل خالايىقنىڭ يۈزلىرى، دائىم تىرىك بولغان ۋە مەخلۇقاتنىڭ ئىشلىرىنى باشقۇرۇپ تۇرىدىغان ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا خارلىشىدۇ؛ ئىگىلىرىنىڭ مەيۈس ئىكەنلىكىنى، ئۆزىنى بەك تۆۋەن تۇتقانلىقىنى، ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە بويسۇنغانلىقىنى ۋە ئاللاھقا ئېھتىرام بىلدۈرگەنلىكىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. ئۇ كۈندە ئىنسانلارنىڭ ئەھۋالى تۆۋەندىكىچە بولىدۇ: دۇنيادىكى چېغىدا ئاللاھقا كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىق قىلىش بىلەن ئۆزىگە زۇلۇم قىلىپ تەۋبە قىلماستىن ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىغا چىققانلار زىيان تارتىدۇ، ئۈمىدسىز بولىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمًا
مۆمىن تۇرۇپ ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار يامانلىقلىرىنىڭ ئېشىپ كېتىشىدىن ۋە ياخشىلىقلىرىنىڭ كېمىيىپ كېتىشىدىن قورقمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
مۇئمىن تۇرۇپ ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار يامانلىقلىرىنىڭ ئېشىپ كېتىشىدىن ۋە ياخشىلىقلىرىنىڭ كېمىيىپ كېتىشىدىن قورقمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
كىمكى مۇئمىن بولغان ھالدا ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بولسا، ئۇ يامانلىقلىرىنىڭ ئېشىپ كېتىشىدىنمۇ، ياخشىلىقلىرىنىڭ كېمىيىپ كېتىشىدىنمۇ قورقمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
دۇنيادىكى چېغىدا لايىق ئىمان كەلتۈرۈپ ۋە ياخشى ئەمەل قىلىپ كەلگەن كىشى ئۆز قىلمىشىنىڭ مۇكاپاتىنى تولۇق ئالىدۇ، ئۇ كىشى نە ئۆزى قىلمىغان بىرەر يامانلىقنىڭ جازاسىغا يولۇقۇشتىن، نە ئۆزى قىلغان بىرەر ياخشىلىقنىڭ ئەجرىگە ئېرىشەلمەسلىكتىن قورقمايدۇ؛ ئاللاھ ئۇ كىشىنىڭ يامانلىقلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ، ياخشىلىقلىرىغا ئۆز ئىلتىپاتى بىلەن ھەسسىلەپ مۇكاپات بېرىدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَكَذَٰلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا
ئۇلارنىڭ تەقۋادار بولۇشلىرى ئۈچۈن ياكى ئۇلارنى ۋەز ـ نەسىھەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن، ساڭا ئەرەبچە قۇرئاننى نازىل قىلدۇق ۋە ئۇنىڭدا تۈرلۈك ئاگاھلاندۇرۇشلارنى بايان قىلدۇق — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلارنىڭ تەقۋادار بولۇشلىرى ئۈچۈن ياكى ئۇلارنى ۋەز ـ نەسىھەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن، ساڭا ئەرەبچە قۇرئاننى نازىل قىلدۇق ۋە ئۇنىڭدا تۈرلۈك ئاگاھلاندۇرۇشلارنى بايان قىلدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز بۇ كىتابنى مانا مۇشۇنداق ئەرەبچە قۇرئان سۈپىتىدە نازىل قىلدۇق ۋە ئۇنىڭدا ئاگاھلاندۇرۇشنى ھەر خىل ئۇسلۇبتا بايان قىلدۇق. بىز بۇنى ئىنسانلارنى تەقۋادار بولسۇن ياكى ئۇ كىتاب ئۇلار ئۈچۈن ئەستە تۇتۇشقا تېگىشلىك ئىلىم پەيدا قىلسۇن[7] دەپ قىلدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز ساڭا يۇقىرىدىكى قىسسە، ئەھكام، كافىرلارغا ئاگاھلاندۇرۇش، مۇئمىنلارغا خۇش خەۋەر، قىيامەتنىڭ ئەھۋالى قاتارلىق مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئايەتلەرنى ئەرەبچە قۇرئان ھالىتىدە نازىل قىلغاندەك، ساڭا بۇ كىتابنىڭ قالغان قىسمىنىمۇ ئەرەبچە قۇرئان ھالىتىدە نازىل قىلدۇق؛ بۇ قۇرئاننىڭ ئىلگىرى ۋە كېيىن نازىل قىلىنغان ئايەتلىرىنىڭ ھەممىسى روشەن ئەرەبچىدۇر. شۇنىڭدەك، بىز قۇرئاندا ئاگاھلاندۇرۇش ۋە تەھدىتلەرنى پەرقلىق ئۇسلۇبلار بىلەن تەكرار - تەكرار بايان قىلدۇق. بۇنى، ئىنسانلارنىڭ كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىقتىن ئۆزلىرىنى ساقلىشى ياكى قۇرئاننىڭ ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئۇلارنى خاتالىققا چۈشۈشتىن ساقلايدىغان ئىلىم پەيدا قىلىشى ئۈچۈن قىلدۇق. دەرۋەقە قۇرئان كەرىمنىڭ ئەرەبچە نازىل قىلىنىشى ۋە ئىچىدىكى مەسىلىلەرنىڭ پەرقلىق ئۇسلۇبلاردا تەكرار - تەكرار بايان قىلىنىشى، قىيامەتكە قەدەر بارلىق ئىنسانلارنىڭ قۇرئان كەرىمنىڭ مەنىسىنى بىلىشى، چۈشىنىشى، ئېسىگە ئېلىپ ساقلىشى ۋە ئەمەل قىلىشى ئۈچۈندۇر. شۇنىڭدەك، قۇرئان كەرىمنىڭ ئەرەبچە نازىل قىلىنىشى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋە ئۇنىڭ تۇنجى مۇخاتەبلىرىنىڭ ئەرەب بولغانلىقى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ قىيامەتكە قەدەر پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ ۋە جىنلارنىڭ پەيغەمبىرى بولۇپ، ئۇلاردىن قۇرئان كەرىم يېتىپ بارغان ھەر كىشىنى قۇرئان كەرىم بىلەن ئاگاھلاندۇرغان بولۇشى ئۈچۈندۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ۗ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضَىٰ إِلَيْكَ وَحْيُهُ ۖ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا
ئاللاھ (زاتى، سۈپىتى جەھەتتە پۈتۈن مەخلۇقاتتىن) ئۈستۈندۇر، ھەق پادىشاھتۇر، (ئى مۇھەممەد!) ساڭا قۇرئاننىڭ ۋەھىيسى تاماملىنىشتىن بۇرۇن ئوقۇشقا ئالدىراپ كەتمىگىن، (يەنى جىبرىئىل ساڭا قۇرئاننى ئوقۇپ بېرىۋاتقاندا، بىللە ئوقۇشقا ئالدىراپ كەتمەي، ئۇ تىلاۋىتىدىن فارىغ بولغىچە تىڭشاپ تۇرغىن). «ئى پەرۋەردىگارىم! ئىلمىمنى زىيادە قىلغىن!» دېگىن — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئۈستۈندۇر، ھەق پادىشاھتۇر، -ئى مۇھەممەد!- ساڭا قۇرئاننىڭ ۋەھيىسى تاماملىنىشتىن بۇرۇن ئوقۇشقا ئالدىراپ كەتمىگىن ۋە «ئى رەببىم! ئىلمىمنى زىيادە قىلغىن!» دېگىن — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئۇلۇغدۇر. ئۇ مۇتلەق پادىشاھتۇر، شەكسىز باردۇر. ئى مۇھەممەد! ساڭا قۇرئاننىڭ ۋەھىيسى تاماملىنىشتىن بۇرۇن ئۇنىڭغا ئالدىرىمىغىن، «رەببىم! ئىلمىمنى زىيادە قىلغىن» دېگىن. — ئەنەس ئالىم
ئاللاھ ئۇلۇغدۇر، ھەرقانداق كەمچىلىكتىن پاك ۋە ئۈستۈندۇر، ھەر نەرسىنىڭ ئىگىسى ۋە باشقۇرغۇچىسىدۇر، بىرلىك ۋە بارلىقى ھەقىقەتتۇر، يەككە - يېگانە رەب ۋە بىردىنبىر ئىلاھ ئىكەنلىكى ئەمەلىيەتتۇر، سۆزى توغرا، ھۆكمى ئادىل ۋە خەۋىرى راستتۇر. ئى مۇھەممەد! ساڭا قۇرئاننىڭ ۋەھىيسى تاماملىنىشتىن بۇرۇن ئۇنى ئوقۇشقا، يەنى ۋەھىي پەرىشتىسى جىبرىئىل بىر قېتىملىق نازىل قىلغان ئايەتلەرنى ساڭا ئوقۇپ بەرگىلى تۇرغاندا، سەن ئۇنى يادلىۋېلىشقا ئالدىراپ ئۇنىڭ بىلەن تەڭ ئوقۇمىغىن؛ ئۇ. ئوقۇشىنى تاماملاپ بولغۇچىلىك سەن جىم تۇرۇپ ئاڭلىغىن، ئۇ ئوقۇشتىن توختىغاندىن كېيىن سەن ئوقۇشقا باشلىغىن. چۈنكى ئاللاھ ساڭا قۇرئاننى يادلاشنى ۋە ئېسىڭدە تۇتۇشنى ئاسانلاشتۇرىدۇ. «رەببىم! ئىلمىمنى زىيادە قىلغىن» دېگىن - سەن جىبرىئىل بىلەن تەڭ ئوقۇشنى قويۇپ ئىچىڭدە رىببىڭدىن ئىلمىڭنى زىيادە قىلىشىنى تىلىگىن. چۈنكى ساڭا ۋەھىي قىلىنماقچى بولغان ئايەتلەر سېنىڭ قەلبىڭگە چوقۇم ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇ سۈرىنىڭ بېشىدىن تارتىپ قۇرئان كەرىمنىڭ ئالاھىدىلىكىنى، نازىل قىلىنىش ھېكمىتىنى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋەزىپىسىنى بىلدۈرىدۇ، شۇنداقلا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا تەسەللىي بېرىدۇ ۋە مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قىسسىسىنى بايان قىلىپ ئۇ تەسەللىينى تەكىتلەيدۇ. شۇنىڭدەك، قىيامەتنىڭ دەھشەتلىرىنى خەۋەر بېرىپ، ئىنسانلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئاخىرىدىكى ئىككى (113 - ۋە 114 - ) ئايەتتە قۇرئان كەرىمنىڭ ئەھمىيىتىنى تەكىتلەيدۇ. ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى، ھاكىمىيىتىنىڭ كۈچلۈك ئىكەنلىكىنى ۋە سۆزىنىڭ راستلىقىنى بىلدۈرۈپ ئىنسانلارغا دىققەت قىلىشى لازىملىقىنى بايان قىلىدۇ. ئاندىن 115 ~ 123 - ئايەتلەردە ئادەم ئەلەيھىسسالامىنىڭ قىسسىسىنى بايان قىلىپ، شەيتاننىڭ ئىنسانىيەتكە بولغان قەدىم دۈشمەنلىكىنى ئەسلىتىدۇ ۋە ئۇنىڭ كەينىگە كىرىشنىڭ زىيىنىنى ئۇقتۇرىدۇ. دەرۋەقە ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ قىسسىسى ئىنسانلارغا ئۆز ئەسلىنى ۋە دۈشمىنىنى تونۇتىدۇ، شۇنداقلا قىيامەت كۈنى يامان ئاقىۋەتكە دۇچار بولۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن نېمىلەرگە دىققەت قىلىشى لازىملىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. شۇڭلاشقا بۇ قىسسە قۇرئان كەرىمدە بىرقانچە قېتىم (يەتتە قېتىم) تەكرارلىنىدۇ . ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَىٰ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا
بىز ئىلگىرى ئادەمگە (دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېمەسلىكنى) تەۋسىيە قىلدۇق، ئۇ (بۇ تەۋسىيەنى) يادىدىن چىقاردى، ئۇنىڭدا ھېچقانداق چىڭ ئىرادە كۆرمىدۇق — مۇھەممەد سالىھ
بىز ئىلگىرى ئادەمگە تەۋسىيە قىلدۇق، بىراق ئۇ -بۇ تەۋسىيەنى- يادىدىن چىقاردى، ئۇنىڭدا ھېچقانداق چىڭ ئىرادە كۆرمىدۇق — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ئىلگىرى ئادەمدىن ئەھدە ئالغان ئىدۇق. لېكىن ئۇ ئۇنتۇدى. بىز ئۇنى ئىرادىلىك كۆرمىدۇق. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز بۇندىن ئىلگىرى ئادەمگە، ئايالى بىلەن ئىككىسى ئورۇنلاشقان جەننەتتىكى مەلۇم بىر دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يېمەسلىكى، شەيتاننىڭ كەينىگە كىرمەسلىكى ۋە ئۇنى دۈشمەن تۇتۇشى لازىملىقىنى ئېيتتۇق؛ بۇ ھەقتە ئۇنىڭدىن ئەھدە ئالدۇق. لېكىن ئۇ بىزگە بەرگەن ئەھدىسىنى ئۇنتۇدى؛ بۇيرۇقىمىزنى تەرك ئەتتى، شەيتاننىڭ كەينىگە كىردى ۋە ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يېدى. بىز ئۇنى بەرگەن بۇيرۇقىمىزغا ئىتائەت قىلىش توغرىسىدا قەتئىي ئىرادىلىك كۆرمىدۇق؛ ئۇ، شەيتاننىڭ ۋەسۋەسە ۋە كۈشكۈرتۈشلىرى ئالدىدا ئاجىز كەلدى، ئەھدىسىگە ۋاپا قىلمىدى، ئەمرىمىزگە ئىتائەت قىلمىدى، ئاگاھلاندۇرۇشىمىزغا پەرۋا قىلمىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ
ئۆز ۋاقتىدا بىز پەرىشتىلەرگە: «ئادەمگە (يەنى ئادەم ئەلەيھىسسالامغا) سەجدە قىلىڭلار» دېدۇق، ئىبلىستىن باشقىسى سەجدە قىلدى، ئۇ (سەجدە قىلىشتىن) باش تارتتى — مۇھەممەد سالىھ
ئۆز ۋاقتىدا بىز پەرىشتىلەرگە: «ئادەمگە سەجدە قىلىڭلار» دېدۇق، ئىبلىستىن باشقىسى سەجدە قىلدى، ئۇ -سەجدە قىلىشتىن- باش تارتتى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۆز ۋاقتىدا بىز پەرىشتىلەرگە: «ئادەمگە سەجدە قىلىڭلار» دېگەن ئىدۇق. ئۇلار سەجدە قىلدى. ئىبلىس مۇستەسنا. ئۇ باش تارتتى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئادەمنىڭ بىزگە بەرگەن ئەھدىسىگە ۋاپا قىلمىغانلىقىنىڭ جەريانى تۆۋەندىكىچە: بىز ئۆز ۋاقتىدا ئادەمنى يارىتىپ ئاندىن پەرىشتىلەرنى ئۇنىڭغا سەجدە قىلىشقا (ئالدىدا ئېگىلىپ ئېھتىرام بىلدۈرۈشكە) بۇيرۇغان ئىدۇق. پەرىشتىلەر بۇيرۇقىمىزغا بويسۇنۇپ ئادەمگە دەرھال سەجدە قىلدى. لېكىن ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ئىبلىس، بۇيرۇقىمىزغا ئىتائەتسىزلىك قىلىپ سەجدە قىلمىدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَقُلْنَا يَا آدَمُ إِنَّ هَٰذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَىٰ
بىز دېدۇق: «ئى ئادەم! بۇ ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭدۇر، خوتۇنۇڭنىڭ دۈشمىنىدۇر، ئۇ سىلەر ئىككىڭلارنىڭ جەننەتتىن چىقىپ كېتىشىڭلارغا سەۋەبچى بولۇپ قالمىسۇن، (ئۇ چاغدا) سىلەر جاپا - مۇشەققەتتە قالىسىلەر — مۇھەممەد سالىھ
بىز دېدۇق: «ئى ئادەم! بۇ ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭدۇر، خوتۇنۇڭنىڭ دۈشمىنىدۇر. ئۇ سىلەر ئىككىڭلارنىڭ جەننەتتىن چىقىپ كېتىشىڭلارغا سەۋەبچى بولۇپ قالمىسۇن، -ئۇ چاغدا- سىلەر جاپا مۇشەققەتتە قالىسىلەر — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن بىز ئادەمگە مۇنداق دېدۇق: «ئى ئادەم! مانا بۇ سېنىڭمۇ دۈشمىنىڭدۇر، جۈپتىڭنىڭمۇ دۈشمىنىدۇر. بۇ، ئىككىڭلارنى جەننەتتىن چىقىرىۋەتمىسۇن. بولمىسا، بەختسىز بولۇپ قالىسەن. — ئەنەس ئالىم
شۇنىڭ بىلەن بىز ئادەمگە مۇنداق دېدۇق: «ئى ئادەم! ئەنە شۇ ئەمرىمىزگە بويۇنتاۋلىق قىلىپ ساڭا سەجدە قىلمىغان شەيتان، سېنىڭمۇ دۈشمىنىڭدۇر، ئايالىڭنىڭمۇ دۈشمىندۇر. دىققەت قىلىڭلار؛ ئۇنىڭغا ئالدانماڭلار. ناۋادا ئۇنىڭ ۋەسۋەسە، كۈشكۈرتۈش ۋە يالغان ۋەدىلىرىگە ئالدىنىپ، ئۇنىڭغا ئەگىشىپ قالساڭلار بۇ جەننەتتىن چىقىپ كېتىسىلەر. شۇنىڭ بىلەن سەن ئى ئادەم! بۇ جەننەتنىڭ تېشىدا ئىككىڭلارنىڭ تۇرمۇشىنى قامداش ئۈچۈن جاپا - مۇشەققەت تارتىسەن، قىيىنچىلىقتا قالىسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَىٰ
جەننەتتە سەن ھەقىقەتەن ئاچ قالمايسەن ۋە يالىڭاچ قالمايسەن — مۇھەممەد سالىھ
جەننەتتە سەن ھەقىقەتەن ئاچ قالمايسەن ۋە يالىڭاچ قالمايسەن — تەرجىمە ھەيئىتى
جەننەتتە ئاچمۇ قالمايسەن، يالىڭاچمۇ قالمايسەن. — ئەنەس ئالىم
بۇ جەننەتتە پۈتۈن تۇرمۇش لازىمەتلىكلىرى مەۋجۇت. شۇڭلاشقا بۇ جەننەتتە ئاچمۇ قالمايسەن، يالىڭاچمۇ قالمايسەن. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَىٰ
ھەمدە ئۇنىڭدا ھەقىقەتەن ئۇسساپ كەتمەيسەن، ئىسسىپ كەتمەيسەن» — مۇھەممەد سالىھ
ھەمدە ئۇنىڭدا ھەقىقەتەن ئۇسساپ كەتمەيسەن ۋە ئىسسىپ كەتمەيسەن» — تەرجىمە ھەيئىتى
جەننەتتە يەنە ئۇسساپمۇ قالمايسەن، ئاپتاپتىمۇ قالمايسەن». — ئەنەس ئالىم
بۇ جەننەتتە ئۇسساپمۇ قالمايسەن، ئاپتاپتىمۇ قالمايسەن. ئەمما شەيتانغا ئەگىشىپ خاتالىق ئۆتكۈزسەڭلار، جەننەتتىن چىقىپ كېتىسىلەر. ئاندىن سەن ئى ئادەم! جاپا - مۇشەققەت تارتىپ قالىسەن؛ ئاچلىق، كىيىم - كېچەك يوقلۇق، ئۇسسۇزلۇق ۋە ئاپتاپتا قېلىش قاتارلىق قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كېلىسەن». ئەسكەرتىش: ئادەم چەكلەنگەن دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن ئايالى بىلەن ئىككىسى يېگەن تەقدىردە، ئادەمنىڭ خاپىلىقتا قالىدىغانلىقىنىڭ بىلدۈرۈلۈشىنىڭ سەۋەبى شۇكى، جەننەتتە ئۇلارنىڭ بارلىق تۇرمۇش لازىمەتلىكلىرىگە ئاللاھ تائالا ئۆزى كېپىل بولغان. ئەمما ئۇلار جەننەتنىڭ تېشىغا چىققان ھامان تۇرمۇش لازىمەتلىكلىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ھەل قىلىشىغا توغرا كېلەتتى. ئائىلىنى بېقىش ۋەزىپىسى ئەرگە يۈكلىنىدىغانلىقى ئۈچۈن ئۇ لازىمەتلىكلەرنى ئادەمنىڭ تېپىشىغا توغرا كېلەتتى. ئادەم ئۇلارنى تاپىمەن دەپ ئەنە شۇ خاپىلىقلارنى تارتاتتى. شۇڭلاشقا ئاللاھ تائالا ئۇلارنى مەزكۇر دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يېمەسلىكى لازىملىقىنى ئېيتقاندا، ئادەمنى بۇ توغرىدا ئالاھىدە ئاگاھلاندۇرغان (ۋەللاھۇ ئەئلەم). — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَىٰ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَىٰ
شەيتان ئۇنىڭغا ۋەسۋەسە قىلىپ: «ئى ئادەم! ساڭا (مەن يېگەن ئادەم) ئۆلمەيدىغان دەرەخنى ۋە زاۋال تاپماس پادىشاھلىقنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟» دېدى — مۇھەممەد سالىھ
شەيتان ئۇنىڭغا ۋەسۋەسە قىلىپ: «ئى ئادەم! ساڭا ئۆلمەيدىغان دەرەخنى ۋە زاۋال تاپماس پادىشاھلىقنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟» دېدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ ئەسنادا شەيتان ئادەمگە مۇنداق دەپ ۋەسۋەسە قىلدى: «ئى ئادەم! ساڭا مېۋىسىدىن يېگەن كىشى ئۆلمەيدىغان ۋە مەڭگۈ پادىشاھ بولىدىغان دەرەخنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟». — ئەنەس ئالىم
ئۇ ئەسنادا شەيتان ئادەمگە ۋە ئۇنىڭ ئايالىغا چەكلەنگەن دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېگۈزۈش ئۈچۈن، ئادەمگە: «ئى ئادەم! ساڭا مېۋىسىدىن يېگەن كىشى ئۆلمەيدىغان ۋە مەڭگۈ پادىشاھلىققا ئېرىشىدىغان دەرەخنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟» دەپ ۋەسۋەسە قىلدى (قۇلىقىغا پىچىرلىدى). — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ ۚ وَعَصَىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَىٰ
ئۇلار ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ ئەۋرەتلىرى ئېچىلىپ قالدى، ئۇلار جەننەت (دەرەخلىرىنىڭ) يوپۇرماقلىرى بىلەن سەترى ئەۋرەت قىلىشقا كىرىشتى، ئادەم پەرۋەردىگارىنىڭ (ئەمرىگە) خىلاپلىق قىلدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئازدى — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ ئەۋرەتلىرى ئېچىلىپ قالدى، ئۇلار جەننەت دەرەخلىرىنىڭ يوپۇرماقلىرى بىلەن سەترى ئەۋرەت قىلىشقا كىرىشتى، ئادەم رەببىنىڭ ئەمرىگە خىلاپلىق قىلدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئازدى — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ بىلەن ئادەم ۋە ئۇنىڭ جۈپتى ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يېگەن ئىدى، ئۇياتلىق يەرلىرى ئۆزلىرىگە ئاشكارا بولۇپ قالدى، ئىككىسى ئۈستىلىرىگە جەننەتنىڭ ياپراقلىرىدىن قاتمۇقات چاپلاشقا باشلىدى. ئادەم رەببىگە ئىتائەتسىزلىك قىلىپ ئازدى. — ئەنەس ئالىم
ۋە ئۇنىڭغا مەزكۇر دەرەخنى كۆرسەتتى. شۇنىڭ بىلەن ئادەم ۋە ئۇنىڭ جۈپتى شەيتانغا ئالدىنىپ ئاللاھنىڭ ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن چەكلىگەنلىكىنى ۋە ئاگاھلاندۇرۇشنى ئۇنتۇدى - دە، ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يېدى. ئۇلار ئۇ دەرەخنىڭ مېۋىسىدىن يەر يېمەس ئىككىسىنىڭ ئۇياتلىق يەرلىرى ئۆزلىرىگە ئاشكارا بولۇپ قالدى، ئاندىن ئىككىسى ئۈستىلىرىگە جەننەتنىڭ دەرەخلىرىنىڭ ياپراقلىرىدىن ئېلىپ، ئېچىلىپ قالغان ئۇياتلىق يەرلىرىگە چاپلاشقا باشلىدى. ئادەم رەببىگە ئەنە شۇنداق ئىتائەتسىزلىك قىلىپ ئازدى. نەتىجىدە ئۇ مەڭگۈ ياشاش ئارزۇسىغا ئېرىشەلمىدى ۋە تۇرمۇشى قىيىنلاشتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَىٰ
ئاندىن پەرۋەردىگارى ئۇنى تاللىدى، ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى ۋە ئۇنى ھىدايەت قىلدى — مۇھەممەد سالىھ
ئاندىن رەببى ئۇنى تاللىدى، ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى ۋە ئۇنى ھىدايەت قىلدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاندىن رەببى ئۇنى تاللىدى، تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى، ھىدايەت قىلدى ۋە — ئەنەس ئالىم
بۇ ئىش ئادەم پەيغەمبەر قىلىنىشتىن ئىلگىرى بولغان. ئاندىن رەببى ئاللاھ ئۇنى (كېيىن پەيغەمبەر قىلىشقا) تاللىدى، ئۇنى تەۋبە - ئىستىغپارغا مۇيەسسەر قىلدى، شۇنداقلا تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا ۖ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ
ئاللاھ ئېيتتى: «سىلەر ھەممىڭلار جەننەتتىن بىر-بىرىڭلارغا دۈشمەن بولغان ھالدا چۈشۈڭلار، ئەگەر سىلەرگە مېنىڭ تەرىپىمدىن ھىدايەت كەلسە، كىمكى مېنىڭ ھىدايىتىمگە ئەگەشسە، ئۇ ئازمايدۇ ۋە ئاخىرەتتە شەقىي بولمايدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ -ئادەم بىلەن ھەۋۋاغا- ئېيتتى: «سىلەر ھەممىڭلار جەننەتتىن بەزىڭلار بەزىڭلارغا دۈشمەن بولغان ھالدا چۈشۈڭلار، ئەگەر سىلەرگە مېنىڭ تەرىپىمدىن ھىدايەت كەلسە، كىمكى مېنىڭ ھىدايىتىمگە ئەگەشسە، ئۇ ئازمايدۇ ۋە ئاخىرەتتە شەقىي بولمايدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
مۇنداق دېدى: «ئىككىڭلار بىرلىكتە ئۇ يەردىن چۈشۈپ كېتىڭلار. بەزىڭلار بەزىڭلارنىڭ دۈشمىنى بولىسىلەر. مەندىن سىلەرگە ھىدايەت كېلىپ كىم ھىدايىتىمگە ئەگەشسە، ئۇلار ئازمايدۇ ۋە بەختسىز بولمايدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئاندىن ئۇلارنى ئۇ جەننەتتىن چۈشۈپ كېتىشكە بۇيرۇپ مۇنداق دېدى: «ئىككىڭلار بىرلىكتە بۇ يەردىن چۈشۈپ كېتىڭلار. بالىلىرىڭلارنىڭ بەزىسى بەزىسىگە دۈشمەن بولىدۇ. ئىككىڭلار زېمىنغا يەرلىشىپ بالا - چاقىلىق بولغاندىن كېيىن، مەن سىلەرگە توغرا يولنى كۆرسىتىدىغان يوليورۇق ۋە تەلىماتلار ئەۋەتىمەن. ئۇلار سىلەرگە يېتىپ كەلگەندىن كېيىن ئۇلارغا بويسۇنۇپ ياشىغانلار خاتالىققا چۈشۈپ قالمايدۇ ۋە بەختسىزلىككە يولۇقمايدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ
كىمكى مېنىڭ زىكرىمدىن يۈز ئۆرۈيدىكەن، ئۇنىڭ ھاياتى تار (يەنى خاتىرجەمسىز) بولىدۇ، قىيامەت كۈنى ئۇنى بىز كور قوپۇرىمىز» — مۇھەممەد سالىھ
كىمكى مېنىڭ زىكرىمدىن يۈز ئۆرۈيدىكەن، ئۇنىڭ ھاياتى تار-خاتىرجەمسىز-بولىدۇ، قىيامەت كۈنى ئۇنى بىز كور قوپۇرىمىز» — تەرجىمە ھەيئىتى
كىمكى مېنىڭ كىتابىمدىن يۈز ئۆرۈيدىكەن[8]، بىز ئۇنى قىيىنچىلىق ئىچىدە ياشىتىمىز ۋە قىيامەت كۈنى كور ھالەتتە ھەشىر قىلىمىز». — ئەنەس ئالىم
كىمكى مەن ئەۋەتكەن يوليورۇق ۋە تەلىماتلار بويىچە ياشاشتىن يۈز ئۆرۈسە، ئۇ كىشى دۇنيادا بەختسىز ھاياتتا ياشايدۇ، قىيامەت كۈنى بىز ئۇنى كور ھالەتتە ھەشر قىلىمىز. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا
ئۇ: «ئى پەرۋەردىگارىم! نېمىشقا مېنى كور قوپۇردۇڭ، ۋاھالەنكى، (دۇنيادىكى چاغدا) مېنىڭ كۆزۈم كۆرەتتىغۇ؟» دەيدۇ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇ: «ئى رەببىم! نېمىشقا مېنى كور قوپۇردۇڭ، ۋاھالەنكى مېنىڭ كۆزۈم كۆرەتتىغۇ؟» دەيدۇ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇ: «رەببىم! مېنى نېمىشقا كور ھالەتتە ھەشىر قىلدىڭ؟ ھالبۇكى، مەن كۆرىدىغان بىرى ئىدىم» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ كىشى، بىزدىن كور ھالەتتە ھەشر قىلىنىشىنىڭ سەۋەبىنى سوراپ: ‹ئى رەببىم! مېنى نېمىشقا كور ھالەتتە ھەشر قىلدىڭ؟ ھالبۇكى، مەن دۇنيادىكى چېغىمدا كۆرىدىغان كىشى ئىدىم› دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا ۖ وَكَذَٰلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَىٰ
ئاللاھ ئېيتىدۇ: «شۇنىڭدەك ساڭا (روشەن) ئايەتلىرىمىز كەلدى، سەن ئۇلارنى تەرك ئەتتىڭ، سەن بۈگۈن شۇنىڭغا ئوخشاش تەرك ئېتىلىسەن» — مۇھەممەد سالىھ
ئاللاھ ئېيتىدۇ: «شۇنىڭدەك ساڭا - روشەن- ئايەتلىرىمىز كەلدى، سەن ئۇلارنى تەرك ئەتتىڭ، سەن بۈگۈن شۇنىڭغا ئوخشاش تەرك ئېتىلىسەن» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئاللاھ ئۇنىڭغا: «شۇنداق ئىدىڭ، لېكىن ساڭا ئايەتلىرىمىز كەلدى، سەن ئۇلارنى ئۇنتۇدۇڭ، سەنمۇ بۈگۈن ئەنە شۇنداق ئۇنتۇلىسەن» دەيدۇ. — ئەنەس ئالىم
ئۇ چاغدا ئۇنىڭ سوئالىغا: ‹شۇنداق، دۇنيادىكى چېغىڭدا كۆزلىرىڭ كۆرەتتى. دۇنيادىكى چېغىڭدا ساڭا ئايەتلىرىم كەلگەن ئىدى، سەن ئۇلارنى ئۇنتۇغان ئىدىڭ؛ ئۇلارغا كۆز يۇمغان ئىدىڭ، ئۇلارغا پەرۋا قىلمىغان ۋە ئۇلارنى قوبۇل قىلمىغان ئىدىڭ. ئەمدى بۈگۈن سەن ئازاب ۋە خارلىق ئىچىدە يالغۇز تەرك ئېتىلىسەن› دەيمىز. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ ۚ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَىٰ
ھەددىدىن ئاشقان ۋە پەرۋەردىگارىنىڭ ئايەتلىرىگە ئىمان ئېيتمىغانلارغا شۇنىڭغا ئوخشاش جازا بېرىمىز، ئاخىرەتنىڭ ئازابى تېخىمۇ قاتتىقتۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
ھەددىدىن ئاشقان ۋە رەببىنىڭ ئايەتلىرىگە ئىمان ئېيتمىغانلارغا شۇنىڭغا ئوخشاش جازا بېرىمىز، ئاخىرەتنىڭ ئازابى تېخىمۇ قاتتىقتۇر، تېخىمۇ باقىيدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز ھەددىدىن ئاشقان ۋە رەببىنىڭ ئايەتلىرىگە ئىشەنمىگەنلەرنى ئەنە شۇنداق جازالايمىز. ئاخىرەت ئازابى بەك قاتتىقتۇر، باقىيدۇر. — ئەنەس ئالىم
بىز دۇنيادا كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىقتا ئەزۋەيلىگەن، شۇنداقلا بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزگە ئىشەنمىگەن كىشىنى ئەنە شۇنداق جازالايمىز؛ دۇنيادا جاپا - مۇشەققەت ئىچىدە ياشىتىمىز، قىيىنچىلىقتا قويىمىز. ئۇ كىشى ئۈچۈن ئاخىرەتتە بېرىدىغان ئازابىمىز بولسا بەك قاتتىق ۋە مەڭگۈلۈكتۇر». ئەسكەرتىش: بۇ قىسسە ھازىرغىچە بەش قېتىم بايان قىلىنغان بولۇپ، باشتا مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەرنىڭ تەپسىرلىرىدە مەلۇمات بېرىلدى. ئاللاھ تائالا 123 ~ 127 - ئايەتلەردە ئادەمنى ۋە ئۇنىڭ ئايالىنى، بۇيرۇقىغا ئىتائەتسىزلىك قىلغانلىقى ئۈچۈن زېمىنغا چۈشۈپ كېتىشكە بۇيرۇغانلىقىنى ۋە ئۇلارغا، ئىنسانىيەتنىڭ زېمىندىكى ھاياتى باشلانغاندىن كېيىن قىيامەتكە قەدەر ئۆزى (ئاللاھ) كۆرسەتكەن يولدا ماڭغانلارنىڭ ئىككىلى دۇنيادا بەختكە ئېرىشىدىغانلىقىنى، ئۇ يولدا ماڭمىغانلارنىڭ ئىككىلى دۇنيادا بەختسىزلىككە دۇچار بولىدىغانلىقىنى ئېيتقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئاندىن 128 ~ 132 - ئايەتلەردە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدىن تارتىپ قىيامەتكىچە بارلىق ئازغۇنلارغا، ئىلگىرى توغرا يولدا ماڭمىغانلىقى تۈپەيلىدىن ھالاك قىلىنغان قەۋملەردىن ئىبرەت ئېلىشى، شۇنداقلا توغرا يولغا كېلىشى لازىملىقىنى بايان قىلىدۇ، ئۇلارنى گۇناھ قىلىپ تۇرسىمۇ دەرھال جازالىماسلىقىنىڭ سەۋەبىنى ئۇقتۇرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ۋە ئۇنىڭ يولىدىكى دەۋەتچىلەرنى قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلارغا بۇيرۇيدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَىٰ
ئۇلاردىن ئىلگىرى ئۆتكەن (پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان) نۇرغۇن ئۈممەتلەرنى ھالاك قىلغانلىقىمىزنى ئۇلار ئۇقمامدۇ؟ ئۇلار شۇ ئۈممەتلەرنىڭ ماكانلىرىدا مېڭىپ يۈرىدۇ، ئەقىل ئىگىلىرى ئۈچۈن ئۇنىڭدا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلاردىن ئىلگىرى ئۆتكەن نۇرغۇن ئۈممەتلەرنى ھالاك قىلغانلىقىمىزنى ئۇلار ئۇقمامدۇ؟ ئۇلار شۇ ئۈممەتلەرنىڭ ماكانلىرىدا مېڭىپ يۈرىدۇ، ئەقىل ئىگىلىرى ئۈچۈن ئۇنىڭدا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار — تەرجىمە ھەيئىتى
بىزنىڭ ئۇلاردىن ئىلگىرى نۇرغۇن ئۇممەتلەرنى ھالاك قىلغانلىقىمىز ئۇلارنىڭ ھىدايەت تېپىشىغا تۈرتكە بولمىدىمۇ؟ ھالبۇكى، ئۇلار ئۇ ئۇممەتلەر ياشىغان يەرلەردە مېڭىپ يۈرۈيدۇ. بۇنىڭدا ئەقىل ئىگىلىرىگە ئايەتلەر بار. — ئەنەس ئالىم
كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىقتا ئەزۋەيلەۋاتقانلار بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزگە قانداق كۆز يۇمىدۇ؟! ھالبۇكى، ئۇلار بىزنىڭ ئىلگىرى نۇرغۇنلىغان قەۋملەرنى كۇفرىلىق ۋە ئاسىيلىقى تۈپەيلىدىن ھالاك قىلىۋەتكەنلىكىمىزنى ئوبدان بىلىدۇ. ئۇلار، ھالاك قىلىنغان قەۋملەرنىڭ ئۆز ۋاقتىدا ياشىغان جايلىرىدا مېڭىۋاتقان، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ خارابىلىكلىرىنى كۆرۈۋاتقان تۇرۇقلۇق، نېمىشقا ئۇ قەۋملەردىن ئىبرەت ئالمايدۇ؟! شۈبھىسىزكى، ئۇ قەۋملەرنىڭ خارابىگە ئايلىنىپ كەتكەن يۇرتلىرىدا ساغلام ئەقىل ئىگىلىرىگە ئىبرەت، نەسىھەت ۋە ئاگاھلاندۇرۇشلار بار. دەرۋەقە ئىلگىرى ھالاك قىلىنغان قەۋملەردىن ئاد قەۋمىنىڭ دىيارى مەككىنىڭ جەنۇبىغا، سەمۇد قەۋمىنىڭ دىيارى، مەديەن ۋە كۆمتۈرۈۋېتىلگەن يۇرت مەككىنىڭ شىمالىغا توغرا كېلىدۇ. مەككە مۇشرىكلىرى شامغا ۋە يەمەنگە قىلغان سەپەرلىرىدە ئۇلارنىڭ دىيارلىرىدىن ئۆتەتتى، شۇنداقلا خارابىلىكلىرىنى كۆرەتتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى
ئەگەر پەرۋەردىگارىڭنىڭ (ئازابنى ئۇلاردىن كېچىكتۈرۈشكە) قىلىۋەتكەن ھۆكمى ۋە ئالدىنئالا بەلگىلەپ قويغان ۋاقتى بولمىسا ئىدى، ئۇ چاغدا (ئۇلارنىڭ ھالاك بولۇشى) چوقۇم ئىدى — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر رەببىڭنىڭ قىلىۋەتكەن ھۆكمى ۋە ئالدىنئالا بەلگىلەپ قويغان ۋاقتى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ھالاك بولۇشى چوقۇم ئىدى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر رەببىڭ بۇرۇن ئېيتقان سۆز ۋە بەلگىلەنگەن ئەجەل بولمىسا ئىدى، ئۇلارمۇ دەرھال ھالاك قىلىناتتى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئەگەر رەببىڭنىڭ بۇلارنى جازالاش ئۈچۈن ئالدىن بېكىتكەن مۇددەت ۋە ئۇ مۇددەتكىچە جازانى كېچىكتۈرۈش ھەققىدە بۇرۇن قىلغان ھۆكمى بولمىسا ئىدى، ئىلگىرىكى ئازغۇنلار مۇشۇ دۇنيادا جازالانغاندەك، بۇلارمۇ مۇشۇ دۇنيادا جازالانغان بولاتتى. يەنى ئەگەر ئاللاھنىڭ، ئىنسانلار دۇنيادا قىلغان يامانلىقلار توغرىسىدا قىيامەت كۈنى ھۆكۈم چىقىرىش، زالىملارغا مۆھلەت بېرىش ۋە گۇناھكارلارغا ئاساسلىق جازاسىنى قىيامەت كۈنى بېرىش ھەققىدە ئالدىنئالا ئېيتقان سۆزى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدا مۇشۇ دۇنيادا ھۆكۈم چىقارغان، شۇنداقلا ئۇلارنى جازالىغان بولاتتى. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ۖ وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ
ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە سەۋرى قىلغىن، مەمنۇن بولۇشۇڭ ئۈچۈن، كۈن چىقىشتىن ئىلگىرى، كۈن پېتىشتىن بۇرۇن، كېچە ۋاقىتلىرىدا ۋە كۈندۈزنىڭ دەسلەپكى ۋە ئاخىرقى ۋاقىتلىرىدا پەرۋەردىگارىڭغا تەسبىھ ئېيتقىن (يەنى ناماز ئوقۇغىن) ۋە ھەمدە ئېيتقىن — مۇھەممەد سالىھ
شۇڭا ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە سەۋرى قىلغىن، مەمنۇن بولۇشۇڭ ئۈچۈن، كۈن چىقىشتىن ئىلگىرى، كۈن پېتىشتىن بۇرۇن، كېچە ۋاقىتلىرىدا ۋە كۈندۈزنىڭ دەسلەپكى ۋە ئاخىرقى ۋاقىتلىرىدا رەببىڭگە تەسبىھ ئېيتقىن ۋە ھەمدە ئېيتقىن — تەرجىمە ھەيئىتى
شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە سەۋر قىلغىن. قۇياش چىقىشتىن ئىلگىرى ۋە پېتىشتىن ئىلگىرى رەببىڭگە ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتقىن. كېچىنىڭ ۋاقىتلىرى بىلەن كۈندۈزنىڭ تەرەپلىرىدىمۇ تەسبىھ ئېيتقىن. ئۇلارنى رازىلىققا ئېرىشەرمەن دەپ قىلغىن. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئۇلارنى جازالاش، بېرىلگەن مۆھلەت توشقۇچىلىك كېچىكتۈرگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلار بۇ مۆھلەتنى سۇيىئىستېمال قىلىپ كۇفرىلىقتا ئەزۋەيلەۋاتىدۇ، سېنىڭ ھەققىڭدە تۈرلۈك ناشايان سۆزلەرنى قىلىپ ئىچىڭنى پۇشۇرىۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە سەۋر قىلغىن؛ پەرۋا قىلمىغىن، دەۋەت پائالىيىتىڭنى ئەينەن داۋاملاشتۇرغىن. كۈن چىقىشتىن ئىلگىرى، كۈن پېتىشتىن ئىلگىرى، كېچىنىڭ بىر قىسىم ۋاقىتلىرىدا ۋە كۈندۈزنىڭ تەرەپلىرىدە رەببىڭگە ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتقىن. شۇنداق قىلساڭ، رەببىڭنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىشنى ئۈمىد قىلساڭ بولىدۇ. ئەسكەرتىش: بۇ ئايەتتە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋە ئۇنىڭ ھەربىر ئۇممىتى بىر كېچە - كۈندۈزلۈك زامان پارچىسىنىڭ مۇئەييەن بۆلۈملىرىدە ئاللاھقا ھەمد بىلەن تەسبىھ ئېيتىشقا ئەمىر قىلىنىدۇ. بۇ تەسبىھ ۋاقىتلارغا باغلىق بولغانلىقى ئۈچۈن ناماز ئۆتەش مەنىسىنى ئىپادىلەيدۇ. ئايەتنىڭ ﴿لَعَلَّكَ تَرْضَى - ئۇلارنى رازىلىققا ئېرىشەرمەن دەپ قىلغىن﴾ دېگەن شەكىلدە ئاخىرلىشىشى، بۇ ئەمىرنىڭ پەرز (قەتئىي بۇيرۇق) ماھىيىتىدە ئەمەس، ئەكسىچە تەشۋىق ماھىيىتىدە بىر ئەمىر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئايەتتىكى ۋاقىت مەنىسىنى ئىپادىلەيدىغان كەلىمىلەر ئىككىسى بىرلىك، ئىككىسى كۆپلۈك شەكىلدە كەلگەنلىكى ۋە ئەرەبچىدە كۆپلۈك شەكىلنىڭ ئەڭ ئاز بولغاندا «ئۈچ» مەنىسىنى ئىپادىلىگەنلىكى ئۈچۈن، بۇ ئايەتتە بىر كېچە - كۈندۈزدە سەككىز ۋاقىت ناماز ئۆتەشكە تەرغىب قىلىنىدۇ. ئۇلار تۆۋەندىكىچە: 1) كۈن چىقىشىدىن ئىلگىرى. بۇ بامداتنىڭ سۈننىتىنىڭ ۋاقتىدۇر. بۇ ۋاقىتتا ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتماق ئۇ سۈننەتنى ئوقۇماقتۇر. 11 - سۈرە (ھۇد)نىڭ 114 - ئايىتىدىكى «كېچىنىڭ كۈندۈزگە يېقىن ۋاقىتلىرىدا نامازنى تولۇق ۋە داۋاملىق ئۆتىگىن» دېگەن بۇيرۇقنىڭ ئەقىم ﴿أَقِم - ئۆرە تۇرغۇزغىن﴾ شەكلىدە كېلىشى بۇ ۋاقىتلاردا ئوقۇلىدىغان نامازلارنىڭ پەرز نامازلار ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ ئۈچ ۋاقىتتىن بىرى بولغان سۈبھى ۋاقتىدا ئوقۇلىدىغان پەرز نامازنىڭ كېچىنىڭ «كۈندۈزگە يېقىن» بۆلۈمىدە ئۆتىلشىنىڭ، سۈننەتنىڭ بولسا پەرزدىن ئىلگىرى ئۆتىلىشىنىڭ لازىملىقىنى كۆرسىتىدۇ. چۈنكى بۇ سۈننەت ئەگەر پەرزدىن كېيىن ئوقۇلسا «كۈندۈزگە يېقىن» ۋاقىتتا پەرز ئەمەس، سۈننەت ناماز ئوقۇلغان بولىدۇ. بۇ مەزكۇر ئايەتنىڭ (11 - سۈرە ھۇدنىڭ 114 - ئايىتىنىڭ) مەزمۇنىغا خىلاپ كېلىدۇ. پەيغەمبىرىمىزنىڭ بامداتنىڭ سۈننىتىنى دائىم پەرزىدىن ئىلگىرى ئۆتىشى بۇنى تەكىتلەيدۇ. 2) كۈن پېتىشىدىن ئىلگىرى. بۇ نامازدىگەردىن كېيىن ئوقۇلۇشى تەرغىب قىلىنغان نەپلە نامازنىڭ ۋاقتىدۇر. بۇ ۋاقىتتا ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتماق ئۇ نەپلە نامازنى ئوقۇماقتۇر. پەيغەمبىرىمىزنىڭ نامازدىگەردىن كېيىن داۋاملىق ئىككى رەكئەت نەپلە ناماز ئوقۇغانلىقىمۇ بۇ مەنىنى تەكىتلەيدۇ. مۇناسىۋەتلىك ھەدىس مۇنداق: ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ئېيتىدۇ: «رەسۇلۇللاھ نامازدىگەردىن كېيىن ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇمىغان كۈن يوق». 3) كېچىنىڭ بەزى ۋاقىتلىرى. بۇ يەردە «ۋاقىتلار» دەپ تەرجىمە قىلىنغان كەلىمە «ئانائـ آنَاء»دۇر. ئانائـ «ئان - آن»نىڭ كۆپلۈك شەكلىدۇر. ئان - ۋاقىت، سائەت، مەزگىل دېگەن مەنىلەرنى ئىپادىلەيدۇ. ئەرەبچىدە جەمئى (بىر كەلىمىنىڭ كۆپلۈك شەكلى)نىڭ مەنىسى ئاز بولغاندا ئۈچتۇر. بۇ يەردىكى ئانائـ «آنَاء» دېگەن كەلىمە مۇناسىۋەتلىك ھەدىسلەرنىڭ دالالەت قىلىشى بىلەن ئۆزىنىڭ مەنىلىرىدىن بىرى بولغان «ئۈچ ۋاقىت»نى ئىپادىلەيدۇ. بۇ ئۈچ ۋاقىت نامازشام بىلەن خۇپتەننىڭ سۈننەتلىرىنىڭ ۋاقىتلىرىنى ۋە تەھەججۇد نامىزىنىڭ ۋاقتىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ۋاقىتلاردا ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتىش، ئۇ نامازلارنى ئۆتەش دېمەكتۇر. بۇ يەردە دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك بىر مەسىلە شۇكى، شام بىلەن خۇپتەننىڭ سۈننەتلىرى پەرزلەردىن كېيىن ئۆتىلىدۇ. چۈنكى 11 - سۈرە (ھۇد)نىڭ 114 - ئايىتىدە بۇ ئىككى ناماز ئۈچۈن بەلگىلەنگەن ۋاقىت كۈن پاتقاندىن كېيىن كېچىنىڭ كۈندۈزگە يېقىن بولغان ئىككى ۋاقتىدۇر. ئەگەر بۇ نامازلاردىن ئىلگىرى سۈننەت ئۆتەلسە بۇ نامازلار «كېچىنىڭ كۈندۈزگە يېقىن ۋاقىتلىرى»دا ئۆتەلمىگەن بولىدۇ. 4) كۈندۈزنىڭ تەرەپلىرى. بۇ يەردە «تەرەپلەر» دەپ تەرجىمە قىلىنغان كەلىمە «ئەتراف - أَطْرَاف»دۇر. بۇ كەلىمىمۇ جەمئىي (كەلىمىنىڭ كۆپلۈك شەكلى) بولغانلىقى ئۈچۈن كۈندۈز ۋاقىتلىرىدىن ئاز دېگەندە ئۈچ ۋاقىتنى كۆرسىتىدۇ. بۇ يەردىكى «ئەتراف - أَطْرَاف» دېگەن كەلىمە مۇناسىۋەتلىك ھەدىسلەرنىڭ دالالەت قىلىشى بىلەن ئۆزىنىڭ مەنىلىرىدىن بىرى بولغان «ئۈچ ۋاقىت»نى ئىپادىلەيدۇ. بۇ ئۈچ ۋاقىت چاشگاھ ۋاقتى، پېشىن ۋاقتى ۋە نامازدىگەرنىڭ ۋاقىتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ۋاقىتلاردا ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتماق چاشگاھ نامىزى، پېشىننىڭ ئىلگىرىكى ۋە كېيىنكى سۈننەتلىرى، نامازدىگەرنىڭ سۈننىتى قاتارلىق نەپلە نامازلارنى ئۆتىمەكتۇر (ۋەللاھۇ ئەئلەم). — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ
بىز (كۇففارلاردىن) تۈرلۈك جامائەنى بەھرىمەن قىلغان دۇنيانىڭ نېمەتلىرى ۋە زىبۇ - زىننەتلىرىگە كۆز سالمىغىن، بۇنىڭ بىلەن ئۇلارنى سىنايمىز، پەرۋەردىگارىڭنىڭ رىزقى (يەنى ساۋابى بۇ پانىي نېمەتتىن) ياخشىدۇر ۋە ئەڭ باقىيدۇر — مۇھەممەد سالىھ
بىز تۈرلۈك جامائەنى بەھرىمەن قىلغان دۇنيانىڭ نېمەتلىرى ۋە زىبۇزىننەتلىرىگە كۆز سالمىغىن، بۇنىڭ بىلەن ئۇلارنى سىنايمىز، رەببىڭنىڭ رىزقى تېخىمۇ ياخشىدۇر ۋە ئەڭ باقىيدۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
بىز بىر قىسىم كافىرلارنى بەھرىمەن قىلغان دۇنيا زىننەتلىرىگە كۆز سالمىغىن. بىز ئۇلارنى ئۇ نەرسىلەر بىلەن سىنايمىز. رەببىڭنىڭ ھۇزۇرىدىكى رىزىق ياخشى ۋە باقىيدۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بىز بىر قىسىم كافىرلارنى بەھرىمەن قىلغان دۇنيا مەنپەئەتلىرىگە كۆز سالمىغىن، چۈنكى بىز ئۇلارنى ئۇ نەرسىلەر بىلەن سىنايمىز. ئۇلارغا بېرىلگەن ئۇ نەرسىلەر ۋاقىتلىقتۇر، ئۆتكۈنچىدۇر. ئەمما رەببىڭ سەن ئۈچۈن ۋە باشقا تەقۋادارلار ئۈچۈن تەييارلىغان رىزىق ياخشى ۋە مەڭگۈ باقىيدۇر. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا ۖ لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا ۖ نَحْنُ نَرْزُقُكَ ۗ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَىٰ
(ئى مۇھەممەد!) ئائىلەڭدىكىلەرنى (ۋە ئۈممىتىڭنى) نامازغا بۇيرۇغىن، ئۆزۈڭمۇ ئۇنى ئادا قىلىشقا چىداملىق بولغىن، سەندىن بىز رىزىق تەلەپ قىلمايمىز. ساڭا بىز رىزىق بېرىمىز، ياخشى ئاقىۋەت پەقەت تەقۋادارلارغا خاستۇر — مۇھەممەد سالىھ
-ئى مۇھەممەد!- ئائىلەڭدىكىلەرنى نامازغا بۇيرۇغىن، ئۆزۈڭمۇ ئۇنى ئادا قىلىشقا چىداملىق بولغىن، سەندىن بىز رىزىق تەلەپ قىلمايمىز. ساڭا بىز رىزىق بېرىمىز، ياخشى ئاقىۋەت پەقەت تەقۋادارلارغا خاستۇر — تەرجىمە ھەيئىتى
ئائىلەڭنى نامازنى ئۆتەشكە ئەمر قىلغىن، ئۆزۈڭمۇ ئۇنىڭغا سەۋر قىلغىن. بىز سەندىن رىزىق تەلەپ قىلمايمىز. بەلكى بىز ساڭا رىزىق بېرىۋاتىمىز. ياخشى ئاقىۋەت تەقۋادارلارغا خاستۇر. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئائىلەڭنى نامازنى ئۆتەشكە ئەمىر قىلغىن، ئۆزۈڭمۇ نامازنى ئۆتەشكە سەۋر قىلغىن؛ ھەرقانداق ئەھۋال ئاستىدا ۋە ھەرقانداق شارائىتتا ئۆتەشنىڭ مۇشەققەتلىرىگە چىدىغىن، ناماز ئۆتەشنى داۋاملاشتۇرغىن. بىز سەندىن ئۆزۈڭگە ياكى باشقىلارغا رىزىق بېرىشىڭنى تەلەپ قىلمايمىز. ھەممىڭلارنىڭ رىزقىغا بىز كېپىلدۇرمىز. شۇنى بىلگىنكى، ياخشى ئاقىۋەت تەقۋادارلارغا خاستۇر. يەنى قىيامەت كۈنى جەننەتكە ئورۇنلىشىپ مەڭگۈ بەخت - سائادەتكە ئېرىش، دۇنيا مەنپەئەتلىرىگە ئالدانماستىن ئەقىدىسىنى تۈزەتكەن، ئىبادەتلىرىنى لايىق رەۋىشتە ئادا قىلغان، ئەخلاقىنى گۈزەللەشتۈرگەن ۋە مۇئامىلىسىنى دۇرۇسلىغان، شۇنداقلا ئاخىرقى تىنىقىغىچە مۇشۇ بويىچە توغرا يولدا ياشىغان كىشىلەرگە مەنسۇپتۇر. ئاللاھ تائالا 128 ~ 132 - ئايەتلەردە ئازغۇنلۇقتا ئەزۋەيلىگەنلەرنى ئاگاھلاندۇرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ۋە ھەر مۇئمىننى ئۇلارنىڭ مەسخىرە، ھاقارەت ۋە ناشايان سۆزلىرىگە سەۋر قىلىشقا، شۇنداقلا تائەت - ئىبادەتنى داۋاملاشتۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ. 133 ~ 135- ئايەتلەردە بولسا، ئۇ ئازغۇنلارنىڭ بىر شۈبھىسىگە جاۋاب بېرىدۇ ۋە ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئايەتلەرنىڭ مەنىسى تۆۋەندىكىچە: — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ ۚ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَىٰ
ئۇلار (يەنى مۇشرىكلار): «(مۇھەممەد) پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن بىزگە بىرەر مۆجىزە كەلتۈرسىچۇ!» دەيدۇ، ئۇلارغا بۇرۇنقى ئۈممەتلەرنىڭ خەۋەرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇرئان كەلمىدىمۇ؟ — مۇھەممەد سالىھ
ئۇلار: «-مۇھەممەد- رەببى تەرىپىدىن بىزگە بىرەر مۆجىزە كەلتۈرسىچۇ!» دەيدۇ، ئۇلارغا بۇرۇنقى ئۈممەتلەرنىڭ خەۋەرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇرئان كەلمىدىمۇ؟ — تەرجىمە ھەيئىتى
ئۇلار: «ئۇ نېمىشقا رەببىدىن بىزگە بىرەر مۆجىزە كەلتۈرمەيدۇ!» دېيىشتى. ئۇلارغا بۇرۇنقى سەھىپىلەردىكى نەرسىلەرنىڭ روشەن دەلىلى بولغان قۇرئان كەلمىدىمۇ؟ — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! سېنى ئىنكار قىلىۋاتقان تەرسا كافىرلار: «ئەگەر مۇھەممەد پەيغەمبەر بولىدىغان بولسا، نېمىشقا بىزگە رەببىدىن ئۆزىنىڭ پەيغەمبەرلىكىنى ئىسپاتلايدىغان بىرەر كۈچلۈك دەلىل (مۆجىزە) كەلتۈرمەيدۇ!» دېدى. ئۇلارغا كۈچلۈك دەلىل ۋە پارلاق نۇر بولغان بۇ قۇرئان كەلدىغۇ! ئۇلار قۇرئاننى قانداقمۇ ئىنكار قىلىدۇ؟ ھالبۇكى، قۇرئان ئىلگىرى نازىل قىلىنغان ئىلاھىي كىتابلاردىكى ھەقىقەتلەرنى، بولۇپمۇ ئىلگىرى ھالاك قىلىنغان قەۋملەرنىڭ ئۆزلىرى تەلەپ قىلغان مۆجىزە كەلگەندە ئىشەنمىگەنلىكى ئۈچۈن ھالاك قىلىنغانلىق خەۋەرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؟ ئۇلار بۇنى بىلىدۇ ۋە قۇرئاننىڭ ئوخشىشىنى. ھەتتا ئۇنىڭ بىرەر سۈرىسىنىڭ ئوخشىشىنى مەيدانغا كەلتۈرۈشتىن ئاجىز قېلىۋاتىدۇ. ئۇلارغا بۇ مۆجىزە يەتمەمدۇ؟!. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَىٰ
ئەگەر بىز ئۇلارنى ئۇنىڭدىن (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئەۋەتىشتىن) ئىلگىرى ھالاك قىلغان بولساق، ئۇلار چوقۇم: «نېمىشقا بىزگە بىرەر پەيغەمبەر ئەۋەتمىدىڭ؟ بىز خار ۋە رەسۋا بولۇشتىن ئىلگىرى سېنىڭ ئايەتلىرىڭگە ئەگىشەتتۇق» دەيتتى — مۇھەممەد سالىھ
ئەگەر بىز ئۇلارنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئەۋەتىشتىن ئىلگىرى ھالاك قىلغان بولساق، ئۇلار چوقۇم: «نېمىشقا بىزگە بىرەر پەيغەمبەر ئەۋەتمىدىڭ؟ بىز خار ۋە رەسۋا بولۇشتىن ئىلگىرى سېنىڭ ئايەتلىرىڭگە ئەگىشەتتۇق» دەيتتى — تەرجىمە ھەيئىتى
ئەگەر بىز ئۇلارنى ئۇنىڭدىن ئىلگىرى ھالاك قىلغان بولساق، «رەببىمىز! نېمىشقا بىزگە ئەلچى ئەۋەتمىدىڭ، بىز خار ۋە رەسۋا بولۇشتىن ئىلگىرى سېنىڭ ئايەتلىرىڭگە ئەگىشەتتۇق» دەيتتى. — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! ئەگەر بىز ئۇلارنى سېنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتمەستىن ۋە قۇرئاننى نازىل قىلماستىن ھالاك قىلغان بولساق، ئۇلار قىيامەت كۈنى: «رەببىمىز! بىزگە نېمىشقا دۇنيادىكى چېغىمىزدا ئەلچى ئەۋەتمىدىڭ، بىز بۇ خارلىق ۋە رەسۋاچىلىققا دۇچار بولۇشتىن ئىلگىرى سېنىڭ ئايەتلىرىڭگە ئەگىشەتتۇق» دەيتتى. ئەمدى ئۇنداق دېيەلمەيدۇ، چۈنكى بىز سېنى پەيغەمبەر قىلىپ ھەر جەھەتتىن مۆجىزە بولغان قۇرئان بىلەن ئەۋەتتۇق. بۇ تەرسالارنىڭ سەندىن، قۇرئاندىن باشقا مۆجىزە تەلەپ قىلىشى، قۇرئاندىن باشقا مۆجىزە كۆرسە ئىشىنىدىغانلىقى ئۈچۈن ئەمەس، ئەكسىچە سېنى قىيىن ئەھۋالغا چۈشۈرۈش ئۈچۈندۇر. شۇڭلاشقا ئۇلار ئۆزلىرى تەلەپ قىلغان مۆجىزىنى كۆرسىمۇ، ھەتتا باشقا مۆجىزىلەرنى كۆرسىمۇ ئىشەنمەيدۇ. — ئەنەس ئالىم تەپسىرى
-
قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَىٰ
ئېيتقىنكى، ھەممە (سىلەرنىڭ ۋە بىزنىڭ ئىشلىرىمىزنىڭ ئاقىۋىتىنى) كۈتمەكتە. سىلەرمۇ كۈتۈڭلار، كىملەرنىڭ توغرا يول ئىگىلىرى ئىكەنلىكىنى ۋە كىملەرنىڭ ھىدايەت تاپقانلىقىنى (ئۇزاققا قالماي) بىلىسىلەر» — مۇھەممەد سالىھ
ئېيتقىنكى: ھەممە كۈتمەكتە. سىلەرمۇ كۈتۈڭلار، كىملەرنىڭ توغرا يول ئىگىلىرى ئىكەنلىكىنى ۋە كىملەرنىڭ ھىدايەت تاپقانلىقىنى ئۇزاققا قالماي بىلىسىلەر» — تەرجىمە ھەيئىتى
ئېيتقىنكى: «ھەر كىم كۈتمەكتە، سىلەرمۇ كۈتۈڭلار. توغرا يولدىكىلەرنىڭ ۋە ھىدايەت تاپقانلارنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى يېقىندا بىلىسىلەر». — ئەنەس ئالىم
ئى مۇھەممەد! بۇ تەرسالارغا ئېيتقىنكى: «ھەممىمىز كۈتۈۋاتىمىز؛ بىزمۇ كۈتمەكتىمىز، سىلەرمۇ كۈتۈڭلار. قايسىمىزنىڭ توغرا يولدا ئىكەنلىكىنى ۋە قايسىمىزنىڭ ئاللاھنىڭ ھىدايىتىگە ئېرىشكەنلەر ئىكەنلىكىنى يېقىندا بىلىسىلەر؛ بىزنىڭ يولىمىز توغرىمۇ ياكى سىلەرنىڭمۇ؟ يېقىندا مەلۇم بولىدۇ». — ئەنەس ئالىم تەپسىرى